Nocioni i kapitalit në shoqëritë tregtare dhe roli i tij-Doriana Saliaj

global1

Legjislacioni shqiptar jep përkufizimin e shoqërive tregtare si shoqëri të cilat themelohen nga dy ose më shumë persona fizikë dhe/ose juridikë, të cilat bien dakort për arritjen e objektivave të përbashkëta ekonomikë, duke dhënë kontribute në shoqëri, sipas përcaktimeve në statutin e saj. Përjashtimisht shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar dhe shoqëritë aksionere mund të themelohen edhe vetëm nga një person fizik ose juridik.

Një veçori  e së drejtës për shoqëritë tregtare është njohja e shoqërisë tregtare si person juridik i veçantë, e dallueshme nga ortakët ose aksionerët e saj.  Personaliteti juridik që gëzon shoqëria tregtare i  jep asaj mundësinë të ketë të drejta dhe detyrime kundrejt të tretëve dhe kundrejt anëtarëve të saj.  Statusi i saj si person juridik lejon që shoqëria të zotërojë pronë dhe të regjistrohet në regjistrin e pronave. Sipas ligjit “Për tregtarët dhe Shoqëritë Tregtare” , aktivet e shoqërisë, janë me ligj vetëm pronë e saj dhe jo e ortakëve/aksionerëve të saj. Kjo vlen edhe në rastet kur shoqëria  tregtare është shoqëri me një ortak/aksioner të vetëm.

Sot njihen katër lloje shoqërish tregtare (duke përjashtuar shoqëritë e thjeshta të cilat rregullohen sipas dispozitave të Kodit Civil), të cilat në bazë të specifikave të tyre dallohen në shoqëri kapitali dhe shoqëri personi:

a. Shoqëritë e personit:

- Shoqëria kolektive;

- Shoqëria komandite.

b. Shoqëritë e kapitalit:

- Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar;

- Shoqëria aksionere.

Nga ky përkufizim dalin edhe disa karakteristika të shoqërive tregtare:

- Themelimi nga dy ose më shumë persona fizikë dhe/ose juridikë;

- Objektivi i cili duhet arrirë – fitimi;

- Arritja e objektivit nëpërmjet dhënies së kontributeve.

Pra, arsyeja kryesore e krijimit të shoqërive tregtare është rritja e kapitalit me qëllim që të arrihet një fitim sa më i madh.

Për të patur më të qartë nocionin e kapitalit, bazuar në literaturën ekonomike, me kapital do të nënkuptojmë pronën private mbi mjetet e prodhimit, të një individi ose një grupi individësh të cilët kanë bashkuar kapitalin e tyre për sëndërtimin e interesave të përbashkëta për realizimin dhe përvetësimin e fitimit sa më të lartë.Është pikërisht kapitali  themeli mbi të cilin do të ngrihen shoqëritë tregtare, prandaj në vazhdim do ta trajtojme atë në një kapitull të veçantë duke ndaluar mbi llojet e kapitalit si dhe menyrën e formimit të tyre.

Si garanci e kreditorëve të shoqërisë vepron, nga ana parimore, një rregullim i përgjegjësisë së kufizuar: është kapitali minimal i shoqërisë, shuma e të cilit është e përcaktuar me ligj. Shoqëria nuk mund të krijohet pa një kapital minimal të mirëfilltë, nëse gjatë ushtrimit të veprimtarisë së saj, kapitali shoqëror ulet nën minimumin ligjor, shoqëria përfundon në shkrirje. Madhësia e kapitalit të kërkuar është më e lartë për shoqëritë aksionere dhe më pak e lartë për shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar.  Edhe në këtë aspekt kam dashur ti kushtoj një rëndësi të veçantë kapitalit në marrëdhënie me ortakët dhe kreditorët, duke e trajtuar në kapitullin e dytë të materialit.

Dhe në fund do të ndalemi në rëndësinë e kapitalit përballë vështirësive financiare të shoqërisë. Ku do të analizojmë rolin e kapitali në marrëdhënie me ortakët e shoqërisë por edhe me kreditorët.

Në rastin e likudimit të shoqërisë, proçedura do të realizohet për të mirën e ortakëve/aksionerëve të shoqërisë si pretenduesit e mbetur, në kuptimin që ata kanë të drejtë të marrin pasurinë e mbetur pasi të jenë paguar të gjithë kreditorët, kjo do të thotë që pretendimet e kreditorëve kanë përparësi. Kjo vihet re nga një numër dispozitash të cilat do ti trajtojmë më poshtë.

Kreu I – Nocioni i kapitalit dhe formimi i tij

1.1  Nocioni i kapitalit dhe llojet e tij

Dhënia e të mirave prodhojnë në kontratën e shoqërisë, një efekt të vecantë: të mirat e dhëna  formojnë një fond të përbashkët, i lidhur me destinacionin specific të ushtrimit, së bashku mes ortakëve, të veprimtarisë ekonomike. “Të japësh” të mira tek shoqëria kuptohet të sjellësh këtë modifikim në kushtet juridike të të mirave: ai që jep nuk mund t’i përdorë individualisht sipas rregullave të pronësisë, mund ti përdorë vetëm kolektivikisht, sipas rregullave të të organizimit të llojeve të ndryshme të shoqërisë. Me mbylljen e shoqërisë secili ortak do të ketë të mirën që ka dhënë (do ta ketë, kuptohet, nëse ushtrimi i veprimtarisë ekonomike nuk do të mbyllet me humbje): por, për tërë kohëzgjatjen e shoqërisë, të mirat e dhëna formojnë “pasurinë e shoqërisë”.Pasuria e një shoqërie formohet, fillimisht nga bashkësia e kontributeve të dhëna nga ortakët; më pas ajo pëson ndryshime: mund të rritet si rezultat i fitimeve të realizuara nga sipërmarrja shoqërore dhe të pashpërndara mes ortakëve, si  rezultat i vlerës më të madhe të fituar, në kohë, nga dhëniet në natyrë etj. nga ana tjetër mund të pakësohet si rrjedhim i humbjeve të shoqërisë, të zhverësimit të dhënieve në natyrë etj. I ndyshëm nga nocioni i pasurisë shoqërore është nocioni i kapitalit shoqëror: i pari tregon një tërësi të mirash, që mund të jenë në para apo dhënie në natyrë, të mira pasurore të luajtshme dhe të paluajtshme, e dyta përcakton një vlerë numerike, e cila shpreh në terma monetare vlerën e përgjithshme të dhënieve të premtuara (kapitali i nënshkruar) ose të ekzekutuara nga ortakët (kapitali i derdhur).

Në ndryshim nga pasuria shoqërore, që ndryshon në kohë si pasojë e ngjarjeve ekonomike të shoqërisë, kapitali është një vlerë numerike e ngurtë e përcaktuar shprehimisht në ligjin “Për tregtarët dhe Shoqëritë Tregtare”.

Raporti mes kapitalit dhe pasurisë duhet të mbetet i tillë gjatë tërë jetës së shoqërisë: vlera e pasurisë shoqërore nuk duhet të zbres tej një kufiri poshtë kapitalit shoqëror.

Rëndësia e kapitalit shoqëror, nga njëra anë, lidhet me përgjegjësinë e kufizuar të  ortakëve. Pasuria shoqërore në shoqërinë tregtare është e vetmja garanci që i ofrohet kreditorëve. Funksioni i kapitalit në këtë aspekt, është që të shpreh në terma monetare, vlerën minimale të kësaj garancie.Kapitali shoqëror nga ana tjetër, është pika e nevojshme e referimit të pjesëmarrjes së ortakëve në shoqëri. Ai është i ndarë në një shumësi kuotash që korrespondojnë secila me një fraksion të barabartë aritmetik të së tërës. Pjesëmarrja e ortakëve në shoqëri është një pjesëmarrje në bazë të kuatave të kapitalit, mund të jesh ortak për arsye se ke nënshkruar ose ke blerë të paktën një kuotë të kapitalit. Dhe është numri i kuotave të nënshkruara apo të blera që jep masën e pjesëmarrjes të secilit ortak në shoqëri, të pjesëmarrjes së tij ne votim në asamble, ku ortaku ka një votë për çdo aksion, të pjesëmarrjes së tij në fitime, që është në përpjestim me numrin e kuotave të kapitalit të fituar.

 Fjala kapital në kuptimin me të gjërë të saj, i referohet të gjitha burimeve financiare të një aktiviteti tregtar, pra ka të bëjë me fondet afatgjata të shoqërisë. Këto burime financiare mund të grupohen në dy kategori të gjëra të cilat janë:

  1. Kapitali i investuar nga pronarët e biznesit (ortakët/aksionerët), që quhet “kapitali i vet”, dhe
  2. Kapitali i mundësuar nga kreditorët që quhet “kapital i huazuar”.

Këto dy kategori mbartin risqe të ndryshme.

Kreditorët  kanë të drejtën për t’u shlyer, në momentin e maturimit, të shumës kryesore që ata i kanë ofruar shoqërisë, plus interesin. Pronarët e shoqërisë tregtare (ortakët/aksionerët) nuk e kanë këtë të drejtë të paracaktuar, por të ardhuarat nga investimi i tyre varen nga fitimi i siguruar nga shoqëria tregtare mbi shumat që nevojiten për të shlyer kreditorët.

Kapitalet e veta duhet të dallohen nga kontributet e dhëna nga ortakët ose aksionerët në përmbushje të detyrimeve të tyre pët të investuar një shumë të caktuar kapitali (kapitali i nënshkrua/aksionar). Këto kontribute janë aktive të cilat, për rrjedhojë, regjistrohen në kolonën e aktiveve të bilancit të shoqërisë, ndërsa regjistrimi përkatës për kapitalin shënohet në bilanc në kolonën e detyrimeve ku ajo për pasojë përbën një pjesë të kapitalit të vet të njohur si kapital i nënshkruar apo kapital aksionar. Kur ortakët apo aksionerët kontribuojnë më shumë aktive se sa janë pasqyruar nga vlera nominale e kuotës/aksioneve të tyre, regjistrohet si një rezervë e veçantë, e cila gjithsesi është një pjesë tjetër e kapitalit të vet.

Fillimisht aktivet e kontribuara nga ortakët ose aksionerët përdoren  në proçeset produktive në të cilat angazhohet shoqëria. Për shembull, përdoren për blerjen e pajisjeve ose të mallrave që nga ana tjetër, mund t’u shiten klientëve, duke sjellë rihyrje të përtëritur të parasë. Në mënyrë të ngjashme, në qoftë se ortaket/aksionerët japin kontribut jo në formë paraje (i quajtur kontribut në natyrë), edhe aktivet e kontribuara në këtë mënyrë do të përdoren dhe në fund, mund të konsumohen/amortizohen gjatë proçeseve produktive.

Por gjithë ky qarkullim dhe shndërrim i pandërprerë i aktiveve të shoqërisë nuk e prek shifrën e kapitalit të nënshkruar/aksionar në anën e pasiveve të bilancit.

Të dy anët e bilancit, pra ana e aktiveve dhe ana e detyrimeve dhe e kapitalit të vet, janë të barabarta në total. Për rrjedhojë ndryshimet në shumën e aktiveve të zotëruara nga shoqëria, të cilat kanë një ndikim të drejtëpërdrejtë në anën e aktiveve, duhet të barazohen nga një ndërhyrje korresponduese në anën e pasiveve të bilancit. Ky barazim arrihet nga hyrja fitim/humbje. Rrjedhimisht vetëm ‘rezultati përfundimtar’ financiar i aktivitetit tregtar të shoqërisë, fitimi i sjellë ose humbja e shkaktuar prej tij, do të rrisin ose zvogëlojnë, përkatësisht vlerën e kapitalit të vet të investitorëve. Kapitali aksionar (ose kapitali i nënshkruar) përbën vetëm një pjesë të kapitalit të vet. Përveç kapitalit aksionar, kapitali i vet përfshin gjithashtu rezervat (që janë fitimet e mbajtura të përdorura për të financuar biznesin) dhe fitimi apo humbja reale.  Kapitali i huazuar në anën e pasiveve të bilancit mund të vijë nga burime të ndyshme p.sh. hua bankare apo kredi tregtare. Në ndryshim nga kapitali aksionar, këto shuma në një fazë  të caktuar do të duhet t’u paguhen kreditorëve; gjithashtu ato, si të tilla nuk sjellin ndonjë të drejtë për të marrë pjesë në fitime, por mund të mbartin të drejtën për interesa, të cilat duhet të paguhen edhe nëse shoqëria nuk realizon fare fitime.Struktura e kapitalit të shoqërisë është një nga fushat më komplekse të vendimeve financiare, për shkak të ndërvarësisë së saj me variabla  të tjerë të vendimeve financiare. Që të arrihet qëllimi për maksimizimin e pasurisë së pronarëve, drejtuesi financiar duhet të jetë në gjendje të vlerësojë strukturën e kapitalit të shoqërisë dhe të kuptojë lidhjen e saj me riskun, me fitimin dhe me vlerën.

Në shoqëritë kolektive ose në shoqëritë komandite, kapitali është një koncept mjaft fleksibël. Ortakët janë të lirë të përcaktojnë shumën e kontributeve të tyre dhe Ligji “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” nuk përmban kufizime për shlyerjen e kontributeve ose për shpërndarjen e fitimeve tek ortakët. Kjo i përgjigjet faktit se kreditorët mund ti drejtohen gjithnjë ortakëve të pakufizuar për shlyerjen, në rast se burimet financiare të shoqërisë janë të pamjaftueshme.

Ndërsa çdo SHPK apo SHA duhet të ketë një shumë të përcaktuar kapitali të nënshkruar/regjistruar, që bëhet publike sipas rregullave për regjistrimin dhe publikimin e shoqërisë tregtare, dhe mund të ndryshohet vetëm me anë të një proçedure formale për zmadhimin ose zvogëlimin e kapitalit. Shuma e përgjithshme e vlerave nominale të të gjitha kuotave/aksioneve është e barabartë me shumën e kapitalit të nënshkruar/regjistruar. Në bilancin e shoqërisë, kapitali i regjistruar gjithmonë paraqitet me vlerën nominale të tij, ndërsa fitimet dhe humbjet regjistrohen veçantë brenda kapitalit të vet.Ligji përcakton gjithashtu edhe një vlerë minimale të kapitalit të nënshkruar që tejkalon një shifër krejt simbolike dhe përfaqëson nje investim të rëndësishëm financiar nga ortakët/aksionerët. Kushtet për kapitalin minimal përcaktojnë nivelin minimal të kontributeve që ortakët apo aksionerët duhet t’i kalojnë shoqërisë gjatë proçesit të themelimit të saj. Por nuk ekziston ndonjë rregull europian që të urdhërojë një shumë minimale  kapitali të nënshkruar për shoqëritë me përgjegjesi të kufizuar, dhe në një numër gjithnjë e më të madh Shtetesh Anëtare kapitali i nënshkruar për shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar mund të jetë edhe vetëm 1 Euro. Ulja e kapitalit minimal për SHPK-të deri në vetëm 100 lekë në nenin 70 të Ligjit “Për shoqëritë tregtare” ndjek këtë prirje.

Për SHA-të, neni 6 i Direktivës së Dytë për të Drejtën për Shoqëritë Tregtare përcakton një vlerë minimale kapitali të regjistruar jo më pak se 25,000 Euro, megjithatë i lejon Shtetet Anëtare të kërkojnë kapital minimal edhe më të lartë.

Në bazë të kurseve të sotme të këmbimit, kapitali minimal për SHA-në me ofertë private prej 2,000,000 lekësh në nenin 107 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” pretendohet të rritet në mënyrë që të jetë në përputhje me kushtet europiane të saj. Ndërsa kapitali minimal aksionar për SHA-të me ofertë publike arrin në 1,000,000 leke, gjë e cila përmbush kushtet europiane.

1.2  Formimi i kapitalit (kontributet)

I gjithë kapitali i nënshkruar duhet të grumbullohet, në mënyrë që shoqëria  të marrë efektivisht aktive që mund të vlerësohen ekonomikisht dhe vlera e të cilave nuk është më e ulët se vlera nominale e kapitalit të nënshkruar, plus ndonjë prim mbi aksionet që do të emetohen për to. Primi është shuma me anë të së cilës kontributet që duhen bërë nga ortakët/aksionerët[1]janë më të larta se sa vlera nominale e marrë në këmbim.Në fakt ligji parashikon se ortakët mund të kontribuojnë në para, në natyrë, pasuri të luajtshme e të paluajtshme, të drejta, krah pune dhe shërbime (neni 25/1).

Ne do të ndalemi tek shoqëritë e kapitalit, ku sipas nenit 108 parashikohet që kontributet e aksionerëve mund të jenë në “para apo natyrë (pasuri të luajtshme apo të paluajtshme) ose në të drejta të vlerësueshme në para”. Ligji përjashton shprehimisht punë ose shërbimet, ndonëse sipërmarrja për të kryer punë ose për të ofruar shërbime mund të jetë ekonomikisht e vlerësueshme. Por kjo konsiderohet shumë e pasigurt dhe pre e abuzimeve nëse ortakët/aksionerët do të lejoheshin të jepnin kontributet e tyre në shoqëri në këtë mënyrë[2]. 

Përtej këtij kufizimi, ligji nuk e pengon kontributin në formën e aktiveve të paprekshme, që mund të jetë ekonomikisht e vlerësueshme.Ndërsa neni 112 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” merret me problemin e vlerësimit[3]. Për sa kohë që kapitali i grumbulluar përbëhet nga kontribute në para, vlerësimi ekonomik nuk paraqet problem. Por në rastin e kontributeve në aktivë jo-monetare (“kontributi në natyrë”), proçesi i vlerësimit është i nevojshëm për të përcaktuar nëse vlera ekonomike e kontributit përputhet me vlerën nominale plus çdo prim mbi aksionet që do të emetohen për to.

Zgjidhja qëndon në rregullin që vlerësimi i bërë nga aksionerët dhe/ose administratorët e shoqërisë shqyrtohet nga një a  më shumë ekspertë të pavarur të emëruar nga gjykata kompetente, të cilët duhet të përgatisin një raport.  Raporti i vlerësimit të ekspertëve duhet të përmbajë një përshkrim të hollësishëm të kontributeve në natyrë, si dhe në të duhet të përcaktohen metodat e vlerësimit që janë zbatuar dhe të shprehet nëse vlera e llogaritur, sipas kësaj metode, i korrespondon të paktën vlerës nominale të aksionit dhe, kur është rasti, edhe primit më të lartë të emetimit të aksionit. Raporti dorëzohet pranë QKR-së së bashku me kërkesën për regjistrim (neni 112/40). Ky raport është një parakusht i  domosdoshëm për themelimin e shoqërisë; mosparaqitja e raportit të vlerësimit të ekspertit për rrjedhojë do të pengojë regjistrimin e saj.

Përveç garantimit që vlera e kontributeve të aksinarëve të arrijë shumën e dëshiruar[4], rregullat në lidhje me grubullimin e kapitalit gjithashtu duhet të përcaktojnë momentin në të cilin kontributet duhet t’i kalohen shoqërisë.

Neni 113 përsëri bën dallimin ndërmjet kontributeve në para dhe kontributeve në natyrë. Me kontribute në para, të paktën 25% e vlerës nominale si dhe shuma e plotë e ndonjë primi të pagueshëm për këto aksione, duhet të paguhen përpara regjistrimit.

Pjesa që mbetet mund të paguhet në një fazë të mëvonshme.

Kontributet në natyrë duhet t’i kalohen shoqërisë tërësisht përpara regjistrimit.Moskalimi i kontributeve në përputhje me këto rregulla i bën themeluesit e shoqërisë përgjegjëse për dëmet që rezultojnë nga vonesa (neni 10/2,3 dhe neni 124/1 i Ligjit “Për shoqëritë tregtare”)[5]. Nëse aksioneri nuk përmbush detyrimin e tij pas kalimit të një afati tjetër të përcaktuar nga shoqëria, ai humbet të drejtat e tij të votimit si dhe të drejtën e tij për të marrë dividend.

Së fundmi, shoqëria mund të reduktojë kapitalin e saj duke i tërhequr aksionet e saj (dhe për rrjedhojë, si rezultat duke i anulluar ato), për të cilat ajo nuk ka mundur të marrë  pagesë brenda tre muajve pas fundit të afatit të përmendur më sipër (neni 124/3 në lidhje me nenin 186 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”).

      Kreu II – Roli i kapitalit në marrëdhënie me ortakët dhe me kreditorët

  2.1 Roli i kapitalit në marrëdhënie me ortakët

Në një SHPK si dhe në një SHA, koncepti i “kuotës/aksionit” ka rëndësi  qëndrore dhe është mjaft e rëndësishme që gjuha shqipe përdorë dy fjalë të ndryshme për t’iu referuar këtij koncepti: si ‘kuotë’ në lidhje me SHPK-të dhe ‘aksion’ në lidhje me SHA-të.Kuota/aksioni është cilësia e të qënit ortak, në kuptimin sasior, e përcakuar nga vlera e kapitalit të nënshkruar.Kuota/aksioni mund të përkufizohet si një tërësi të drejtash, të cilat përbëjnë interesin ekonomik të ortakut/aksionarit në shoqërinë tregtare. Në të njëjtën kohë, kuota/aksioni është një aktiv që mund të blihet dhe të shitet dhe cmimi i saj përcaktohet nga pritshmëria e tregut për të ardhurat financiare të cilat gjenerohen nga shoqëria.

Zakonisht dallojmë të drejta pasurore dhe të drejtat administrative të aksionerit:

  • Të drejta pasurore janë, kryesisht: e drejta për fitime dhe për kuotën likuiduese, e drejta e parablerjes, e drejta e tërheqjes.
  • Të drejta administrative janë: e drejta e pjesëmarrjes në asamble dhe e votës, e drejta, në mënyrë të kufizuar vetëm për ata që mungojnë ose nuk janë dakort, për të kundërshtuar vendimet e pavlefshme të asamblesë, e drejta për t’u njohur me projektin e bilancit, e drejta për të konsultuar librin e ortakëve dhe librin e mbledhjeve dhe të vendimeve të asamblesë.

 Të drejta të tjera që i përkasin kësaj kategorie të dytë, u njihen aksionerëve vetëm nëse përfaqësojnë, vetëm apo me aksionerë të tjerë, një përqindje të caktuar të kapitalit shoqëror: kështu e drejta për të kërkuar mbledhjen e asamblesë, e drejta për të kërkuar hetimin mbi faktet e denoncuara, e drejta e denoncimit në gjykatë të parregullsive të rënda të kryera nga administratorët.

Të gjitha këto janë të drejta që kanë të bëjnë me gëzimin e aksionit; këtyre më tej u shtohen të drejtat që kanë të bëjnë me disponimin e lirë të vetë aksionit, e drejta e tjetërsimit të aksionit,  e drejta për ta lënë peng apo për ta dhënë në uzufrukt.Detyrimet e aksionerit: detyrimi i vetëm ne lidhje me aksionin është ai i ekzekutimit të dhënies së kontributit në mënyrën dhe në kohën e përshkruar. Aksioneri/ortaku që vonon në derdhjen e shumave të duhura nuk mund të ushtrojë të drejtën e votës; ndërsa nuk i ndalohet ushtrimi i te drejtave të tjera të shoqërisë.Në brendësi të ‘tërësisë së të drejtave’ të përfshira në një kuotë/aksion ka disa të drejta të cilat i mundësojnë ortakut/aksionerit të marrë pjesë në drejtimin e shoqërisë, kryesisht me anë të pjesëmarrjes së tij në vendimmarrje në asamblenë e përgjithshme. Gjithsesi në këtë pikë ekziston një ndryshim i madh ndërmjet një kuote në një SHPK dhe një aksioni në një SHA.Me formimin e SHPK-së, çdo ortak përfiton një kuotë në përpjestim me kontributin e tij (neni 68/2 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”).  Sipas nenit 88/1 “me përjashtim të rasteve kur parashikohet ndryshe në statut, çdo kuotë jep të drejtën e një vote”.  Kjo do të thotë që përveç rasteve kur parashikohet ndryshe në statut, cdo ortak ka një votë, pavarsisht nga kontributi i tij. Ndërsa për SHA-të ligji parashikon në nenin 122/1, që cdo aksion i zakonshëm i jep zotëruesit të tij të drejta vote “në raport proporcional me pjesën e kapitalit themeltar që përfaqëson aksioni”, që do të thotë të njëjtën gjë si “në përpjestim me vlerën nominale të aksionit”, sepse shuma totale e vlerave nominale të të gjitha aksioneve është e barabartë me kapitalin themeltar. Në bazë të nenit 6 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare, lidhur me nenin 36/1.c të Ligjit “Për Qëndrën Kombëtare të Regjistrimit”, statuti i SHA-së duhet të përcaktojë vlerën nominale për çdo aksion. Në bazë të nenit 109/1 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” vlerat nominale duhet të jenë të njëjtë për çdo aksion. Kështu i gjithë kapitali themelor i SHA-së ndahet në aksione të barabartë nominale. Meqënëse çdo aksion (i zakonshëm) mbart të njëjtat të drejta vote, numri i aksioneve të zakonshëm (që mund të jetë më i madh se një për një aksionar) përcakton numrin e votave, që nga ana e vet është në raport me riskun ekonomik të aksionerit. Kjo është ideja bazë prapa parimit “një aksion – një votë”.Në morinë e të drejtave të ortakut ose aksionerit, ekzistojnë disa të drejta të caktuara financiare, më e rëndesishmja e të cilave është e drejta për të marë dividend (me kusht  që të ketë fitime të mjaftueshme). Dividendët, së bashku me çdo përfitim të pritshëm  nga shitja e kuotës/aksionit mbi çmimin e blerjes, përcaktojnë të ardhurat e investitorit.

Si rregull, të gjithë ortakët ose aksionerët gëzojnë të drejtën e një pjese të fitimit. Natyra e përpiktë e kësaj të drejte ndryshon sipas llojit të shoqërisë tregtare:

a)      Shoqëria me përgjegjësi të kufizuar

Ortakët kanë të drejtë mbi një pjesë të fitimit të deklaruar në pasqyrat financiare të shoqërisë (neni 76/1 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”);  asambleja e përgjithshme nuk mund të vendosë të mos i shpërndajë fitimin dhe në vend të saj të rrisi rezervat.

Fitime të tilla duhet të shpërndahen. Gjithsesi një shpërndarje e fitimeve e cila rrezikon likuiditetet e shoqërië nuk është e mundur pasi administratorët nuk mund të lëshojnë një çertifikatë të aftësisë paguese në përputhje me nenin 77. Në këtë rast, shoqëria duhet të mbajë fitimet dhe mund të bëjë një shpërndarje vetëm në një fazë të mëvonshme kur ajo të ketë aftësi paguese.

Neni 76/2 parashikon që fitimi u shpërndahet ortakëve në raport me kuotat e zotëruara. Statuti mund të parashikojë një metodë tjetër shpërndarjeje ose të përjashtojë ortakë të caktuar së bashku.

b)      Shoqëria aksionere

Fitimet tek SHA nuk mund të shpërndahen automatikisht. Neni 127/1 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” sanksionon që shoqëria duhet të alokojë të paktën 5% të të ardhurave të vitit të kaluar, minus shpenzimet e atij viti si një rezervë ligjore e detyrueshme deri sa të arrihet 10% e kapitalit të regjistruar të shoqërisë, apo një përqindje më e lartë e përcaktuar nga statuti. Ky detyrim e ndihmon shoqërinë tregtare të krijojë një amortizator kundër humbjeve të mundshme në të ardhmen; kjo rezervë e detyrueshme mund të preket vetëm për të kompesuar humbjet e bilancit, por jo për shpërndarjet tek aksionerët.

Në bazë të nenit 127/2 të ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”, statuti mund të parashikojë alokimin e rezervave të tjera ligjore nga fitimi vjetor.Asambleja e përgjithshme mund të vendosë që shoqëria të mos i shpërndajë fitimet dhe këto shuma të përdoren për qëllime të tjera, sidomos për kalimin në rezervën ligjore[6].

Një vendim i tillë do të kishte nevojë për shumicën e tre të katërtave në bazë të nenit 145 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”. Gjithashtu vendimi duhet të respektojë parimin e besnikërisë, të përcaktuar në nenin 14; kjo do të thotë, për shembull, që fitimi nuk mund të mos shpërndahet me qëllim që aksionerit të mos i jepen fonde në rast nevoje për para, dhe në këtë mënyrë të detyrohet të shesë aksionet e tij.

Shpërndarja duhet të bëhet në bazë të vlerës së aksioneve të aksionerit në raport me vlerën e kapitalit të regjistruar (neni 128/3). Por statuti mund të parashikojë ndryshe, për shembull një kategori e caktuar aksionesh duhet të përfshijnë të drejtën për një dividend më të lartë se aksionet e zakonshme. Ligji “Për tregtarët dhe  shoqëritë tregtare” parashikon një klasë të veçantë aksionesh, me të drejta të veçanta lidhur me shpërndarjen e dividendëve, që janë, aksionet me përparësi. Ashtu si të gjithë aksionet e tjera, aksionet me përparësi përfitojnë dividend vetëm në rast se shoqëria tregtare del me fitim. Gjithsesi këto aksione u japin të drejtë zotëruesve të tyre të përfitojnë një shumë të caktuar apo një përqindje të caktuar të vlerës nominale të aksioneve të tyre nga fitimet, përpara ortakëve të zakonshëm nëse deklarohet një dividend, të kenë përparësi në shpërndarjen të aktiveve të qarkullueshme dhe në të drejta të tjera të përcaktuara nga statuti (neni  116/1 i ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare).Përkufizimi i saktë i të drejtave duhet të përcaktohet në statut. Kështu, zotëruesit e aksioneve me përparësi nuk gëzojnë të drejtën të përfitojnë më shumë divdidendë se zotëruesit e aksioneve të zakonshme; ata kanë vetëm të drejtën të marrin dividendët e tyre të parët, madje edhe kjo e drejtë është e kufizuar në bazë të shumës ose përqindjes së përcaktuar në statut.

Përpos kësaj, aksionet me përparësi janë të barabarta me aksionet e zakonshme, sidomos ne lidhje me të drejtën e votës. Megjithatë, e drejta e votës për aksionet me përparësi mund të përjashtohet kur emetohen aksione të tilla (neni 122/2 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”).  Në këtë rast, aksionet me përparësi nuk mund të përfaqësojnë më shumë se 49% të kapitalit të regjistruar të shoqërisë. Shumica e kontribuesve të kapitalit të shoqërisë duhet të kenë të drejtën e votës.Sipas neni 149/1 aksionet me përparësi, pa të drejtë vote, gëzojnë të gjitha të drejtat e tjera që rrjedhin prej zotërimit të tyre. Zotëruesit e tyre mund të marrin pjesë në asamblenë e përgjithshme dhe të bëjnë pyetje; këto aksione mbartin të drejtën e parablerjes. Përparësia mund të hiqet, kufizohet ose cënohet vetëm nëse një vendim i tillë i asamblesë së përgjithshme ratifikohet me vendim të posaçëm të zotëruesve të këtyre aksioneve pa të drejtë vote, me shumicën e tre të katërtave (neni 149/2,3 i ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”). Prirja ndërkombëtare nuk është e favorshme lidhur me aksionet me përparësi, pa të drejtë vote; ata kanë tendencën të zhduken. Gjithashtu në Europë ato tregtohen rregullisht me zbritje çmimi ne raport me aksionet e zakonshme kur listohen në bursë.

2.2       Roli i kapitalit në marrëdhënie me kreditorët.

Kapitali i regjistruar i shoqërisë, konsiderohet si garancia minimale e kreditorëve për kreditë që ata i kanë dhënë shoqërisë. Por çështja shtrohet nëse ky kapital i garanton realisht kreditorët. Tek SHPK-ja lejohet që aktiviteti tregtar të nisë edhe me vetëm 1 Euro, gjë e cila më duket jo shumë garantues për kreditorët. Kapitali i regjistruar i shoqërisë përfshin në vetvete dy terma: kapital i nënshkruar dhe kapital i shlyer. Kapitali i nënshkruar është kontributi që ortakët kanë detyrimin ta derdhin për llogari të shoqërisë. Është pikërisht ky kontribut që shërben për mbrojtjen e kreditorëve, por shoqëria tregtare, në statutin e saj gëzon lirinë të përcaktojë nëse këto kapitale do të kalohet shoqërisë menjëherë apo gradualisht. Nëse kapitali nuk kalohet tërësisht atëherë vlera kapitalit të nënshkruar nuk përputhet me vlerën e kapitalit të shlyer.Por nga ana tjetër dispozitat ligjore mbi mënyrën e kalimit të kontributeve i garantojnë kreditorët për investimet që bëjnë në shoqëri. Sipas nenit 113/2 aksionet e nënshkruara me kontribut në natyrë duhet të kalohen tërësisht përpara regjistrimit të shoqërisë. Vlerësimi i këtyre kontributeve bëhet nëpërmjet ekspertëve të caktuar nga gjykata. Ndërsa aksionet e nënshkruara me kontribut në para duhet të shlyhen përpara regjistrimit të shoqërisë, të paktën në një të katërtën e vlerës së tyre nominale. Por në rast se aksionerët nuk e shlyejnë kontributin e nënshkruar brenda afateve të caktuara nga ligji atëherë shoqëria mund edhe të anulojë këto aksione.

Në një farë mënyre të gjitha këto masa merren në mënyrë që të mbrohet kreditori.

Një çështje tjetër ngrihet në rastet kur shoqëria kërkon të realizojë zmadhim apo zvogëlim të kapitalit të saj. Shoqëria lejohet të kryejë zmadhim kapitali vetëm në rast se pasuritë e shoqërisë i mbulojnë detyrimet e kreditorëve dhe madje ka teprica. Kjo gjë synon të garantojë kreditorët se shoqëria nuk po ngurtëzon në mënyrë të paramenduar asete të shoqërisë që do të mund të përdoreshin për të shlyer detyrimet ndaj të tretëve. Po njësoj edhe në rastin e zvogëlimit të kapitalit, e cila shfaqet edhe më delikate se zmadhimi i kapitalit, preken drejtpërdrejt interesat e kreditorëve, prandaj ligji u njeh atyre të drejtën për të garantuar kreditë e tyre. Vetëm se kërkimi i garancisë për kreditë, duhet të bëhet nga vetë kreditorët, kjo do të thotë që ata kreditorë që nuk kanë ngritur pretendimet e tyre brenda afateve të caktuara nuk kanë të drejtë të marrin garanci.

Shoqëria nuk mund të përdorë fondet e çliruara nga zvogëlimi i kapitalit për të bërë pagesa në favor të aksionerëve apo falje të detyrimeve për të shlyer kontributet, nëse nuk u është dhënë garanci kreditorëve përkatës.Në momentin kur ortakët/aksionerët gëzojnë mbrojtjen e përgjegjësisë së kufizuar, prirja e tyre për t’i pranuar rreziqet do të jetë e ndryshme, dhe në shumicën e rasteve më e madhe se ajo e kreditorë të shoqërisë. Kjo rrjedh nga ideja themelore se një e ardhur më e madhe nga një invesim, shoqërohet pa mëdyshje me një rrezik më të madh. Për kreditorët e ardhura nga investimi i tyre kufizohet në pretendimet (kontratore) të tyre në lidhje me interesin mbi shumën kryesore të dhënë hua shoqërisë; ata nuk mund të sigurojnë më shumë se kjo shumë, dhe për këtë arsye, nuk kanë interes ta shohin shoqërinë të pranojë një rrezik më të madh se ç’është e nevojshme për të siguruar inetersin dhe për të garantuar shlyerjen e sigurtë të shumës kryesore.Neni 40/1 i Ligjit parashikon se “ ortakët përgjigjen përsonalisht e në mënyrë solidare për detyrimet e shoqërisë me të gjitha pasuritë e tyre”. Në këtë rast jemi para shoqërise kolektive, ku të gjithë ortakët përgjigjen në mënyrë të pakufizuar për detyrimet e shoqërisë. Përgjegjësia e pakufizuar do të thotë që çdo ortak  është përgjegjës edhe më shumë se vlera e pasurisë së tij, dhe ortaku mund të behet objekt i proçedurave të falimentimit në rast se aktivet e tij likuide nuk janë të mjaftueshme për të shlyer detyrimet e shoqërisë që kreditorët do të pretendojnë prej tij. Përgjegjësia personale dhe solidare, do të thotë që çdo kreditor i shoqërisë ka të drejtë të kërkojë shumën e plotë të borxhit që i detytohet atij nga secili prej ortakëve.  E njëjta situatë paraqitet edhe tek ortaku i pakufizuar tek shoqëritë komandite. Pra në shoqëritë e personit, garanci për kreditorët është gjendja financiare e ortakëve dhe jo e shoqërisë siç ndodh tek shoqëritë e kapitalit.

Kreu III – Roli i kapitali përballë vështirësive financiare të shoqërisë

   3.1 Roli i kapitalit në marrëdhënie me ortakët e shoqërisë në likuidim

Proçesi i likuidimit kryhet nga likuiduesi. Në shoqëritë me përgjegjësi të kufizuar dhe shoqëritë aksionere, likuidatori emërohet nga asambleja në kushtet e kuorumit dhe shumicës së thjeshtë (neni 135, neni 145).

Proçedura e likuidimit realizohet në fund të fundit për të mirën e ortakëve/aksionerëve të shoqërisë si pretenduesit e mbetur, në kuptimin që ata kanë të drejtë të marrin pasurinë e mbetur pasi të jenë paguar të gjithë kreditorët, çka do të thotë që pretendimet e kreditorëvë kanë përparësi. Sipas nenit 201/1 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” pas shlyejes së detyrimeve ndaj kreditorëve, likuiduesi u shpërndan ortakëve apo aksionerëve, aktivet e mbetura sipas të drejtave që ata kanë në ndarjen e fitimeve, me përjashtim të rastit kur statuti parashikon radhë preference.  Por para se të fillojë proçesi i shpërndarjes së tepricës së likuidimit për ortakët apo aksionerët, këtyre të fundit u kthehen pasuritë që i kanë dhënë shoqërisë në qera, përdorim apo sipas marrëveshjeve të tjera që nuk parshikojnë kalimin përfundimtar të pronësisë te shoqëria. Ortakët nuk mund të kërkojnë nga shoqëria pagimin e dëmeve që ka pësuar objekti i lënë me  qera apo përdorim në rast se dëmtimi nuk varej nga veprimi apo mosveprimi i shoqërisë ose i personave që kanë vepruar në emër të saj (neni 201).Pasuria që tepron pas shlyerjes së kreditorëve dhe likuiduesit mund të jetë më e madhe ose më e vogël se shuma e kontributeve të ortakëve apo aksionerëve.

        i.            Statuti mund të parashikojë një radhë te veçantë preferenciale për rastin e shpërndarjes së tepricës së likuidimit midis ortakëve/aksionerëve; nëse ka një të tillë, ky rregullim do të jetë përcaktues per mënyrën se si do të ndahet teprica.

      ii.            Në rast se statuti nuk rregullon në mënyrë të veçantë ndarjen e tepricës së likuidimit, por ka përcaktuar një rradhë preferenciale për ndarjen e fitimit vjetor, ligji përcakton se e njëjta radhë dhe përparësi do të njihet edhe për ndarjen e tepricës së likuidimit midis aksionerëve/ortakëve.

    iii.            Në rast se statuti nuk përcakton një regjim të veçantë as për mënyrën e ndarjes se fitimit vjetor dhe as për shpërndarjen e tepricës së likuidimit, kjo e fundit do të shpërndahet sipas raporteve të pjesëmarrjes së ortakëve/aksionerëve ne kapitalin e shoqërisë.

Përveç kur parashikohet ndryshe në statut kur teprica e likuidimit është më e vogël se shuma e kontributeve, aksionerët/ortakët do të marrin kontributin e tyre të pakësuar nga pjesa e humbjeve në raport me pjesëmarrjen e tyre në shoqëri.

Nga ana tjetër, ortakët dhe aksionerët përgjigjen në mënyrë solidare deri në vlerën  e shumave të marra.

 3.2  Ndryshimet e kapitalit të regjistruar të shoqërive tregtare

                 3.2.1  Zmadhimi i kapitalit të regjistruar

Zmadhimi i kapitalit mund të përkufizohet si një veprim me anën e të cilit shoqëria ekzistuese tregrare emeton aksione të reja dhe merr kontribut për këto aksione nga çdo person që i nënshkruan ato.

Në një kuptim më të gjërë, ekzistojnë dy situate në të cilat shoqëria tregtare mund të rrisë kapitalin e saj: Ajo mund të ketë nevojë për kapital për të financuar investime që nuk mund të financohen nga mjetet monetare të brendshme të shoqërisë tregtare; ose shoqëria tregtare mund të ketë nevojë për kapital të ri për të zëvëndësuar kapitalin e grumbulluar më parë por të shteruar nga humbjet e pësuara gjatë veprimtarisë së saj.

Në parim shoqëria tregtare ka dy burime të kapitalit aksioner. Një burim është gjenerimi i fitimeve nëpërmjet veprimtarisë së shoqërisë tregtare.  Kjo është e realizueshme për sa kohë fitimet e gjenerueshme nga shoqëria tregtare nuk u janë shpërndarë ortakëve/aksionerëve të saj si dividend.Kontributet nga ortakët/aksionerët përbëjnë burimin e dytë të kapitalit të regjistruar aksioner. Në rast se aksionerët kontribuojnë me aktive (p.sh. me para ose pasuri) në shoqërinë tregtare, vlera e aseteve të kontribuara i shtohet anës së aktiveve të bilancit; në anën e pasiveve, shtohet një shumë e barabartë në kapitalin aksioner. Kështu, zmadhimet e kapitalit mundësojnë që shoqëria ekzistuese të grumbullojë kapitalin e vet nga ortakët/aksionerët e saj.Jo çdo kontribut i dhënë nga ortakët/aksionerët e shoqërisë ekzistuese duhet të realizohet në formën e një rritjeje të kapitalit. Nuk ekziston ndonjë detyrim për të rritur kapitalin e nënshkruar me anë të këtij kontributi, dhe shpesh nuk ekziston nevoja për ta bërë këtë.Megjithatë është e rëndesishme të theksohet se zmadhimi i kapitalit të regjistruar të shoqërisë tregtare është i detyrueshëm, sa herë që shoqëria emeton aksione të reja.Në parim, tërësia e rregullave që përcaktojnë zmadhimin e kapitalin në SHA ose në SHPK, është e zbatueshme në të njëjtën mënyrë, pavarsisht nëse kapitali rritet nëpërmjet emetimit fillestar të aksioneve në kohën e themelimit të shoqërisë tregtare ose nëpërmjet emetimit të mëvonshëm të aksioneve në zmadhimin e kapitalit. Thelbi i këtyre rregullave qëndron në ndalimin për të emetuar aksione më poshtë se vlera e tyre nominale[7].Dallimi kryesor nëpërmjet emetimit fillestar të aksioneve në kohën e themelimit dhe zmadhimit të kapitalit më pas është se, në situatën e fundit, ligji duhet të mbrojë jo vetëm kreditorët e shoqërisë tregtare, por edhe aksionerët ekzistues (aksionerët “e vjetër”) kundër rrezikut që vlera e aksioneve të tyre të bjerë si pasojë e zmadhimit të kapitalit.

Ligji “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”, bën kategorizimin e proçedurave të ndryshme të zmadhimit të kapitalit.

Përmenden pesë proçedura të zmadhimit:

  1. Zmadhim i kapitalit me aksione të reja;
  2. Zmadhim i kufizuar i kapitalit;
  3. Zmadhim i autorizuar;
  4. Zmadhim i kapitalit me aktivë të shoqërisë;
  5. Zmadhim si pasojë e ushtrimit të së drejtës së konvertimit të obligacioneve në aksione.

Të gjitha këto proçedura kanë të përbashkët faktin se zmadhimi mund  të bëhet me emetim të aksioneve të reja kundrejt pagimit të çmimit të shitjes së aksioneve të reja.

  1. Zmadhimi i kapitalit me aksione të reja

Mënyra më e përdorur e rritjes së kapitalit është ajo e emetimit të aksioneve përkundrejt një çmimi të caktuar, të pagueshëm në para apo në natyrë. Blerës të aksioneve të reja mund të jenë aksionerët ekzistues apo investitorë të rinj, por ligji favorizon në të drejtën e parablerjes aksionerët ekzistues.

E drejta e parablerjes synon të garantojë aksionerët, sidomos ata në pakicë, që rritjet e kapitalit nuk do të dobësojë pozitat e tyre në shoqëri e për pasojë të inkurajojë investimet e mëtejshme në shoqëri. Në bazë të nenit 171 të Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”, aksionet e sapo emetuara marrin pjesë në fitimin e gjithë vitit të veprimtarisë tregtare në të cilin është marrë vendimi i asamblesë.

Por, gjithmonë nuk duhet harruar rregulli i shprehur në nenin 168/3 të ligjit, sipas të cilit aksionet e reja nuk duhet të emetohen para se të jenë paguar plotësisht të gjita aksionet ekzistuese.

  1. Zmadhim i kufizuar i kapitalit

Neni 175 parashikon zmadhimin e kufizuar të kapitalit, që është ‘..zmadhim i kapitalit..me emetim të aksioneve të reja, për t’u nënshkruar vetëm nga aksionerët ekzistues’.

Këtu jemi në kushtet kur zmadhimi i kapitalit bëhet:

  • Nëpërmjet emetimit të aksioneve të reja;
  • Në këmbim të kontributeve të reja të aksionerëve ekzistues.

Dy karakteristika kryesore të kësaj forme zmadhimi janë:

  • Ky veprim është i vlefshëm vetëm nëse bëhet në bazë të vendimit të asamblesë së përgjithshme. Ai nuk mund të delegohet tek administratorët.
  • Vendimi i asamblesë merret me miratimin unanim të të gjithë aksionerëve.
  1. Zmadhim i autorizuar i kapitalit

Ligji në nenin 176 parashikon mundësinë që kapitali i shoqërisë të zmadhohet jo nëpërmjet vendimit të asamblesë, por me vendim të  administratorëve të shoqërisë. Shpesh këto janë zmadhime që kanë për qëllim të shpërblejnë punonjësit e shoqërisë ose punonjësit e shoqërive të tjera të një grupi duke u shpërndarë falas aksionet e emetuara, por mund të përdoren edhe për qëllime të tjera. Ky zmadhim kapitali duhet të bëhet nga administratorët brenda një afati të paracaktuar prej 5 vjetësh nga data e dhënies së autorizimit nga asambleja.  Administratori duhet të vendosë shumën e saktë të zmadhimit brenda kufinjve statutorë. Megjithatë, shuma maksimale nuk mund të jetë më e madhe se gjysma e kapitalit të regjistruar në datën në të cilën merret vendimi për zmdhimin e autorizuar. Ky rregull ka për qëllim të mbrojë aksionerët, pasi i kufizon kompetencat që ata mund t’u delegojnë administratorëve.

  1. Zmadhim i kapitalit të regjistruar duke përdorur aktivet e shoqërisë

Ky zmadhim kapitali mund të bëhet nëpërmjet emetimit të aksioneve të reja ose me anë të rritjes së vlerës nominale të aksioneve ekzistuese. Një zmadhim i tillë mund të bëhet edhe mbi bazë të pasurive që ka akumuluar shoqëria. Këto pasuri/asete mund të jenë rezerva ligjore apo statutore, pasuri të luajtshme ose të paluajtshme, pjesë të të cilave aksionerët vendosin t’i përdorin për të rritur kapitalin e regjistruar. Pra, në këtë rast shoqëria nuk merr ndonjë aktiv të ri; në vënd të saj ajo zvogëlon forma të tjera të kapitaleve te veta në të njëjtën masë që rrit kapitalin e regjistruar.

Kjo do të thotë që zmadhimi i kapitalit me aktivet e shoqërisë tregtare nuk e ndryshon shumën e aktiveve të zotëruara nga shoqëria.

Por në fakt, ky zmadhim nuk ndodh vetëm në lidhje me kapitalin e regjistruar. Në rast se aksionet emetohen mbi vlerën nominale të tyre, shuma e tepërt u shtohet rezervave.Meqenëse Ligji “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” lejon aksione vetëm me një vlerë nominale të përcaktuar, zmadhimi i kapitalit të regjistruar duhet të shoqërohet me emetimin e aksioneve. Si pasojë e mungesës së financimit të jashtëm nga aksionerët e përfshirë në këtë lloj të rritjes së kapitalit, të drejtat ekzistuese të aksionerëve kundrejt shoqërisë tregtare duhet të mbeten të pandryshuara. Prandaj, në bazë të nenit 179, aksionet e sapo emetuara duhet në çdo rast t’u shpërndahen të gjithë aksionerëve në përpjestim me të drejtat e tyre në përqindje ne shoqërinë tregtare.  Faktikisht aksionerët nuk janë të detyruar të paguajnë për aksionet e reja, por i marrin ato ‘falas’. Në fund të fundit nuk ka rritje të pasurisë për aksionerët ekzistues, pasi vlera e përgjithshme e aksioneve të tyre mbetet e pandryshuar. E rëndësishme në këtë pikë është të kuptohet se zmadhimi i kapitalit me aktivet e shoqërisë tregtare shoqërohet me zvogëlimin e njëjtë të vlerës për aksion; kjo baraspeshohet plotësisht me rritjen e numrit të aksioneve të emetuara.

  1. Zmadhim si pasojë e ushtrimit të së drejtës së konvertimit të obligacioneve në aksione.

Përveç aksioneve, shoqëria mund të emetojë edhe obligacione. Obligacionet mund të jenë në dy lloje: obligacione të konvertueshme në aksione dhe obligacione me pjesëmarrje në fitim[8].

Obligacionet e konvertueshme, që  u garantojnë zotëruesve të tyre të drejtën për  t’i konvertuar në aksione apo të drejtën e parablerjes së aksioneve, kërkojnë një ndryshim të kapitalit të regjistruar, ndërsa ato me pjesëmarrje në fitim që u japin zotëruesve të drejtën e pjesëmarrjes ne fitim, prekin skemën e ndarjes së dividendëve.

Është shoqëria ajo që vendos nëse  do të lejojë konvertimin e obligacioneve në aksione. Obligacionet nuk mund të emetohen me vlerë më të vogël se vlera nominale e aksioneve të shoqërisë emetuese. Me plotësimin e afatit të maturimit, zotëruesit e obligacioneve përfitojnë pagesën për maturimin e obligacioneve në zotërim, e më pas mund të ushtrojnë të drejtën e dhënë nga vendimi i asamblesë së shoqërisë emetuese për konvertimin e obligacioneve në aksione. Në rast se zotëruesit e obligacioneve kërkojnë konvertimin, shoqëria do të ndjekë procedurat e rritjes së kapitalit përkundrejt cmimit të aksioneve që është përcaktuar në vendimin e asamblesë.

3.2.2  Zvogëlimi i kapitalit të regjistruar

Kapitali i shoqërisë tregtare mund të zvogëlohet me qëllim:

  1. Çlirimin e fondeve të ngurtësuara;
  2. Mbulimin e humbjeve të shoqërisë;
  3. Anullim të aksioneve.

Duhet patur gjithmonë parasysh se kapitali i regjistruar i shoqërisë nuk mund të zvogëlohet asnjëherë aq sa të bjerë poshtë minimumit ligjor[9].

Shoqëria tregtare, mund të zgjedhë midis tre formave të zvogëlimit të kapitalit sipas synimit që kërkon të arrijë:

-      Zvogëlim i zakonshëm i kapitalit;

-      Zvogëlim i thjeshtëzuar i kapitalit;

-      Zvogëlim i kapitalit me anulim aksionesh.

Zvogëlimi i zakonshëm i kapitalit mund të ndodhë kur shoqëria kërkon të çlirojë fonde të ngurtësuara në kapitalin e saj të regjistruar dhe rezervën statutore apo edhe kur aksionerët dështojnë të ulin kufirin e përgjegjesisë së tyre ndaj të tretëve.  Sipas nenit 181/3 zvogëlimi i kapitalit realizohet nëpërmjet zvogëlimit të vlerës nominale të aksioneve. Pra, numri i aksioneve të shoqërisë nuk ndyshon; dhe zvogëlimi i kapitalit prek në mënyrë të njëjtë të gjithë aksionerët, të gjithë aksionerët mbajnë barrën e uljes së vlerës së aksioneve të tyre.

Kapitali nuk mund të zvogëlohet poshtë minimumit ligjor, me përjashtim të rastit kur ai zvogëlohet poshtë minimumit ligjor për të shuar humbjet dhe pasohet menjëherë nga një rritje e kapitalit[10]. Arsyet e një zvogëlimi të tillë bëhet në rastet kur shoqëria kërkon të përtërijë vehten nga humbjet, në rastet kur investitorë të rinj janë të gatshëm të investojnë në shoqëri.

Zvogëlimi i thjeshtëzuar i kapitalit në bazë të nenit 185 realizohet duke transferuar fonde drejt rezervave apo për të mbuluar humbjet. Në të dyja këto raste, nuk bëhet pagesa tek aksionerët, pra kontributet nuk kthehen. Në rastin e parë, kapitali aksioner i nënshkruar zvogëlohet, dhe në të njëjtën kohë krijohet një rezervë e së njëjtës shumë. Ndërsa në rastin e zvogëlimit të kapitalit në mënyrë që të kompesohen humbjet e pësuara gjatë aktivitetit tregtar, kërkohet si parakusht operacional mosshpërndarja e aktiveve.

Zvogëlim kapitali me anulim aksionesh mund të bëhet për arsye të ndryshme, siç janë vendimi për të larguar një aksioner që nuk ka paguar plotësisht kontributet apo anulimi i aksioneve të blera nga vetë shoqëria. Një zvogëlim i tillë i kapitalit është shumë i rrezikshëm për aksionerët e tjerë. Meqenëse vendimi për anulim sipas nenit 186/3 merret nga administratorët dhe jo nga asambleja, aksionerët mund edhe të mos jenë në dijeni për zvogëlimin. Vetëm parimi i trajtimit të barabartë sipas nenit 14/2 i Ligjit “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” mund të japë një farë mbrojtje këtyre aksionerëve.

Përfundime

Shoqëritë tregtare janë persona juridik të vecantë të cilët themelohen nga dy ose më shumë persona fizik dhe/ose juridik, të cilët bien dakort për arritjen e objektivave të përbashkëta ekonomik, duke dhënë contribute në shoqëri, sipas përcaktimeve në statutin e saj.

-      Cdo shoqëri tregtare ka kapitalin e saj të formuar nga kontributet e dhëna nga secili ortak/aksioner. Ligji përcakton gjithashtu edhe minimunim ligjor të kapitalit në shoëqëritë e kapitalit. Burimet financiare të aktivitetit tregtar të një shoqërie janë: kapitali I vet dhe kapitali I huazuar. Por nga ana tjetër kapitali I vet dallon nga kapitali I regjistruar I shoqërisë.

-      Mënyra e pjesëmarrjes së ortakëve në shoqëri është nëpërmjet kutoës/aksionit. Përvec të ardhurave monetare që përfitojnë ortakët/aksionerët nga zotërimi I kuotës, ata gjithashtu pajisen edhe me një sërë të drejtash të karakterit pasuror dhe administrative. Rëndesia më e madhe e kapitalin qëndron në marrëdhënie me kreditorët e shoqërisë. Kapitali duhet të përbëjë një garanci për to, dhe kjo është ndër funksionet kryesore të kapitalit. Duhet patur parasysh dallimi midis kapitalit të vet dhe kapitalit të regjistruar të shoqërisë, pasi është kapitali i vet ai i cili shpreh vlerën reale të shoqërisë dhe është garancia e vërtetë e kreditorëve.

-      Rëndësia e kapitalit vihet re gjithashtu edhe në momentet më të veshtira të veprimtarisë së shoqërive tregtare. Procedura e likuidimit ka të bëjë me prishjen e shoqërisë dhe si pasojë shpërdarjen e tepricës së likuidimit, gjithmonë pasi janë shlyer detyrimet ndaj keditorëve.

Gjithashtu edhe zmadhimi dhe zvogëlimi i kapitalit të shoqërisë, janë mekanizma që përdoren për të dal nga vështirësitë financiare dhe më tej për ta fiqizuar më shumë shoqërinë tregtare. Format e përcaktuara në ligj për realizimin e këtyre veprimeve, i japin shoqërisë mundësi zgjedhjeje, në bazë të qëllimit që kërkon të arrijë.

Kapitali është pika më e rëndësishme në një shoqëri tregtare, pasi sa më i madh të jetë kapitali, aq më e fuqishme do të jetë shoqëria në treg.

Bibliografia

  1. Galgano Francesco “E drejta tregtare” Luarasi University Press, viti 2009.
  2. Malltezi Argita “E drejta shqiptare e shoqërive tregtare” Botimet Mediaprint, viti 2011.
  3. Bachner Thomas, Schuster Edmund-Philippn, Ëinner Martin “Ligji i ri shqiptar për shoqëritë tregtare interpretuar sipas burimeve të tij në të drejtën europiane” Botimet Dudaj, viti 2009.
  4. Xhafa Halit, Ciceri Beshir “Drejtim financiar” Botimet Ora, viti 2003.
  5. Ligji “Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare” 2008.
  6. “Përmbledhje legjislacioni për shoqëritë tregtare” Botim i Qëndrës së Publikimeve Zyrtare, viti 2010.
  7. Leksione të Prof. Olta Kore, viti 2011.
  8. Burime nga inerneti, Mikroekonomia.

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I kane shkruar ato. Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi në qoftë se  shkrimi është upload-uar pa lejen e autorit.Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikohen dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonjë ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën dhe do ta heqim menjëherë shkrimin.Për  të mos arritur deri aty,ju lutem respektoni  të drejtën  e autorit.


[1] Në rast se ortakët/aksionerët bien dakort të kontribuojnë më një shumë të tillë shtesë

[2] Ky kufizim e ka themelin e tij në nenin 7 të Direktivës së Dytë.

[3] Neni 10 i Direktivës së Dytë.

[4] D.m.th. shuma e vlerave nominale plus primin, nëse ka.

[5] Për më tepër, aksioneri duhet të paguajë interes prej 4% për pagesën e vonuar.

[6] Shih nenin 128/4 të Ligjit “ Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”.

[7] D.m.th., shoqëria tregtare dueht të sigurohet që të marrë asete (për shembull në para) të paktën në të njëjtën vlerë me shumën e vlerave nominale të aksioneve të emetuara.

[8] Neni 108 i Ligjit “ Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”

[9] Me përjashtim të situatës së përshkruar në nenin 181/4 të Ligjit “ Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”

[10] Neni 181/4 i Ligjit “ Për tregtarët dhe shoqëritë tregtare”

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles
Per Se Kjo Reklame?