Vendi  që  zë  KEDNJ  në  legjislacionin  e  brendshëm  shqiptar, përcaktohet qartë dhe si asnjëherë tjetër nga Kushtetuta e Shqipërisë. Për këtë  mjafton  t’u  referohemi  disa  neneve  të  Kushtetutës.  Në  nenin  5, Kushtetuta  përcakton  se  “Republika  e  Shqipërisë   zbaton  të  drejtën ndërkombëtare të detyrueshme për të”. Ndërsa, në nenin 116, paragrafi 1, marrëveshjet  ndërkombëtare  të  ratifkuara  renditen  pas  Kushtetutës,  në gërmën  “b”,  si  akte  normative,  që  kanë  fuqi  në  të  gjithë  territorin  e Republikës së Shqipërisë. Ndërsa në nenin 17, ku flitet për kufizimin e të drejtave dhe lirive të parashikuara në Kushtetutë, përcaktohet qartë se “këto kufizime nuk mund të cënojnë thelbin e lirive dhe të drejtave dhe në asnjë rast nuk mund të tejkalojnë kufizimet e parashikuara në KEDNJ”.

Të flasësh për të drejtën e jetës sipas KEDNJ, është sa e lehtë, aq edhe  e  vështirë.  Është  e  lehtë,  sepse  tashmë  për  të  gjithë  njerëzit,  që banojnë ose jo në territoret, mbi të cilët i shtrin efektet kjo Konventë, është më se e qartë se ç’është jeta dhe si mbrohet ajo, por nuk është as vendi dhe as detyra e kësaj teme që ta shohë dhe ta trajtojë jetën në aspektin njerëzor, human, social, moral apo edhe fetar. Njëkohësisht, është e vështirë, sepse është  e  nevojshme  që  të  trajtohen  këtu  të  gjitha  aspektet  e  jetës  nga këndvështrimi i kësaj Konvente, i cili, përveçse është, padyshim, juridiko- profesional,    përfshin      edhe           përmbledhjen       e        një     mendimi juridik ndërkombëtar, të paktën mbarëeuropian.

Po t’i referohemi KEDNJ, jo më kot e drejta e jetës trajtohet e para ndër të drejtat e njeriut dhe këtu përsëri nuk ka vend për dyshime apo për diskutime, nëse është apo jo e drejta e jetës parësore ndër të drejtat e tjera të njeriut, të cilat i përfshin edhe vetë kjo Konventë.

Është pikërisht neni 2 i KEDNJ, i cili parashikon në paragrafin e parë se e drejta e çdo  njeriu për jetën mbrohet me ligj. Askujt nuk mund t’i shkaktohet vdekja me qëllim,  me  përjashtim të rastit, kur zbatohet një vendim me vdekje, i dhënë nga një gjykatë, kur krimi ndëshkohet me këtë dënim nga ligji.

Më poshtë, neni 2 i KEDNJ, në paragrafin e dytë të tij, parashikon se vdekja nuk quhet e shkaktuar në kundërshtim me këtë nen, në rastet kur ajo vjen nga përdorimi i forcës, i bërë absolutisht i domosdoshëm. Më pas, ky paragraf jep të specifikuara rastet se kur përdorimi i  forcës që shkakton vdekjen  është  absolutisht  i  domosdoshëm  dhe  konkretisht:  a)  për  të siguruar mbrojtjen e çdo personi kundër dhunës së paligjshme; b) për të kryer një arrestim të rregullt, ose për të penguar arratisjen e një personi të burgosur  ligjërisht;  c)  për  të  kundërshtuar,  në  përputhje  me  ligjin,  një trazirë ose një kryengritje.

Më konkretisht, më poshtë le të shohim disa nga problemet, të cilat kanë qenë objekt diskutimi dhe që duhen trajtuar lidhur me këtë temë, pra të para këto në trinomin: e drejta e  jetës; – Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut; – Legjislacioni i Republikës së Shqipërisë.

Në qoftë se do të shtronim pyetjen se kujt i adresohet shprehja e KEDNJ se e drejta e çdo njeriut për jetën mbrohet me ligji, sipas opinionit të Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut dhe praktikës së Gjykatës Europiane rezulton se ajo nuk i adresohet në mënyrë  ekskluzive vetëm ligjvënësit, por i referohet një detyrimi të përgjithshëm të autoriteteve, për të marrë masa të përshtatshme për mbrojtjen e jetës së njerëzve. Nga ana tjetër, qëndron shprehja e njohur se kjo nuk do të thotë që shtetet janë të detyruara  t’u  vendosin  një  polic  ose  roje   personale  personave,  që kërcënohen me vdekje.

Një problem tjetër që lidhet me të drejtën e jetës ka të bëjë me fillimin dhe me mbarimin e jetës fizike të qenies njerëzore. Pra dalim tek termi “çdo njeri”, i përdorur në nenin 2 të KEDNJ. A do të kuptohet edhe fetusi me këtë term apo jo? Në qoftë se po, kjo do të sillte që aborti, në parim, të ndalohej nga ligjvënësi dhe të kishte ndjekje penale nga organet përkatëse. Së pari, duhet thënë dhe për të gjithë është më se e qartë, se në këtë çështje ndërthuren pikëpamje sociale, morale, fetare, politike, juridike, shëndetësore etj. Së dyti, duhet thënë se si në rrafshin kombëtar, ashtu edhe në atë ndërkombëtar, nuk ka një konsensus.  Megjithatë, duke iu referuar Komisionit Europian të të Drejtave të Njeriut, me termin “çdo  njeri”, të përdorur në KEDNJ, nuk i është njohur fetusit e drejta absolute për jetë, por edhe në  gjykatë,  me sa di unë,  nuk është paraqitur për gjykim ndonjë  çështje që të kërkojë një zgjidhje të qartë dhe të prerë lidhur me abortin. Duke  ardhur  në   legjislacionin  shqiptar,  kemi  parasysh  legjislacionin përkatës në këtë fushë, ku Ligji nr. 8045, datë 07.12.1995 Për ndërprerjen e shtatzanisë”, njeh të drejtën e ndërprerjes së vullnetshme të  shtatzanisë, vetëm në disa kushte të caktuara.

Interesant  paraqitet  momenti  i  mbarimit  të  jetës.  Këtu  ngrihet problemi i eutanazisë. Disa e shohin këtë si një raport midis mbrojtjes të së drejtës për të jetuar dhe moslejimit të torturës dhe të vuajtjes. Edhe në këtë çështje  nuk  ka  një  qëndrim  të  njëjtë  nga   shtetet,  që  ndodhen  nën juridiksionin e KEDNJ. Me sa kam dijeni unë, kohët e fundit, në Hollandë, apo edhe në ndonjë vend tjetër, është lejuar eutanazia. Ndoshta këtu duhet të kemi parasysh që Holanda është një shtet disi liberal në mjaft drejtime. Kam parasysh këtu edhe lejimin e drogave të lehta, prostitucionit etj.

Moment tjetër, që lidhet me të drejtën e jetës, është edhe vrasja në kushtet e mbrojtjes së nevojshme dhe të nevojës ekstreme. Të gjithë ne e kemi parasysh përcaktimin që i bën Kodi  Penal shkaktimit të vdekjes së tjetrit në rrethanat e mësipërme. Sigurisht, që këtu duhet të kihen parasysh të  gjitha  rrethanat  dhe  kushtet,  që  duhet  të  ekzistojnë,  në  mënyrë  që shkaktimi i vdekjes së një njeriu të mos jetë i ndëshkueshëm nga ligji dhe autoritetet.

Një rëndësi të veçantë dhe vlera aktuale merr shkaktimi i vdekjes nëpërmjet  përdorimit  të  ligjshëm  të  forcës  nga  organet  e  rendit.  Në Republikën e Shqipërisë është në fuqi ligji nr.8290, datë 24.02.1998 “Për përdorimin e armëve të zjarrit”. Ky ligj rregullon  mënyrën, rrethanat dhe kushtet e përdorimit të armëve të zjarrit. Ai përcakton, gjithashtu, edhe subjektet,  të  cilat  kanë  të  drejtë  t’i  përdorin  ato  dhe  që  janë Forcat  e Armatosura të Republikës së Shqipërisë, Policitë e tjera të Armatosura, të krijuara me ligj, të cilat nuk janë në përbërje të Forcave të Armatosura si dhe Rojet Civile të Armatosura. Kriteret themelore të përdorimit të armëve të zjarrit janë ato, sipas kushteve të mbrojtjes së nevojshme dhe të nevojës ekstreme. Vlen të diskutohet lidhur me rrethanat e përcaktuara në këtë ligj, në të cilat lejohet përdorimi i armëve të zjarrit nga Forcat e  Policisë së Rendit, Policisë  së Kufirit,  Forcat  e  Ministrisë  së Mbrojtjes dhe Rojat Civile. Një rëndësi mjaft të madhe merr vlerësimi i situatave konkrete, me qëllim që armët të mos përdoren në asnjë situatë tjetër përveçse në ato, në të cilat përdorimi i tyre është absolutisht i nevojshëm.

Një moment mjaft i rëndësishëm dhe interesant, për kushtet konkrete të  Shqipërisë,   është   problemi  i  dënimit  me  vdekje,  i  cili  lidhet  me Protokollin nr. 6 të Konventës, bërë me 28 prill 1983, lidhur me heqjen e dënimit me vdekje, i cili është pjesë integrale e KEDNJ. Po aq interesante është edhe zgjidhja, që iu dha këtij problemi nga autoritetet shqiptare.

Me hyrjen në Këshillin e Europës, Republika e Shqipërisë mori edhe disa  zotime  të  karakterit  juridik  ndërkombëtar.  Sipas  këtyre  zotimeve ndërkombëtare,       ajo     detyrohej          të   ratifikonte   KEDNJ së   bashku   me Protokollet Nr. 1, 2, 3, 4, 7 dhe 11 të saj brenda afatit prej një viti, si dhe të nënshkruante,  ratifikonte  dhe  të  zbatonte  Protokollin  Nr.6  të  kësaj Konvente, lidhur me heqjen e dënimit me vdekje, në kohë paqeje, brenda një afati prej tre vjetësh nga koha e pranimit të saj në Këshillin e Europës, duke zbatuar një moratorium mbi ekzekutimet deri në heqjen e dënimit me vdekje.

Ndërkohë,   Rezoluta     Nr.1044,     datë   04.10.1994           e        Asamblesë Parlamentare  të  Këshillit  të  Europës,  në  pikën  6  të  saj,  parashikon  se zbatimi adekuat i Protokollit shtesë të KEDNJ mbetej një nga shqetësimet e Asamblesë dhe se vullneti për ta ratifikuar këtë protokoll duhet të përbënte një kusht për anëtarësimin në Këshillin e Europës.

Koha kaloi shpejt dhe pragu i provës për Shqipërinë po vinte. Çfarë do të ndodhte me  dënimin me vdekje. Politika shqiptare edhe vetë ishte akoma e papërgatitur për këtë çështje dhe jo më të bëhej fjalë që të kishte përgatitur edhe opinionin publik. Në këtë moment mund të  themi  se, me mjaft  profesionalizëm  u  shfaqën  në  skenën  e  jetës  institucionale  dhe shoqërore shqiptare gjyqtarët. Ishin gjyqtarët e Gjykatës së Lartë, që e inicuan  këtë  proces   nëpërmjet  vendimit  të  Kolegjit  Penal  të  datës

22.09.1999 dhe, përfundimisht, gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese të cilët, nëpërmjet  vendimit   nr.65,  datë  10.12.1999,  i  dhanë  edhe  zgjidhjen përfundimtare këtij problemi, duke vendosur se dënimi me vdekje është i papajtueshëm me Kushtetutën, duke dhënë edhe  arsyetimin përkatës. Me zgjidhjen  e  bërë,  gjyqtarët  shqiptarë  i  hoqën  një  barrë,  mjaft  të  rëndë politikës dhe politikanëve shqiptarë, barrë të cilën zor se do ta kishin hequr vetë pa mundime, pa kosto dhe pa pasoja.

Një rast tjetër, i fundit, por nga rradha dhe jo nga rëndësia, që lidhet me të drejtën e  jetës, sipas KEDNJ është edhe praktika e Gjykatës së të Drejtave  të  Njeriut  ose,  siç  është   bërë  zakon  të  quhet,  Gjykata  e Strasburgut. Kjo Gjykatë, nëpërmjet numrit dhe gamës shumë të madhe të çështjeve, që ka trajtuar dhe që ka zgjidhur, i ka dhënë vetë Konventës një hapësirë dhe shtrirje, me të vërtetë të madhe për nga pikëpamja e zbatimit të neneve të saj. Mjaft  vendime të Gjykatës së Strasburgut kanë dhënë sanksione ndaj shteteve, që janë gjetur në shkelje të të drejtave të njeriut dhe  lirive  themelore  dhe  veçanërisht  të  së  drejtës  së  jetës.  Gjykata, nëpërmjet vendimeve, ka arritur deri aty, sa të shprehet se shtetet palë janë të detyruara që të ndërmarrin veprime efektive kur paraqitet nevoja për të kryer hetime, kur zhduken  persona  të ndryshëm. Madje, kur shteti nuk ndërmerr një hetim përkatës, për të gjetur njeriun e zhdukur, kjo përbën një trajtim çnjerëzor dhe degradues për të afërmit e tyre.

Këto ishin disa nga rastet, nëpërmjet të cilave e drejta e jetës lidhet me KEDNJ, si një  nga aktet ndërkombëtare me një rëndësi të tillë për Shqipërinë.

Marre nga   Konferenca Kombetare-E Drejta e Jetes-E Drejte Universale 2001

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I kane shkruar ato. Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi në qoftë se  shkrimi është upload-uar pa lejen e autorit.Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikohen dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonjë ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën dhe do ta heqim menjëherë shkrimin.Për  të mos arritur deri aty,ju lutem respektoni  të drejtën  e autorit.