Procedura e nxjerrjes, miratimit dhe hyrjes në fuqi të ligjeve në Republikën e Kosovës-Ma.sc.Flamur Hyseni

Përmes këtij punimi konsiderojë që kam arritur që sadopak të bëj një analizë dhe studim më të hollësishem të zhvillimit të procedurës legjislative brenda organeve të pushtetit ekzekutiv – Qeveris dhe zhvillimit të kësaj procedure duke kaluar nga Qeveria në Kuvend dhe diskutimin e projektligjeve në komisionet e Kuvendit të Republikës së Kosovës, çështjet e caktuara rreth projektligjeve që vijn nga Qeveria si propozime, apo edhe nga subjektet tjera që kanë të drejtën e inicimit të projektligjeve të caktuara.

              Objekt studimi parësor në këtë punim kam Rregulloren e punës së Qeverisë së Republikës së Kosovës 1/2007, të cilën e kam analizuar dhe studiuar në mënyrë krahasimtare dhe analitike, lidhur me mënyren se si e përcakton zhvillimin e ndërmarrjes së iniciaivës legjislative nga ana e organeve kompetente për ta ushtruar funksionin e inicuesit legjislativ.Poashtu kam bërë një krahasim në mes të prosesit legjislativ që zhvillohet në Republikën e Shqipërisë dhe në Republikën e Kosovës, sa i përket subjektëve të iniciativës legjislative, mënyrës se si e përcaktojnë këtë procedurë kushtetutat e këtyre dy shteteve dhe ku qëndron dallimi tek subjektët të cilët kanë të drejtën e nismës legjislative.

              Për interesa të këtij punimi që të dal sa më i kompletuar jam munduar ta preki pak edhe çështjen e marëdhenjeve në mes të Qeverisë dhe Shoqërisë civile në Republikën e Kosovës, ku këtë çështje e kam analizuar në mënyrë kritike ku kam nxjerrë disa konstatime duke e analizuar gjendjen aktuale. Kam hulumtuar këtë gjendje dhe kam konstatuar që mungojnë iniciativat legjislative nga ana e qytetarëve, do të thotë kjo inciativë nuk është fare e njohur në praktikën e shoqërisë kosovare, sepse iniciativa të tilla nuk ka gjerë më tani.

              Në kuadër të këtij punimi kam trajtuar këto tema të cilat edhe e përbejnë strukturën e këtij punimi, si: Idetë për nxjerrjen e ligjeve duke bashkëpunuar me shoqërinë civile; Subjektët të cilët mund të ushtrojnë iniciativën legjislative; Qeveria si subjekt i iniciativës legjislative; Strategjia legjislative; Fillimi i nismës ligjore; Rishikimi, draftimi përfundimtar i projektligjeve dhe miratimi i tyre në Qeveri; Shqyrtimi i projektligjeve në Kuvendin e Republikës së Kosovës; Shqyrtimi i parë i projektligjeve; Shqyrtimi i dytë i projektligjeve;  Shqyrtimi i tretë i projektligjeve; Miratimi dhe shpallja e ligjeve.

              Si në çdo punë kërkimore shkencore që behet qoftë ajo edhe shumë e vogël, duhet përdorur domosdo metodat e punës shkencore, po ashtu edhe për nevoja të këtij punimi kam përdorur metoda të tilla si; metodën deskriptive, analitike, krahasimtare dhe metododën normative.Poashtu sikurse çdo punim që ka Përfundimet – Konkluzionet edhe ky punim i ka përfundimet e tij.

  1. 1.     Idetë për nxjerrjen e ligjeve duke bashkëpunuar me shoqërinë civile

 

              Ligjet nxirren nga Kuvendi, por idetë për ligje të reja vijnë nga burime të ndryshme në komunitet. Ato mund të vijnë nga politikat e partive në qeveri, mund të vijnë nga idetë e anëtarëve të Kuvendit, nga departamentet e ndryshme të qeverisë ose nga grupe dhe individë në komunitet, por dhe nga shoqëria civile.[1]

              Në fillim të çdo viti qeveria e miraton Strategjinë legjislative, ku parasheh se cilat fusha shoqërore duhet mbuluar duke nxjerrë ligje të reja, ose duke futur në kuadër të strategjisë ligje të cilat duhet ndryshuar. Këto ide mund të vijnë nga vetë Kabineti qeveritar, kjo do të thotë se mund të vijnë nga Ministritë përkatëse të cilat janë kompetente për t’i zbatuar ligjet e caktuara, poashtu idetë për ligje të reja mund t’i futë në plan qeveria edhe duke pasur parasysh kërkesat e shoqërisë civile, por kjo zakonisht ndodhë më tepër në demokracitë e zhvilluara perendimore, kurse tek ne dhe në përgjithësi në Ballkan nuk është shumë e njohur kjo formë e presionit demokratik që ta shtyej qeverinë t’i ketë parasyshë kërkesat e shoqërisë civile për ndonjë ligj të ri.

              Shikuar dhe nëse e bëjmë një krahasim me format e bashkëpunimit të qeverive të shteteve të tjera perendimore me shoqërinë civile, ku atje ka debate të mjaftueshme për iniciativa të reja legjislative, si nga shoqëria civile ashtu edhe nga komuniteti i biznesit, në përgjithësi në Ballkan bashkëpunime të tilla janë shumë të zbehta, për të mos thën se fare nuk ka të tilla bashkëpunime. Kjo ndodhë për shumë arsye, por si arsye themelore do të kisha thënë se është mungesa e një tradite bashkëpunimi ndërmjet institucioneve, demokracia e brisht dhe në zhvillim, gjendja ekonomike, mungesa e kushteve infrastrukturore dhe mungesa e fondeve të veçanta për bashkëpunime të tilla.

              Bashkëpunimi Qeveri – Shoqëri civile do të identifikonte shumë nevoja të shoqërisë të cilat do të kishin nevojë për t’u rregulluar me ligje përkatëse dhe do të lindëshin shumë ide funksionale, ku dhe do të dalin shumë rezultate pozitive në vënjen në funksion të komunitetit dhe njeherit do të shtohej edhe interesimi i tij për përkujdesjen ndaj punës së qeverisë dhe do të ketë një vetë edukim në këtë drejtim, ku do të shtohet edhe serioziteti i qasjes së kontrollit në punën e qeverisë. Ky bashkëpunim ndërshoqërorë, ku do të përfshinte të gjithë faktorët relevantë për krijimin e ideve të reja për plotësimin e kërkesave të shtetasëve/qytetarëve që të gëzojnë të drejtat e tyre që u garantohen me Kushtetutë dhe ligje, do të kishte si rezultat krijimin e ideve të reja origjinale për ligje të caktuara, të cilat pastaj shumë lehtë do të mirëpriten nga komuniteti dhe do të rrespektohen dhe kështu do të krijohet një traditë dhe kulturë e rrespektimit të ligjeve dhe përfshirjes së tyre në përditëshmërinë e shtetasëve/qytetarëve.

              Shoqëria e cila nuk është të paktën pjesëmarrëse indirekte e krijimit të ideve për identifikimin e kërkesave për t’i rregulluar çështjet e caktuar me ligje, dhe këto ide krijohen nga byrokratët professional në zyret e organeve të shtetit, fare pa debate publike, këto ligje do të jetë shumë vështirë të jenë të pranueshme në të ardhmen me rastin e kërkesave nga qeveria për rrespektim të ligjeve, sepse shoqëria nuk do të mund t’i pranojë si të vetat, se është totalisht e pa edukuar dhe e pa njoftuar në këtë drejtim dhe me rëndësinë e tyre. Këtu pra do të ketë një shkëputje të traditës së bashkëpunimit ndërshoqëror dhe kërkesave për zbatim të ligjeve, të cilat janë krijuar nga qeveria dhe fuqizuar nga Kuvendi.

              Ligjet përgaditën dhe behën për popullin pa dallime ndër komunitete, por ato nuk do të thotë që duhet bërë vetëm në stilin professional, ato së pari, duhet përshtatur kulturës dhe traditës, pastaj mentalitetit të popullit, kushteve ekonomike të tij, standartit të jetesës së tij dhe kërkesave mesatare që do të mund të dilëshin eventualisht nga idetë e shoqërisë. Po në këtë drejtim qeveria duhet të bëjë plane afatgjata se si të nxisë intersimin e qytetarëve për të dhënë kontributin e tyre në debate publike për ligje të caktuara, dhe të debataohet detalisht për projekt – draftin, i cili synohet që në të ardhmen e afërt të bëhet ligj, pavarësish se jetën e cilit komunitet do ta rregullojë në të ardhmen.

              Do të ishte absurde, nëse ligjet do të kopjoheshin nga shtetet tjera dhe do të tentohej që po të njejtat të adaptohen në sistemin shoqëror të vendit tonë, sepse  në të ardhmen këto ligje do të jenë të pa pranuara nga ana e shoqërisë tonë. Për shembull, ne kemi ligjin i cili përcakton lartësinë e dënimit me gjobë në veprat kundërvajtëse që shkaktohen në komunikacionin e trafikut automobilistik, ku këto lloj gjobash janë në shpërputhje të lartë me standartin jetësor të gjendjes ekonomike në Kosovë, ku gjoba më e ulët është sa 1/3 e të ardhurave mesatare për muaj të një të punësuari, por aq më e papërshtatshme dhe jo serioze është mos arritja e efektit të këtyre gjobave, sepse ato në të shumtën e rasteve në pamundësi të kryerjes së pagesës nga kundërvajtësit, këto denime me gjobë shëndrrohen/zëvendësohen nga Gjykata në denime me burgim, ku kjo tek të rinjët e shumtë mund të shkaktojë një efekt të kundërt  (zëvendësohen me mbajtje të burgut, ku një ditë në burgë zëvendësohet me shumën prej 15 €), ku dhe në to behen lëshime, sepse është e pamundur të përballohen pagesat për ta përmbushur obligimin financiar që del nga shqiptimi i gjobes së till të cilën e shqipton Gjykata.[2] Nga e gjithë kjo delë se asesi nuk mund të arrihet efekti i këtij sistemi gjobash të paraparë me ligj, kjo do të thotë se është duke ndodhur e kundërta ligji nuk rrespektohet, ndërsa kemi rritje të vazhdueshme të kundërvajtësve. Shembulli tjetër i kundërt me këtë që sapo e elaborova është ai me komunitetin e artistëve, ku organizohen debate përshembull për projektligjin për Teatrin Kombëtar, atyre u servohet një draft i marrë si model dikund nga një shtet shumë i zhvilluar ekonomikisht, i cili përshembull parashehë edhe implikime të larta buxhetore, në këtë debat marrin pjesë një numër simbolik i atyre që në të ardhmen drejtëpërdrejtë u preken interesat nga ky ligj, ata të cilët synojnë ta imponojnë këtë projekt, lobojnë maksimalisht për interesat e dikujt tjetër, i cili fare nuk është as përsëafërmi i informuar, se cila është rëndësia e këtij projekti ligjor dhe kështu disi arrihet një marrëveshje dhe behet ligji, por pa u llogaritur pasojat që në të ardhmen mund të jenë, si përshembull mos zbatimi i tij as 51%. Për ta shmangur këtë duhet që këtyre projekteve t’u paraprihet me një debat serioz, nga i cili do të rezultonin shumë ide konkrete dhe të pranueshme që për një të ardhme të afërt apo të largët do të llogaritej që ligji do të jetë i pranueshëm nga komuniteti përkatës të cilit i adresohet, sepse është origjinal dhe konform krkesave të tij.

 

2. Subjektët të cilët mund të ushtrojnë iniciativën legjislative

 

            Pavarësisht prej sistemit të qeverisjes që ka një shtet, subjektet të cilat

e ushtrojnë iniciativën legjislative janë të përcaktuara me Kushtetutë.

              Procedura e nxjerrjes së ligjeve është mjaft e ngadalshme dhe përfshinë këto faza:

  • Dhënja e iniciativës,
  • Paraqitja e propozimit,
  • Shqyrtimi i propozimit,
  • Votimi,
  • Sanksionimi,
  • Shpallja e ligjit dhe
  • Hyrja në fuqi e ligjit.[3]

              Kushtetuta e Republikës së Kosovës në nenin 79 të saj përcakton se cilët subjekte kanë të drejtën e ndermarrjes së iniciativës legjislative, ku e parasheh se nismën për të propozuar ligje mund ta marrë:

  • Presidenti i Republikës së Kosovës,
  • Qeveria,
  • Deputetët e Kuvendit dhe
  • Dhjetëmijë qytetarë, sipas mënyrës së përcaktuar me ligj.[4]

              Lidhur me procesin ligjvënës në Republikën e Shqipërisë, Kushtetuta e këtij shteti njeh këta subjektë të cilët mund ta ushtrojnë iniciativën legjislative:

  • Këshilli i Ministrave,
  • Çdo deputet dhe
  • Njëzetëmijë zgjedhës.[5]

              Analizuar në aspekt krahasimtar se kush mund të ndërmarrë iniciativën legjislative në Republikën e Kosovës dhe në Republikën e Shqipërisë ekzistojnë disa dallime se cilat subjekte mund të ushtrojnë këtë iniciativë. Në Republikën e Shqipërisë të drejtën për të ushtruar iniciativën legjislative nuk e ka Presidenti, ndërsa në Republikën e Kosovës këtë të drejtë të ushtrimit të iniciativës legjislative e ka Presidenti dhe një dallim që ekziston është tek e drejta e qytetarëve për të ndërmarrë iniciativë legjislative, ku në Republikën e Shqipërisë është e paraparë që numri i qytetarëve të jetë njëzetëmijë zgjedhës[6], ndërsa në Republikën e Kosovës iniciativën legjislative mund ta ndërmarrin dhjetëmijë qytetarë.

              Në sistemin amerikan të qeverisjes është situatë tjetër, atje iniciativa legjislative buron drejtëpërsëdrejti nga Kongresi dhe më tëpër është iniciativë individuale e kongresmenëve, por është e theksuar edhe iniciativa e cila vjen në shprehje shpesh nga shoqëria civile/komunitetet e caktuara. Lidhur me këtë shpesh ndodhë që ideja për një nismë në të ardhmen të fillojë që në fushatën elektorale, ku anëtari premton se, në rast se zgjedhet, do ta inicojë një ligj për një çështje të caktuar. Për dallim që në Republikën e Shqipërisë dhe në Republikën e Kosëvës ekskluzivisht është e përcaktuar që edhe një numër i caktuar i qytetarëve mund të jenë subjekt i iniciativës legjislative, kjo në sistemin amerikan të qeverisjes ka një praktikë më ndryshe, ku iniciativa e shoqatave të ndryshme/komuniteteve shkon përmes ndonjë anëtari të caktuar të Kongresit.

              Tani, për momentin në shumicën e shteteve, inicuesi kryesor i projektligjeve është qeveria, pastaj Kuvendi/Parlamenti, ndërsa më pak këtë iniciativë e ushtrojnë Kryetari/Presodenti i Shtetit dhe shoqëria civile (organizatat e ndryshme jo qeveritare dhe grupe të caktuara të komuniteteve). Në të gjitha shtet me organizim të mirëfilltë dy fazat e para të përgaditjes së projektligjit i bënë qeveria – organet ekzekutivo – administrative, ndërsa diskutimi përfundimtarë i projektligjit mbetet të bëhet në Kuvend, në trupat e ndryshëm parlamentar.[7]

 

3. Qeveria si subjekt i iniciativës legjislative

              Në përgjithësi në sistemet parlamentare të qeveresijes Qeveria është subjekti  i cili e shfrytëzon iniciativën legjislative më së shumti. Si në Republikën e Kosovës ashtu edhe në Republikën e Shqipërisë delë që Qeveria është inicuesi më i madh i projektligjeve.

              Në vazhdim do ta bëjë një analizë të inicimit të projektligjeve nga ana e Qeverisë/Ministrive përkatëse të Republikës së Kosovë sipas Rregullores së punës së Qeverisë së Republikës së Kosovës, si zhvillohet kjo procedurë brenda organeve të qeverisë dhe kur kalon projektligji nga Qeveria në Kuvend.

 

3.1. Strategjia legjislative

 

              Qeveria ne fund te vitit kalendarik, perkatesisht gjatë muajit dhjetor përgaditë Strategjinë legjislative për vitin pasues. Kjo Strategji bëhet duke hartuar këtë Strategji në bashkëpunim të Kryeministrit dhe Ministrive të cilat përmes Zyrës për shërbime dhe ndihmë juridike (ZSHNJ) i dërgojnë projekt – programet e projektligjeve të cilat i parashikojnë t’i propozojnë në Qeveri në vitin pasues.

              Qeveria në mbledhjen e rregullt të saj pas kompletimit të projekt –planeve të Ministrive, miraton Strategjinë legjislative. Kjo Strategji legjislative bëhet e plotefuqishme me nxjerrjen e një Vendimi nga Qeveria të nënshkruar nga Kryeministri, kopjet e të cilit i dërgohen të gjitha ministrive për zbatim të këtij Vendimi i cili i obligon që ta zbatojnë Strategjinë legjislative dhe të përgadisin projektligjet në afatin e paraparë të planit strategjik legjislativ.

Tabela nr.1.

Në këtë tabelë paraqitet një pjesë e strategjisë legjislative të Qeverisë së Republikës së Kosovës për vitin 2010, ku janë paraparë se cilat projektligje duhet përgaditur këtë vit nga Zyra e Kryeministrit:[8]

Nr.

Emri i projektligjit

Afati për perfundimin e projektit

1.

Projektligji për të drejtat e njeriut

31 maj 2010

2.

Projektligji për nismat legjislative

30 shtator 2010

3.

Projektligji për personat e pagjetur

31 mars 2010

4.

Projektligji për parandalimin dhe luftimin e terrorizmit

30 prill 2010

5.

Projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit për protokollin e

shtetit të Republikës së Kosovës

31 maj 2010

6.

Projektligji për ndryshimin dhe plotësimin e Ligjit nr. 2003/12 për

qasje në dokumente zyrtare

30 prill 2010

7.

Projekligji për verbërinë

31 gusht 2010

8.

Projektligji për parandalimin dhe luftimin e trafikimit të kundërligjshëm

të materialeve nukleare dhe materialeve tjera radioaktive

30 nëntor 2010

9.

Projektligji për përgjimin e telekomunikimeve

1 nëntor 2010

10.

Projektligji për parandalimin dhe luftimin e krimit të organizuar

30 nëntor 2010

11.

Projektligji për hetimin e aksidenteve dhe incidenteve aeronautike

31 tetor 2010

 

 

3.2.  Fillimi i nismës ligjore

 

              Pas propozimit të projekt – programeve të Ministrive për Strategjinë legjislative të vitit pasues, fillon dhe jetësimi/zbatimi i kësaj Strategjie duke vepruar konkretisht me fillimin e nismës ligjore.

              Të drejtën e nismës ligjore e kanë:

  • Ministri,
  • Sekretari i përhershëm i ministries,
  • Kryeshefat e Agjencive Ekzekutive,
  • Dretejtorët e Departamenteve dhe
  • Drejtori i zyrës ligjore.[9]

              Në këtë drejtim nisma ligjore mundet me qenë edhe e kombinuar në mesë ministrive të caktuara kur kjo është e ndonjë interesi që prekë dy e më shumë fusha ku duhet përfshirë kapacitete më tepër, kur është e nevojshme për përgaditjen e ndonjë projektligji që kërkon një gjë të tillë.

              Çështje shumë me rëndësi me rastin e fillimit të nismës ligjore është ajo kur Sekrtari i përhershëm i Ministrisë përkatës cakton personin përgjegjës për fillimin e përgaditjes së draftit fillestar të prjektligjit dhe poashtu cakton afatin kohor për përgaditjen e këtij drafti.

              Në vazhdimin e punes së mëtutjeshme për ta konkretizuar punën e fillimit të nismës ligjore është edhe formimi i grupit punues ministror, ku këtë punë e bënë Departamenti ligjor dhe paraqetë tek Sekretari i Përhershëm regjistrin e anëtarëve të propozuar. Sekretari këtë punë e fuqizon duke e nxjerrë Vendimin mbi themelimin e grupit punues dhe përcakton Kryesuesin e këtij grupi i cili duhet të jetë nga Departamenti propozues i projektligjit. Ky grup punues duhet të jetë i përbërë prej pesë personave, por jo më shume se shtatë persona, ku njëri nga anëtarët duhet patjetër të jetë nga zyra ligjore.

              Një rëndësi të veçant ka edhe se si funksionon ky grup punues, ku një rol mjaft të rëndësishëm ka edhe Zyra ligjore. Kjo zyre ka përgjegjësinë për zbatimin e procedurave dhe parimeve të cilat janë të parapara me Rregulloren e punës së Qeverisë lidhur me hartimin e projektligjeve, ku dhe udhëzon dhe ndihmon grupin punues, bashkrendon punët me ministritë tjera dhe kërkon ndihmë nga ZSHNJ-ja[10] dhe AIE[11], zhvillon konsultime me publikun, bën pajtueshmërinë fillestare me Acquis Communataire[12] dhe përcjellë çështje të tjera që janë në interest ë funksionimit të grupit.[13] Gjithashtu përpos përgaditjes së draftit fillestar të projektligjit, grupi punues gjatë procesit të hartimit përgaditë edhe këto dokumente:

  • Shkresën informuese për ZSHNJ-në për formimin e grupit punues të brendshëm,
  • Draftin fillestar të projektligjit në tri gjuhët (shqip, serbisht dhe anglisht),
  • Memorandumin shpjegues të draftit fillestar në tri gjuhët (shqip, serbisht dhe anglisht),
  • Evidencën e burimeve të legjislacionit Evropian,
  • Projektin e vlerësimit të ndikimit rregullativ dhe
  • Projektin e vlerësimit të ndikimit financiar.[14]

              Të gjitha këto dokumente përcjellëse të projektligjit bëhen për ta pasur një sqarim rreth përmbajtjes së tij dhe cilat çështje pritet t’i rregullojë në të ardhmen. Pas përfundimit të draftit fillestar dhe këtyre dokumenteve përcjellëse të tij, projektligji përmesë Zyres ligjore dërgohet tek Sekretari i Përhershëm i Ministrisë, ku ai i’a dërgon të njëjtin Ministrit, i cili mund të kërkojë nga grupi nëse ka nevojë për ripunim, ose ta dërgojë në ZSHNJ për shqyrtim dhe të përcillet për Qeveri.

3.3. Rishikimi, draftimi përfundimtar i projektligjeve dhe miratimi i tyre në Qeveri

 

              Rol mjaft të rëndësishëm në procesin legjislativ – vazhdimin e nismës ligjore të filluar nga ministritë e luan ZSHNJ-ja, sepse tek ky organ qeveritar përfundon procesi i filluar në Ministrinë përkatëse, ku pataj vlerësohet se a janë përmbushur kriteret dhe standartet e nevojshme për hartimin e projektligjit përkatës, dhe nëse vlerësohet pozitivisht, atëherë ky organ rekomandon formimin e grupit punues ndërqeveritar për të shqyrtuar edhe njëherë detalisht lidhur me projekligjin konkret. Ky grup punues formohet nga Sekretari i Përhershëm i Zyrës së Kryeministrit, grupi ka pesë persona dhe jo më shumë se dhjetë persona, kurse në raste të veçanta mund të ketë deri në pesëmbëdhjetë persona. Këtë grup punues e kryeson Zyra ligjore e Ministrisë sponzorizuese të projektligjit

              Çdo grup punues i Qeverisë (ndërqeveritarë) ka në përbërje këta persona zyrtarë:

  • Një përfaqësues të ZSHNJ-ës,
  • Një përfaqësues të Sekretarit koordinues të Qeverisë,
  • Një përfaqësues nga Ministria e Ekonomisë dhe e Financave dhe
  • Një përfaqësues nga Ministria e Drejtësisë.[15]

              Fillimi i punës së këtij grupi punues ndërqeveritar bëhet brnda afatit 5 ditor prej momentit të themelimit të këtij grupi me vendimin e Sekretartit të Përhershëm të Zyrës së Kryeministrit dhe afati për përfundimin e punës së këtij grupi punues është 20 ditor, kjo mund të lëvizë varësisht prej rrethanave  të krijuara, por është praktikë që edhe shpesh mund të lëvizë  për arsye të ndryshme.[16] Në këtë drejtim më duhet të jemë paksa kritik, sepse mos rrespektimi i rregullave lidhur me afatet e përfundimit të draftit të projektligjit ka mundësi të shkaktojë komplikim të agjendës së punës, sepse presin edhe shume projektligje të njëjta dhe nga bisedat që kam pasë me zyrtarët tjerë që janë të aktivizuar nëpër projektligje përkatëse, shpesh ndodhë që pikërisht për shkaqe të lartëpërmendura të jenë në grupe punues në të njëjtën ditë dhe është e pamundur si në aspektin professional dhe në atë psikofizik të jepet maksimumi në përgaditjen sa më profesionale të projektligjeve.

              Me rastin e përfundimit të punës nga ana e grupit punues qeveritar, kryesuesi i këtij grupi dorëzon projektligjin në Ministrinë e Ekonomisë dhe Financave për ta siguruar vlerësimin e ndikimit financiar dhe në Agjencinë e Integrimeve Evropiane për sigurimin e deklaratës së pajtueshmërisë me legjislacionin e BE-së. Këto dy institucione kanë afat pesëmbëdhjetë ditor për të kthyer propozimet e tyre në Zyren ligjore të Ministrisë përkatëse. Pas përfundimit dhe kompletimit me aktet përcjellëse të projektligjit Kryesuesi i grupit punues kështu të komletuar e dorëzon projketligjin në ZSHNJ. Pas përfundimit të kësaj procedure Sekrtari i përhershëm i ZKM-ës[17] projektligjin e përfshin në agjendën e mbledhjes së Qeverisë, ku në kuadër të materjalit për mbledhje duhet të përfshijë:

  • Projjektin përfundimtar të projektligjit,
  • Memorandumin shpjegues,
  • Deklaratën e pajtueshmërisë së AIE,
  • Vlerësimin e ndikimit financiar,
  • Vlerësimin e ndikimit rregullativ,
  • Çertifikatën e përputhshmërisë procedurale dhe
  • Rekomandimin e Sekretarit drejtuar Kryeministrit për aprovimin e projektligjit.[18]

              Pasiqë, projektligji të jetë përfshi në agjendën e mbledhjes së Qeverisë dhe të jetë pikë e rendit të punës në mbledhjen e ardhshme, Qeveria mundet, sipas Rregullores së saj, të shqyrtojë projektligjet dhe të veprojë duke vendosur:

  • Miratimin,
  • Miratimin me ndryshime,
  • Shtyrjen për shqyrtim të mëvonshëm,
  • Kthimin për rishqyrtim duke dhënë edhe arsyet për këtë vendim dhe
  • Mosmiratimin.

              Pas përfundimit të mbledhjes së Qeverisë, ku janë shqyrtuar projektligjet e ndryshme qëkanqenë në agjendën e Qeverisë, me rastin e miratimit të tyre nga ana e Qeverisë, Sekretari koordinues i Qeverisë me autorizimin e Sekretarit të përhershëm të ZKM-ës, përcjellë projektlin me të gjitha shkresat e nevojshme për në Kuvend. Kjo është me rëndësi të thuhet, sepse ky është ai momenti ku projektligjet të cilat miratohen në Qeveri dërgohen për në Kuvend dhe puna e mëtutjeshme e projektligjeve bartet nga Qeveria në Kuvend në komisionet përkatëse të tij.

4. Shqyrtimi i projektligjeve në Kuvendin e Republikës së Kosovës

 

              Është me rëndësi të thuhet se projektligji për shqyrtim në Kuvendin e Republikës së Kosovës, sipas Rregullores së punës së Kuvendit mund të paraqesin:

  • Qeveria,
  • Komisioni,
  • Një deputet i Kuvendit, i përkrahur nga pesë deputetë të tjerë që kanë nënshkruar projektligjin,
  • Grupi parlamentar dhe
  • Në rastet kur Kuvendi me vendim e udhëzon Qeverinë të hartojë një projektligj të caktuar.

 

              Pasiqë, projektligjet të dërgohen nga Qeveria në Kuvend, ato përfshihen në agjendën e punës së Kuvendit dhe sipas Rregullores së punës së Kuvendit duhet të përmbajnë:

  • Materjen e ligjit,
  • Objektivat që ky ligj dëshiron t’i realizojë,
  • Mënyrën se si duhet realizuar këto objektiva,
  • Efektin buxhetor në vitin e parë dhe në vitet e mëpastajme që shoqëron ligjin dhe
  • Faktorët kryesor për zbatimin e ligjit.[19]

4.1. Shqyrtimi i parë i projektligjeve

 

              Pas analizimit të Rregullores së punës së Kuvendit, del që kjo rregullore parasheh një procedurë se si duhet shqyrtuar projektligjet të cilat paraqitën në Kuvend për shqyrtim, në këtë drejtim po kjo Rregullore parasheh që projektligjet të shqyrtohen tri herë.

              Sipas Rregullores së punës së Kuvendit, shqyrtimi i parë i projektligjit duhet të behet pas dhjetë ditëve të punës prej momentit të shpërndarjes së tij në Kuvend, por ky afat i shqyrtimit nuk duhet të jetë më i gjatë se tri javë pune nga dita pas shpërndarjes së tij. Shqyrtimi i projektligjit gjatë kesaj faze nenkupton miratimin e projektligjit në parim dhe gjatë kesaj faze nuk propozohen amandamente per projektligjin. Lidhur me këtë ka një përjashtim, ku Komisioni funksional – përgjegjës raportues mund ta shqyrtojë projektligjin në parim edhe para shqyrtimit të projektligjit në seancë plenare të Kuvendit.  Pasiqë, projektligji ne shqyrtimin e parë të miratohet, i njëjti u dërgohet Komisionit përgjegjës raportues dhe Komisionit për gjyqësi, legjislacion dhe Kushtetutë dhe Komisionit për buxhet. Lidhur me raportimin e ndonjerit nga Komisionet pergjegjese lidhur me projektligjin, ky i raporton rekomandimet e veta ne Kuvend, por këtë nuk mund ta bëj më vonë se dy muaj nga shqyrtimi i parë i projektligjit, me përjashtim të rasteve kur kohëzgjatja është miratuar nga Kuvendi. Lidhur me shqyrtimet të cilat i bëhen projektligjit në këtë fazë, Komisioni përgjegjës raportues në momentin e përfundimit të shqyrtimit ka për detyrë që Kuvendit t’ia paraqesë raportin së paku pesë ditë pune para shqyrtimit të dytë. Poashtu edhe propozimet për amandamentime me implikime buxhetore i dërgohen për deklarim Komisionit për buxhet, i cili duhet të deklarohet së paku katër ditë pune para seanës plenare. Lidhur me këtë ka edhe një specifikë, ku nëse kërkon një anëtarë i Kryesisë së Kuvendit që projektligji duhet t’i dorëzohet Komisionit për të drejtat dhe interesat e Komuniteteve, atëherë projektligji i dërgohet këtij Komisioni, i cili duhet të japë mendimin brenda 24 orëve pas shqyrtimit të pare të projektligjit.[20]

4.2. Shqyrtimi i dytë i projektligjeve

 

              Gjatë kësaj faze lidhur me shqyrtimin e dytë të projektligjeve, Komisionet dhe deputetët më teper mirren me shqyrtimin e propozimit të amandamenteve të ndryshme. Në këtë drejtim deputetët shqyrtojnë amandamentet të cilat vijnë nga Komisioni për buxhet dhe nga Komisioni për të drejtat dhe interesat e komuniteteve, nga grupet parlamentare dhe ato nga Qeveria. Propozuesi i cili ka bërë amandamentet i arsyeton ato, ndërsa amandamentet shqyrtohen veç e veç, sipas radhës që paraqiten në tekstin e projektligjeve, me përjashtim të atyre amandamenteve të cilat  kanë ndikim në nenet tjera. Pvarësisht se si do të veprohet, a do të miratohen apo do të hudhen amandamentet e propozuara, teksti i projektligjit me ndryshimet e bëra do të shqyrtohet pasi të jetë caktuar koha për debat të mëtejmë para votimit përfundimtarë.[21] Ndërsa mënyra dhe procedurat e parashtrimit të amandamenteve nga etnitetet e autorizuara do të përcaktohet me udhëzim të veçantë.

 

4.3. Shqyrtimi i tretë i projektligjeve

 

              Duke analizuar Rregulloren e punës së Kuvendit, delë që sa i përketë mundësisë së shqyrtimit të tretë të projektligjit nga ana e Kuvendit, kjo më tepër do të bëhet atëhere, kur një projektligj nuk arrin t’i marrë votat e duhura në shqyrtimin e dytë dhe të shqyrtohet edhe njëhere në shqyrtimin e tretë, ku së bashku me te do të bëhet edhe shqyrtimi i amandamenteve që janë propozuar. Procedura në fazën e shqyrtimit të tretë do të jetë patjetër në pajtim me rregullën 37 të rregullores së punës së Kuvendit.[22]

5. Miratimi dhe shpallja e ligjeve

 

              Kushtetuta e Republikës së Kosovës e vitit 2008, në nenin 80 të saj përcakton procedurën e miratimit të ligjeve, ku parasheh se cilat subjekte përfshihën në kuadër të kësaj procedure të miratimit të ligjeve. Poashtu përcakton edhe të drejtën e subjektit i cili bën shpalljen e ligjeve, të drejtën e një lloj vetoje të Presidentit, e cila është veto e butë, të cilën me një rivotim nga Kuvendi të ligjit të rikthyer nga Presidenti, ligji në fjalë automatikisht shpallet. Të gjitha ligjet miratohen me shumicën e deputetëve të pranishëm në Kuvend, këto ligje i nënshkruan Kryetari i Kuvendit të Kosovës, ndërsa shpallën nga ana e Presidentit të Republikës së Kosovës, Brenda tetë ditëve pasi ta ketë marrë ligjin. Ligjet hyjnë në fuqi 15 ditë pasi të jenë shpallur në Gazetën Zyrtare të Republikëbs së Kosovës.[23]

              Kushtetuta përcakton në dispozitat e saj edhe bazën se si duhet vepruar me legjislacionin me interes vital, ku parashihet një procedure më ndryshe të miratimit të kësaj kategorie të ligjeve:

  • ligjet të cilat ndryshojnë kufijtë e komunave, themelojnë ose shuajnë komuna, përkufizojnë shtrirjen e pushteteve të komunave dhe pjesëmarrjen e tyre në marrëdhëniet ndërkomunale dhe tejkufitare;
  • ligjet të cilat zbatojnë të drejtat e komuniteteve dhe pjesëtarëve të tyre, me përjashtim të atyre të përcaktuara me Kushtetutë;
  • ligjet për përdorimin e gjuhëve;
  • ligjet për zgjedhjet lokale;
  • ligjet për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore;
  • ligjet për liritë fetare ose për marrëveshjet me komunitetet fetare;
  • ligjet për arsimin;
  • ligjet për përdorimin e simboleve, përfshirë simbolet e komuniteteve dhe për festat publike.

              Për t’i votuar këto ligje përveq që duhet të jetë shumica e deputetëve të pranishëm në Kuvend që votojnë, duhet me qenë të pranishëm në kuadër të kësaj shumice edhe deputetët të cilët mbajnë vendet e rezervuara për komunitetet të ciltat nuk janë shumicë në Republikën e Kosovës. Ndërsa në mënyrë të prerë Kushtetuta përcakton, se asnjë nga këto ligje të lartëpërmendura nuk mund t’i nënshtrohen referendumit.[24]

              Pas hyrjes në fuqi të ligjeve mbetët qe Ministritë përkatëse të fillojnë ta zbatojnë Ligjin përkatës, ku fillimisht do duhej nxjerrur aktet nënligjore dhe ngritur mekanizma për mbikqyrjen e zbatimit të ligjit dhe në këtë menyrë ligji do të fillojë së vepruari dhe do të jetë i pranishëm dhe do të veprojë në mesin ku ne jetojmë.

 

Përfundim

 

              Në këtë punim, në të cilin kam bër studimimin e inicimit të projektligjeve dhe zhvillimit të procedurës legjislative në nivel të pushtetit ekzekutiv dhe atij legjislativ, duke studiuar Rregulloren e punës së Qeverisë dhe Rregulloren e punës së Kuvendit, do t’i paraqesë këto ide dhe rekomandime:

  • Duhet që të ngritet në nivel më të lartë bashkëpunimi Qeveri – Shoqëri civile, sepse është kërkesë e pashmangshme e kohës bashkëkohore për një bashkëpunim të tillë. Ky bashkëpunim duhet të jetë në nivele të ndryshme, jo vetëm në sferën e bërjes së legjislacionit, por të përfshijë edhe sfera të tjera, sidomos ato të krijimit të planeve strategjike për ndërtimin e politikave për zhvillime të ndryshme shoqërore.
  • Hrartimit të projektligjeve duhet t’i paraprij një debat duke përfshirë shtresat e ndryshme të qytetarëve, e sidomos me grupe të qytetarëve/kumuniteteve të cilave në të ardhmën u adresohet ligji i caktuar.
  • Gjatë krijimit të planeve për hartimin e legjislacionit, të përfshihen edhe ekspertët kompetent  të fushave të caktuara, të cilët do të japin një kontribut të çmueshëm lidhur me hartimin e legjislacionit, e sidomos ekspertët e ekonomis, kur dihet se në këtë kohë në të cilën po kalon Kosova ka një rëndësi shumë të madhe të përgaditet një legjislacion i cili do të mundësonte parakushte sa më të përshtatshme për zhvillimin ekonomik të vendit. Kjo duhet të behet për arsye se shumica e legjislacionit të një shteti ekonomikisht stabil përfshinë ligjet që kanë të bëjë me ekonominë e vendit dhe zhvillimin ekonomik.
  • Qeveria të ketë parasysh ngritjen e nivelit të seriozitetit në hartimin e strategjisë legjislative dhe të bëjë të gjitha parallogaritë lidhur me futjen në agjenden legjislative të projektligjeve të caktuara, sepse nëse dështon hartimi i ndonjë projektligji që është paraparë në strategjinë legjislative, atëherë do ta komplikonte punën dhe do ta vënte në dilemë seriozitetin dhe efikasitetin e punës së Qeveris.
  • Në grupet punuese për hartimin e projektligjeve të caktuara, të cilat themelohen nga ministritë kompetente për të hartuar proektligjet qe janë të parapara me Strategjinë legjislative të Qeverisë, ministritë duhet të kenë parasyshë që gjatë hartimit të atyre ligjeve të behet një punë profesionale dhe duhet të përfshihen njohës të mirë të rrethanave ekonomike – politike dhe jurist e ekspert të fushave adekuate, sepse në të kundërtën, nëse projektligjet punohen me “ekspertë” që nuk kanë një nivel të paktën mesatar të dijes teorike dhe praktike, projektligjet – “ligjet”, do të dalin të papërshtatshe dhe mjaft të kushtueshme në aspektin financiar në të ardhmen me rastin e zbatimit të tyre.
  • Me rastin e hartimit të projektligjeve të caktuara, grupet punuese duhet domosdo të konsulltojnë ligjet e njëjta, së pari të vendeve të rajonit dhe pastaj të vendeve të tjera, por ato duhet vetëm të konsulltohen, por jo edhe të përshkruhen (kopjohen), sepse nuk do t’i sjellin asnjë dobi zhvillimit ekonomik – politik të vendit, por përkundrazi do t’i sjellin pakjartësi të mëdha si në aspektin politik dhe në atë ekonomik.Poashtu ligjet duhet të hartohen në nivelin e një profesionalizmi të kuptueshëm nga të githë, sepse në të ardhmen do të na paraqitën shumë paqartësi, dhe sqarimi i ligjeve të pakjarta do të kushtojë si në aspektin financiar ashtu edhe në atë moral.
  • Me rastin e ndërmarrjes së iniciativës legjislative nga ana e subjekteve kompetente, fillimisht duhet të bëhet llogaritja e kostos buxhetore dhe të analizohet se projektligji i tillë a është i përballueshëm për buxhetin shtetëror.
  • Duhet siguruar paraprakisht mekanizmat e zbatimit dhe të mbykqyrjes së zbatimit të projektligjit i cili në një periudhë të afërt do të jetë ligj në fuqi dhe efektet e tij do të jenë të detyrueshme për të gjithë ata të cilëve u adresohet.
  • Me rastin e miratimit të projektligjeve qe propozohen dhe inicohen nga Qeveria e të cilat i miraton Kuvendi I Republikës së Kosovës, në Kuvend duhet të bëhet një analizë e hollësishme dhe kontributi i Opozitës në bashkëpunim me pozitën duhet të jetë konstruktiv dhe me ide dhe alternative – konkrete në dobi dhe funksion të kompletimit të projektligjeve të caktuara, me qëllim që ato të miratohen dhe të behen ligje dhe të jenë sa më shumë në funksion të interesave të përgjithshme të vendit.

Marre nga   faqja http://flamurhyseni.webnode.com

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I kane shkruar ato. Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi në qoftë se  shkrimi është upload-uar pa lejen e autorit.Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikohen dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonjë ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën dhe do ta heqim menjëherë shkrimin.Për  të mos arritur deri aty,ju lutem respektoni  të drejtën  e autorit.


[1] Do të thotë nga të gjitha organizatat që nuk janë pjesë e qeverisë.

[2] Shih statistikat e Gjykatave për kundërvajtje në Komunat e Republikës së Kosovës, ku edhe shumë nga lëndët kundërvajtëse parashkruhen.

[3] Prof.Dr.sc.Osman Ismaili, Fillet e së drejtës, (botimi i tretë), Prishtinë, 2007, fq. 179

[4] Shih Kushtetutën e Republikës së Kosovës të vitit 2008, kapitulli IV, neni 79.

[5] Shih Kushtetutën e Republikës së Shqipërisë të vitit 1998, kreu IV, neni 81.

[6] Shprehja zgjedhes e ka kuptimin qe duhet të jenë pjesë e iniciativës legjislative të gjithë ata qytetarë që kanë te drejtë vote.

[7] Prof.Dr.sc.Osman Ismaili, vep.cit. fq. 179.

[8] Më gjerësisht shih Vendimin e Qeverisë së Republikës së Kosovës të datës 31 dhjetor 2009 për Strategjinë legjislative të Qeverisë së Republikës së Kosovës për vitin 2010, të publikuar në ëeb faqen zyrtare të Qeverisë.

[9] Shih Rregulloren e punës së Qeverisë 1/2007, neni 25, paragrafi 3, fq. 19.

[10] Zyra për Shërbime dhe Ndihmë Juridike e Qeverisë së Republikës së Kosovës.

[11] Agjensia për Integrime Evropiane.

[12] Përafrimi i legjislacioni të Republikës së Kosovës me atë të BE-së.

[13] Shih Rregulloren e lartëpërmendur, neni 27, paragrafi 1, fq. 21.

[14]Po aty, neni 28, fq. 21 dhe 22.

[15]Po aty, neni 32, paragrafi 4, fq. 24.

[16] Këtë burim Autori i këtij punimi e ka marrë gjatë një bisede zyrtare me disa drejtor të departamenteve ligjore të ministrive të Qevris së Republikës së Kosovës për interesa të këtij punimi, lidhur me hulumtimin e faktorëve të cilët ndikojnë në efikasitetin e punës së qeverisë ne praktikë sa i përket përgaditjes së projektligjeve të parapara me Strategjinë legjislative. Ky afat është i paraparë edhe me Rregulloren e punës së Qeverisë së Republikës së Kosovës, por sipas këtij burimi shpesh ndodhë që të mos rrespektohen këto rregulla.

[17] Zyra e Kryeministrit.

[18] Shih nenin 34 paragrafi 1 të Rregullores së punës së Qeverisë së Republikës së Kosovës, 1/2007

[19] Shih Rregullën 33 të Rregullores së punës së Kuvendit të Republikës së Kosovës.

[20] Shih Rregulloren e punës së Kuvendit të Republikës së Kosovës, rregulla 35.

[21]Po aty, rregulla 37.

[22]Po aty, rregulla 38.

[23] Shih nenin 80 të Kushtetutës së Republikës së Kosovës të vitit 2008.

[24]Po aty, neni 81.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

two × 4 =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles