Të drejtat e njeriut, e drejta natyrore, evolucioni i tyre historik si të drejta themelore dhe universal-. Ksenofon KRISAFI

human_rights_first

Është thënë kurdoherë dhe është shndërruar tashmë në një postulat të paapelueshëm se të gjithë njerëzit janë krijuar të barabartë dhe për rrjedhojë të gjithë kanë detyrime të barabarta ndaj njeri tjetrit. Ky afirmim universal në kohë dhe në hapësirë përbën bazën e idesë së të drejtave të njeriut, të cilat në fillimet e shoqërisë njerëzore të organizuar politikisht ishin më tepër një dëshirë, një ideal për t’u arritur, se sa një realitet. Si të tilla, ato pasqyronin kryesisht mendime doktrinare filozofike, që sanksionimin juridik dhe zbatimin real në jetën politike e sociale do ta përjetonin relativisht vonë.

Tërësia e të drejtave të lindura dhe të bazuara në qenien dhe natyrën e çdo njeriu, që emërtohen ndryshe edhe të drejta natyrore, konsiderohen të drejta para dhe mbishtetërore. Për këtë arsye janë cilësuar si të drejta të patjetërsueshme, të “përhershme”, që ndryshojnë nga ligjet dhe normat e tjera juridike, të vendosura nga shteti, të cilat përbëjnë atë që quhet e drejta pozitive.

Një shtjellim të caktuar të bazës morale e juridike të domosdoshmërisë së ekzistencës së të drejtave dhe lirive themelore të njeriut si dhe të detyrimit për respektimin e tyre, e gjejmë që në trajtesat e para të mendimit politik. Ide me vlerë dhe koncepte interesante kanë përpunuar filozofët e lashtësisë greke e romake si Platoni, Aristoteli, Ciceroni, Seneca etj., të ndjekur shekuj më pas nga filozofët e krishterë dhe teologët mesjetare, si Shën Thoma Akuini dhe skolastikët e të tjerë. Por kuptimin dhe sfondin politik, të drejtat natyrore e fituan në kohën e iluminizmit në shek. XVII – XVIII. Si autorë të teorisë mbi të drejtat natyrore, të ndërthurur edhe me elemente të teorive racionaliste dhe iluministe, shfaqen personalitete të shquara të kohës si J. Altusius, H. Grocius, S. Pufendorf, K. Tomasius, K. Volf (Christian Wolff), Zh.Zh.Ruso, Th. Hobs, I. Kant etj.

Të drejtat natyrore fitojnë formën e tyre konkrete në të drejtat themelore njerëzore, në të cilat bazohet shteti i kohës së re. Rëndësi të veçantë në këtë drejtim pati sidomos vepra e filozofit anglez Xhon Lok, e cila do të shënonte fillimin e shfaqjes së idesë së të drejtave të patjetërsueshme të njeriut në formën e një sistemi të përpunuar e koherent që do të niste rrugën e gjatë e të vështirë të implementimit në praktikën e shteteve. Liria dhe pasuria për Xhon Lokun janë të drejta natyrore të lindura të njeriut dhe shteti duhet të sigurojë mbrojtjen e tyre. Idetë e tij u përfshinë në Habeas-Corpus Act të vitit 1679, që shënoi kalimin në fazën e shpalljes së idesë së të drejtave të njeriut si të drejta të shprehura dhe të njohura me ligj dhe mandej në kushtetutën e Shteteve të Bashkuara të Amerikës.

Në Francë të drejtat e njeriut, të shprehura nga revolucioni i vitit 1789 me parullën „liberté, égalité, fraternité “, do të gjenin format e duhura juridike, duke u sanksionuar në Deklaratën për të Drejtat e Njeriut dhe të Qytetarit, miratuar më 26 gusht 1789 nga ana e Konventës revolucionare.

Në vijim ka zhvillime të tjera të rëndësishme në qendër të të cilave është përpjekja për theksimin e rëndësisë universale të të drejtave të njeriut, e realizuar kjo në fillim nëpërmjet karakterizimit të tyre si të drejta themelore dhe përfshirja në kushtetutat e pothuajse të gjitha shteteve evropiane.

Pas një rruge të gjatë dhe të vështirë arrihet zbatimi politik dhe juridik i idesë filozofike të të drejtave të njeriut, që gradualisht do të merrnin mbrojtje dhe vlerë universale. Kjo do të realizohej nëpërmjet pasqyrimit të tyre në Kartën e Kombeve të Bashkuara, e cila i sanksionon si të drejta themelore dhe universale duke i shpallur njëkohësisht ndër prioritetet e veprimtarisë së saj. Përkufizimi i saktë dhe gati ezaurues i të drejtave të njeriut, u bë ngaDeklarata Universale e të Drejtave të Njeriut, e 10 dhjetorit të vitit 1948.

Mirëqeverisja, shteti i së drejtës dhe transparenca

Shteti i së drejtës, një element tjetër i rëndësishëm që kontribuon në instalimin e një mirëqeverisjeje, ka si premisë kryesore të tij ndër të tjera parimin e legjitimitetit që do të thotë veprim dhe zbatim i njëllojtë i ligjeve dhe i normave të së drejtës mbi të gjithë subjektet e së drejtës, qofshin këta individë, sipërmarrje private apo edhe vetë shteti. Shteti i së drejtës për realizimin e këtij objektivi kërkon një gjyqësor të pavarur e të paanshëm, një administratë dhe një polici të pakorruptueshme. Në këto rrethana mirëqeverisja do të arrijë objektivin e saj të rëndësishëm, mbrojtjen e të drejtave dhe lirive themelore të qytetarëve, duke pasur parasysh edhe ato të individëve, që iu përkasin pakicave kombëtare.

Transparenca, që presupozon marrjen dhe zbatimin e vendimeve duke respektuar rigorozisht normat e së drejtës në fuqi, do të shërbente gjithashtu që informacioni rreth procedurave, vendimeve të miratuara dhe organizmave kompetente qeverisëse, të jenë lirisht të aksesueshme nga personat drejt të cilëve adresohet veprimi i normave. Transparenca e përshtatshme do të nënkuptonte që informacioni të jetë i nevojshëm dhe i mjaftueshëm. Ai duhet të jepet shpejt, pa vështirësi, pa procedura të ndërlikuara, në forma sa më të kuptueshme dhe  mundësisht nëpërmjet mediave. Mirëqeverisja në kuptimin e mbrojtjes së të drejtave të qytetarit kërkon gjithashtu që institucionet qeverisëse, proceset vendimmarrëse dhe zbatimi i vendimeve të jenë në shërbim të të gjithëve, madje brenda një afati sa më të shpejtë kohor.

Në një shoqëri me shumë aktorë mirëqeverisja, në funksion të të drejtave të qytetarit, duhet të kryejë edhe rolin e ndërmjetësuesit midis interesave të ndryshme për arritjen e një konsensusi të gjerë për përcaktimin e interesit më të mirë për individin dhe për komunitetin. Nëpërmjet mirëqeverisjes kërkohet edhe identifikimi i mënyrave dhe mjeteve më të përshtatshme për arritjen e konsensusit si dhe për përcaktimin e perspektivës afatgjate për zhvillimin e qëndrueshëm njerëzor.

Mirëqeverisja duhet të sigurojë barazinë dhe gjithëpërfshirjen e pjesëtarëve të komunitetit, të cilët duhet ta ndjejnë veten aktorë të proceseve vendimmarrëse dhe realizues e zbatues të vendimeve të miratuara. Në këto procese duhet të përfshihen të gjithë, duke bërë kujdes sidomos për grupet e margjinalizuara.

Mirëqeverisja si një proces kompleks kërkon gjithashtu që nëpërmjet vendimmarrjes dhe veprimtarisë së institucioneve të arrihen rezultate në interes të të gjithë shoqërisë duke shfrytëzuar gjithë burimet e mundshme natyrore në dispozicion, pa lënë jashtë vëmendjes kujdesin për ruajtjen e mjedisit.

Mirëqeverisja si ideal dhe plotësim standartesh

Mirëqeverisja në fund të fundit nuk është dhe nuk duhet të jetë vetëm një ideal, i cili, natyrisht është i vështirë të arrihet dhe të realizohet në tërësinë e vet, por jo i pamundur.

Qeverisja në përgjithësi dhe mirëqeverisja në veçanti përcaktohen jo vetëm si një nga treguesit objektivë të vlerësimit të mënyrës së organizimit dhe funksionimit të një shteti, por edhe i shkallës së emancipimit dhe demokratizimit të tij. Prandaj nivelet e përparuara në qeverisje janë parakusht dhe shprehje e plotësimit të standardeve për të merituar pranimin në strukturat rajonale e globale. Ato janë premisë dhe bazë e domosdoshme ligjore e institucionale për të siguruar një sistem të plotë e të garantuar të drejtash dhe lirish themelore për të gjithë banorët e një vendi, të një shteti apo të një komuniteti. Në fund të fundit, qëllimi kryesor i mirëqeverisjes është njeriu, individi dhe gjithë interesat e tij. Nëse nëpërmjet mirëqeverisjes arrihet të garantohet gëzimi i maksimumit të të drejtave dhe lirive themelore për të gjithë, qeverisja në atë vend ka realizuar një ndër objektivat e saj më të rëndësishme, sepse qeverisja është dhe duhet të jetë në shërbim të njeriut, të bashkësisë njerëzore, të shoqërisë në tërësi.

Përvoja e vendeve me arritje në këtë fushë tregon se qeverisja e mirë mund të sigurojë standarde të avancuara në gëzimin e të drejtave dhe lirive themelore të shtetasve në kushtet e bashkëveprimit harmonik të një filozofie politike vizionare e realiste, të një sistemi juridik funksional dhe të një kompleksi institucionesh efikase.

Në kuadrin e kësaj skeme mirëqeverisjeje sistemi i te drejtave të njeriut përfiton gjerësisht nga konsolidimi i shtetit të së drejtës, i cili sjell me vete rritjen e shkallës së llogaridhënies, shtimin e efektivitetit të institucioneve publike në shtrirjen e tyre vertikale dhe horizontale, sigurimin e aksesit dhe dëgjimit të zërit të qytetarëve, uljen e korrupsionit etj. Qeverisja e mirë do t’i jepte shtysë të fuqishme zgjerimit maksimal të mundësive të realizimit praktik të të gjithë korpusit të të drejtave dhe lirive themelore, duke u shtrirë natyrshëm dhe duke u fokusuar me përparësi edhe në një politikë ekonomike e financiare dinamike, vepruese, stimuluese dhe njëkohësisht rentabël. Rrjedhojë e drejtpërdrejtë e saj do të ishte rritja e shpejtë ekonomike e vendit, ulja e nivelit të varfërisë, përmirësimi i mirëqenies së shtresave në nevojë dhe i grupeve të margjinalizuara, që do të krijonte premisa objektive për një barazi më të madhe ekonomike, sociale, politike etj,  për realizimin efektiv të të drejtave dhe lirive themelore të qytetarëve. Nivelet e përparuara në qeverisje cilësohen gjithashtu njësi matëse e riskut të një vendi për sigurinë e institucioneve ndërkombëtare financiare e ekonomike apo për sipërmarrjet e mëdha të biznesit për investime në një vend të caktuar. Efikasiteti i reformave të ndërmarra për arritjen e një performance të kënaqshme të mirëqeverisjes, së bashku me rezultatet konkrete në praktikë, hapin apo mbyllin perspektivat e proceseve integruese në sistemet rajonale e globale të shteteve të sotme.

Binomi mirëqeverisje – të drejtat e njeriut

Binomi mirëqeverisje – të drejtat e njeriut është ndërtuar mbi bazën e parimit të ndërveprimit reciprok. Të drejtat e njeriut nuk janë vetëm rrjedhoje e mirëqeverisjes, ato janë dhe duhet të jenë edhe shkak, nxitje për progresin e saj. Përpjekjet për zbatimin e te drejtave dhe lirive themelore do të konkretizohen në një shkallë më të lartë te zbatimi i lirisë së fjalës dhe  shprehjes, te grumbullimi e manifestimi, te barazia para ligjit, te e drejta e mosndërhyrjes në jetën, familjen, banesën ose korrespondencën vetjake, te ndalimit i sulmeve kundër nderit dhe prestigjit personal, te e drejta për të marrë pjesë në qeverisjen e vendit, te gëzimi i të drejtave ekonomike, sociale e  kulturore, të domosdoshme për dinjitetin e vet dhe për zhvillimin e lirë të personalitetit etj. Ky spektër i gjerë të drejtash dhe lirish themelore të shpallura në një varg dokumentesh juridiko-ndërkombëtare dhe të sanksionuara në të drejtën e brendshme të shumë shteteve, gjejnë pasqyrimin adekuat edhe në legjislacionin shqiptar. Ai plotësohet nga deklarimi konstitucional që asnjeri nuk duhet t’i nënshtrohet arbitrarisht arrestimit, ndalimit ose internimit, që gjithkush gëzon njëlloj të drejtën për një proces gjyqësor objektiv e publik para një gjykate të pavarur e të paanshme, në përcaktimin e të drejtave dhe detyrimeve të veta dhe për vendimin mbi çfarëdo lloj akuze penale kundër tij.

Zbatimi i kësaj game të gjerë të drejtash, që përbëjnë njëkohësisht angazhime funksionale dhe detyrime të rëndësishme konstitucionale të një numri strukturash shtetërore, ecin paralel me sigurimin e standardeve bashkëkohore të mirëqeverisjes, në pajtim edhe me kërkesat e kodeve rajonale e ndërkombëtare. Zbatimi i tyre do të ndikojë në këtë mënyrë në vendosjen e klimës së përgjithshme të transparencës, të llogaridhënies, të zbatimit të parimit të legjitimitetit, të konsolidimit të shtetit ligjor dhe në fund të fundit të qeverisjes së mirë dhe efektive. Ja pse thuhet me të drejtë se qeverisja e mirë është në vetvete zhvillim.

Marre nga  Gazeta Mapo.

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I kane shkruar ato. Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi në qoftë se  shkrimi është upload-uar pa lejen e autorit.Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikohen dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonjë ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën dhe do ta heqim menjëherë shkrimin.Për  të mos arritur deri aty,ju lutem respektoni  të drejtën  e autorit.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

13 − two =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles