Risitë e ligjit të ri për kundravajtjet administrative -Erald Shushari

USSupCt1

Kundravajtjet administrative janë vepra me rrezikshmëri shoqërore  dhe si të tilla parandalimi,zbulimi dhe dënimi i autoreve të tyre janë detyra me rendësi për të gjitha organet e administratës  shtetërore .Në kushtet  e sotme të shoqërisë shqiptare,kur procesi i demokratizimit  të vendit është  i pashkëputur  nga ai i forcimit të shtetit juridik,problemet që kanë të bëjnë me administratën  shtetërore  dhe kundravajtjet administrative  marrin përparësi  sidomos në kuadrin e reformave ligjore. Në ketë këndvështrim legjislacioni  që rregullon kundravajtjen administrative  ka pësuar ndryshime,në përshtatje  me zhvillimet e realizuar ne vend[1].

Pas viteve 90 kundravajtjet  administrative  u rregulluan me ligjin “Për kundravajtjet  administrative[2]” të miratuar në vitin 1993, i cili i është nënshtruar herë pas here ndryshimeve.Ky  ligj  me gjithë ndryshimet, të cilat duhet thënë se kanë qenë sipërfaqësore, nuk ka pasur mundësi të parashikojë tendencën dhe evoluimin që kanë pasur marrëdhëniet juridike në këtë fushë. Kështu,janë  krijuar shumë organe, siç janë: Policia Ndërtimore, Policia Bashkiake, organet tatimore dhe doganore, shumë inspektorate të tjera dhe hallka të reja administrative si në fushën e konstatimit, por edhe të shqyrtimit të kundërvajtjeve administrative, që me kompetencat që i ka pajisur ligji, si edhe me objektin e veprimtarisë që janë ngarkuar të kryejnë, nuk e gjejnë veten të përfshirë në rregullimet ligjore që jep ligji i vitit 1993.Së dyti ,vetë ligji “Për kundërvajtjet administrative”, i vitit 1993 i përket një periudhe shumë të hershme. Baza kushtetuese dhe ligjore të miratimit të këtij akti nuk janë ato të sotmet. Të mos harrojmë se baza kushtetuese e ligjit bazë të vitit 1993 ka qenë ligji “Për Dispozitat Kryesore Kushtetuese”, ndërkohë që me miratimin e Kushtetutës së vitit 1998, ku janë sanksionuar parime të reja, lindi nevoja e hartimit të një projektligji të ri për kundërvajtjet administrative[3].

Në këto kushte lindi nevoja për miratimin e ligji të ri qe të parashikojë tendencën e evoluimit të marrëdhënieve administrative në këtë fushë. Në vitin 2010 u miratua ligji nr. 10 279, datë 20.5.2010 “Për Kundërvajtjet Administrative”. Ky ligj që erdhi  si nismë e Këshillit të Ministrave bëri një rregullim të plotë të të gjithë dinamikës së marrëdhënieve në fushën administrative në momentin e kryerjes së një kundërvajtjeje administrative. Gjithashtu, ai rregullon një sërë çështjesh të pazgjidhura apo të paunifikuara me pjesën tjetër të legjislacionit në fuqi[4].  Pikërisht risitë dhe ndryshimet  që solli ky ligj në krahasim me ligjin e mëparshëm do të jetë edhe objekti këtij punimi. Në punim do përpiqem të evidentoj dhe  të analizoj  disa nga ndryshimet  kryesore që ka sjell ky ligj. Ndryshimet janë analizuar  edhe  nga një këndvështrim  kritik.

    II.                        Kuptimi i kundravajtjes administrative  dhe dallimi nga vepra penale.

Për kundravajtjen  janë dhëne përkufizime të shumta  në legjislacionin tonë,por edhe në literaturën tone.Për herë të parë në legjislacion tonë përkufizimi i kundravajtjes administrative  është bërë me ligjin nr.600 datë 15/05/1948 “Mbi kundravajtjet[5]”.Në nenin 1 të këtij ligji parashikohej se “kundravajtjet janë shkeljet e rendit juridik të vendosur në dispozitat juridike të organeve  shtetërore ,për të cilat nga shkaku  që kanë rrezikshmëri shoqërore të vogël ,caktohen dënime administrative”. Edhe në literaturën  tonë janë  bërë përpjekje për të përkufizuar  se çfarë janë kundravajtjet administrative  nga docent të ndryshëm si Vangjel Meksi apo Sinan Baboçi[6].

Ligji aktual[7] për kundravajtjet administrative  i përkufizon kundravajtjet administrative si  shkelje me faj e dispozitave ligjore ose nënligjore, të kryera me veprim ose mosveprim dhe për të cilat ligji parashikon dënim administrativ.Ky përkufizim është pothuajse i njëjte me përkufizimin që ligji “Për kundrvajtjet administrative” i vitit 1993 bënë në nenin 1. Ky ligj  e përkufizon kundravjatjen administrative si shkelje me faj e dispozitave ligjore ose nënligjore të nxjerra nga organet shtetërore kompetente e kryera me veprim ose mosveprim dhe për të cilat ligji parashikon dënim administrativ. Siç vëmë re i vetmi ndryshim është se janë hequr fjalët “të nxjerra nga organet shtetërore kompetente”. Këto fjale u hoqën sepse  përderisa  shkeljet që përbëjnë kundërvajtje administrative parashikohen  me ligj dhe me akte të këshillit bashkiak apo të këshillit të komunës, janë të qartë organet kompetente që  nxjerrin aktet ligjore dhe nënligjore .Kështu u gjykua  e panevojshme që të ishte ky përcaktim.

Nga përcaktimi që ka bërë ligji aktual për kundravajtjen administrative del se elementet e  domosdoshëm  të kundravajtjes janë :

a)      Ekzistenca e shkeljes konkrete.

Shtetasi me veprimet ose mosveprimet e tij të ketë shkelur marrëdhënie të caktuara shoqërore që janë marrë në mbrojtje nga një norme ligjore. Kjo duhet të jetë e dukshme,konkrete dhe jo imagjinare ose e paragjykuar[8].

b)      Të jetë e parashikuar në  dispozite ligjore ose nënligjore.

c)      Ekzistenca e fajit.

d)     Kundravajtja kryet me veprim ose me mosveprim.

e)      Parashikohet dënim administrativ për shkeljen e kryer.

Në ketë pike një çështje shumë e diskutueshme është nëse përveç këtyre pesë elementeve, a duhet të ishte shtuar edhe ardhja e pasojës të  koncepti i kundërvajtjes administrative. Për shembull, në qoftë se një farmacist diku nga pas në depon e tij mban disa ilaçe të skaduara dhe nuk sjell asnjë pasojë, kjo a përbën kundërvajtje administrative?

Rreth kësaj çështje ka mendime të ndryshime,por legjislatori pranoj idenë se nuk kërkohet domosdoshmërisht ardhja e një pasoje, kjo mund të jetë pasojë thjesht formale[9].Pasoja duhet të jetë materiale, mund të jetë edhe formale ,kështu nuk është e nevojshme të cilësohet ne ligj. Mjafton vetëm shkelja e një rregulli të caktuar pavarësisht nëse ka shkaktuar ose  jo pasoja  për ta cilësuar atë si  kundërvajtje administrative.

Kundravajtja administrative ka shumë ngjashmëri me veprën penale.Gjithsesi kundravajtja administrative dallon nga vepra penale:

                    i.            Nga  rrezikshmëria shoqërore që paraqesin.

Rrezikshmëria  shoqërore përcaktohet  nga objektet të cilat u shkaktohet dëmi.Kuptohet se veprimet ose mosveprimet me rrezikshmëri të lartë  parashikohen si vepra penale.

                  ii.            Pasoja kriminale që sjellin.

Pasojat nga veprat penale janë të rënda dhe për ketë  fakt  parashikohen si te tilla. Marrim shembullin e shkeljeve të Kodit Rrugor.Përbëjnë kundërvajtje penale rastet kur ka sjell pasoja të rënda, si: plagosje të lehtë të disa personave, plagosje të rëndë ose vdekje. Pasoja domosdoshmërish kërkohet aty që të cilësohet si vepër penale.

                iii.            Karakteri e normës që preket.

Vepra penale është e parashikuar në Kod Penal, domethënë  preken dispozitat e parashikuara në Kodin Penal. Ndërsa në rastin e kundërvajtjes administrative preken dispozitat ligjore, prandaj është parashikuar një dënim administrativ.

                iv.            Sanksionet janë më të mëdha për veprat penale sesa për kundravajtjet administrative.

Në qoftë se  marrëdhënia  juridike ose objekti që cenohet  është shumë i rëndësishme për shoqërinë, shkelja të çon te vepra penale, dhe sa më pak të jetë, të çon te kundërvajtjet administrative, pra dihet si logjikë që kjo është logjikë sanksionatore. Masa bën ndarjen në vepra penale dhe në kundërvajtje administrative, pra në fund të fundit, është sanksionatore[10].

 III.                        Organet  shtetërore  që kanë të drejtën të nxjerrin dispozita  që përcaktojnë kundërvajtjet administrative

Për sa i përket organeve  shtetërore  që kanë të drejtën të nxjerrin dispozita  që përcaktojnë kundërvajtjet administrative ligji aktual bënë të njëjtin formulim si ligji  i vitit 1993 dhe kështu në ketë pjese nuk sjell asnjë risi. Në ligjin e ri për kundravajtjet administrative parashikohet se shkeljet që përbëjnë kundërvajtje administrative parashikohen me dy akte. Së pari, me ligj të miratuar nga Kuvendi.Së dyti, me vendim të Këshillit Bashkiak apo komunal[11]. E drejta e Këshillit Bashkiak apo komunal  për të nxjerr dispozita  që përcaktojnë kundërvajtjet administrative është e mbështetur te neni 118 i Kushtetutës[12], ku me ligj mund të autorizohet nxjerrja e akteve nënligjore. Vendimi i këshillit bashkiak apo i komunës është një akt nënligjor dhe nxjerrja e tij parashikohet te ligji i kundërvajtjeve.

Edhe pse neni 118 i Kushtetutës  parashikon se me ligj mund të autorizohet nxjerrja e akteve nënligjore ,e drejta e Këshillit Bashkiak apo komunal  për të nxjerr dispozita  që përcaktojnë kundërvajtjet administrative  nuk ka  kaluar pa debat. Ekziston një mendim qe nuk mund të parashikosh rregullat që sanksionojnë me akt nënligjor. Sanksionet administrative duhet të përcaktohen me ligj.Sipas Kushtetutës dhe Konventës Evropiane të të Drejtave të Njeriut, të gjitha rregullat që sanksionojnë, pavarësisht me burgim të përjetshëm, me gjobë penale apo gjobë administrative, duhet të parashikohen me ligj. Është parimi i legalitetit në këtë mes[13].

 IV.                        Subjektet  që mbajnë përgjegjësi për kundravajtjet.

Ligji i ri për kundravajtjet administrative  përcakton në nenin 5 të tij subjektet  që mbajnë përgjegjësi për kundravajtjet. Kështu për kryerjen e një kundërvajtjeje administrative kanë përgjegjësi:

a) personat që kanë zotësi të plotë për të vepruar;

Sipas këtij ligji përjashtohen  nga përgjegjësia  administrative që  nuk kanë zotësi të plotë për të vepruar .Ne nenin 6 te Kodit Civil[14] përcaktohet  se “Personit, kur mbush moshën tetëmbëdhjetë vjeç, i lind zotësia e plotë që me veprimet e tij të fitojë të drejta dhe të marrë përsipër detyrime civile. Zotësinë e plotë për të vepruar e fiton me anë të martesës edhe gruaja që nuk ka mbushur moshën tetëmbëdhjetë vjeç. Ajo nuk e humbet këtë zotësi edhe kur martesa është deklaruar e pavlefshme ose është zgjidhur para se të mbushë moshën tetëmbëdhjetë vjeç”. Risia ligji të ri në krahasim me ligji  për kundravajtjet administrative është se ka rritur moshën për përgjegjësinë administrative. Ligji i mëparshëm përcaktonte se kanë përgjegjësi për kundravajtjet administrative personat e përgjegjshëm që kanë mbushur moshën 14 vjeç[15].Sipas këtij  ligji mbanin përgjegjësi edhe personat me aftësi të kufizuar për të vepruar.

Mosha për përgjegjësi u rrite sepse u mendua se të barazohet mosha për përgjegjësi administrative me moshën për të mbajtur përgjegjësi penale për krime[16], nuk është shumë e drejtë, sepse vetë karakteri i personit në atë moshë ose fakti që të arrijë të kuptojë rëndësinë e asaj që kryen ose të arrijë të kuptojë që me veprimet e tij ka kryer një kundërvajtje administrative. Pra, ndryshon nga mosha e personit nëse mund të arrijë të kuptojë një krim. Krim, për shembull, është vrasja dhe një person 14 vjeç e kupton që nuk duhet të kryej një vrasje, por që në këtë moshë të kuptojë se nuk duhet të kryej një shkelje si, për shembull, mosmarrjen e kuponit tatimor, është pak më e vështirë[17]

b) personat juridikë.

Me ligjin e ri do të mbajnë përgjegjësi administrative edhe personat juridik pavarësisht se janë persona juridik publik ose private. Kjo është një tjetër risi e ligjit. Në projekt-ligjin e propozuar nga KM ishte parashikuar që personat që do të  mbanin pergjegjesi administrative të ndaheshin në tre lloj : persona juridikë, fizikë dhe individë. Kjo ndarje u hodhe poshtë gjatë diskutimeve në Komisionin parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut me argumentin do të krijohej një konfuzion i madh për ata që lexojnë ligjin. U mendua për ndarjen e personave që mbajnë përgjegjësi administrative ti referoheshin ligjeve bazë[18]. Kodi Civil përcakton se cilat janë subjektet e të drejtave dhe të detyrimeve: personat fizikë dhe juridikë. Pra u hoqë  ndarja ne “person fizik” ,që është në përputhje me ligjet në fushën fiskale, si në ligjin “Për tatimin mbi të ardhurat” apo në ligjin “Për procedurat tatimore”.

    V.                        Dënimet administrative

Në  ligjin e ri çështja e dënimeve administrative rregullohet gjerësisht, pasi këtu paraqitet një koncept kodifikues për llojet e dënimeve administrative. Në ligjin “Për kundërvajtjet administrative” të vitit 1993, nuk ka një kuptim të qartë për llojet e dënimeve administrative, të cilat aplikohen në rastet e kundërvajtjeve administrative. Sipas këtij ligji , dy janë llojet e dënimeve administrative që aplikohen në rastet e kundërvajtjeve administrative: gjoba dhe heqja e lirisë deri në një muaj. Ndërkohë në legjislacionin ekzistues, i cili rregullon fusha të ndryshme, dënimet administrative janë më shumë se dy. Masat administrative ndëshkimore të tipit të pezullimit të veprimtarisë, heqjen e së drejtës së profesionit, sekuestrimin, konfiskimin, heqjen e licencave, mbylljen e aktivitetit etj., i gjen rëndom në legjislacionin specifik administrativ, por ato nuk parashikoheshin nga ligji  i 1993 që rregullonte parimet e përgjithshme[19].

Ligji i ri nuk ka sjelle ndryshime thelbësore  për llojet e dënimeve  duke e krahasuar atë  me ligjin  “Për kundravajtjen administrative”  të vitit 1993.Edhe në ligjin e ri dënimeve administrative, të cilat aplikohen në rastet e kundërvajtjeve administrative janë :

a)      gjoba

Kur organi administrativ, kompetent për shqyrtimin e kundërvajtjes administrative, konstaton shkeljen e dispozitave, të cilat parashikojnë kundërvajtjen administrative, pas shqyrtimit, vendos dënimin me gjobë apo dënime të tjera administrative, në varësi nga parashikimi i ligjit të posaçëm.Neni 10 i ligjit përcakton se masa e dënimit me gjobë përcaktohet nga ligji, i cili ka parashikuar kundërvajtjen administrative. Masa e dënimit me gjobë mund të  jetë dy lloj :

           i.            fikse

         ii.            apo e përcaktuar me kufij minimalë dhe maksimalë.

Dënimet  administrative fikse gjenden rendomë në legjislacionin tonë, sidomos në legjislacion tonë tatimore. P.sh  në  nenin 113 e ligjit Nr.9920, datë 19.5.2008”Për procedurat tatimore në Republikën e Shqipërisë” përcaktohet se “tatimpaguesi, i cili nuk lëshon deklaratën tatimore në afat dënohet me gjobë me 10 000 lekë për çdo deklaratë tatimore të padorëzuar”. Çështja e dënimeve administrative fikse  mbetet një çështje shume delikate.Në drejtën  penale  dënimet fikse nuk lejohen.Pyetja  është nëse parimi  i mos dënimit me saksione(denime fikse) duhet të veproj edhe në drejtën administrative. Apo ky parimi  duhet të veprojnë vetëm në drejtën penale ? Mendoj se sanksionet fikse eliminojnë mbrojtjen përsa i përket përcaktimit të shkallës së rrezikshmërisë së shkeljes së kryer e të autorit të saj dhe heqin mundësinë e individualizimit të dënimit, duke cunguar kështu funksionin e saj në dhënien e drejtësisë. Parashikimi i dënimeve administrative fikse  i heq organi që shqyrton kundërvajtjen administrative të marrë parasysh: rrethanat e kryerjes së kundërvajtjes;rëndësinë e kundërvajtjes dhe pasojat që kanë ardhur nga veprimi apo mosveprimi.Si rrjedhojë, mendoj se sanksionet  administrative fikse cenohen të drejtat themelore të njeriut, të garantuara me parimet kushtetuese për një proces të rregullt ligjor[20] .

Një risi tjetër e ligjit ekzistues është qe ndryshe nga ligji i mëparshëm përcakton masën e gjobës maksimale. Në piken 3 neni 10 të ligjit  përcaktohet “Në rastet kur kundërvajtjet administrative parashikohen në aktet e miratuara nga këshilli bashkiak, masa e dënimit përcaktohet në këto akte. Në çdo rast masa e dënimit nuk mund të jetë më e madhe se 20 mijë lekë.Ky parashikim nuk jepej nga ligji mëparshëm, duke e lënë të hapur kufirin me të cilin operojnë këto organe për vendosjen e gjobave. Lënia në diskrecionin e organeve të qeverisjes vendore shkaktoi diferencime të mëdha midis vetë këtyre organeve në drejtim të përcaktimit të masave të gjobave. Përcaktimi me anë të ligjit i kufijve maksimalë krijon mundësinë për një qëndrim më të unifikuar në këtë drejtim.

b)     dhe heqja e lirisë deri në një muaj.

Në rastet kur organi kompetent për shqyrtimin e kundërvajtjes administrative është gjykata,ajo  mund të vendose përveç gjobës dhe  heqjen lirisë deri në 30 ditë. Edhe pse ky lloj dënimi ishte i parashikuar edhe ne ligjin e mëparshëm nga viti 1993 e deri më sot, nuk ka asnjë rast kur është aplikuar administrativisht dënimi me burgim.Kur gjykata shqyrton çështje të kësaj natyre, pra kur do të gjykojë dikë për kundërvajtje administrative, ajo duhet të mbështetet në një ligj të caktuar procedural.

Ligji  i mëparshëm nuk parashikonte  ndonjë procedurë për mënyrën dhe masën e aplikimit të dënimit administrativ me heqje të lirisë nga ana e gjykatës. Për shembull, në nenin 4 të ligjit,parashikohet dënimi me heqje lirie deri në një muaj, por nuk ka asnjë procedurë se si ajo duhet të veprojë.  Një ometim i tillë ligjor, sigurisht që krijonte paqartësi dhe amulli në mënyrën e aplikimit të këtij dënimi administrativ nga ana e gjykatave[21]. Në ligjin e ri parashikohet që në rastet kur gjykata shqyrton vendimin e kundërvajtjes administrative, ajo shqyrton ligjshmërinë e aktit. Fati i masës së dënimit administrativ përcaktohet nga fati i vetë aktit administrativ që ka parashikuar dënimin administrativ.

 VI.                        Procedimi administrativ dhe organet e shqyrtimit administrativ.

Në ndryshim nga ligji i mëparshëm  ligji i ri “për kundravajtjet administrative” ka përcaktuar rregulla më  të hollësishme rreth fazës  nisjes të procedimit administrative dhe konstatimit të kundravajtjes administrative. Kështu,në  ligj  janë pasqyruar disa rregulla procedurale bazë, që lidhen me konstatimin dhe shqyrtimin e kundërvajtjes, me kompetencën dhe rolin e organit administrativ në këtë procedurë, si dhe me mënyrën e nxjerrjes së përgjegjësisë për shkelësit e ligjit. Dispozitat që rregullojnë këtë procedurë janë të grupuara për ta bërë më të sigurt kuptimin e saktë e të njëllojtë të normës[22]. Procedimi administrativ është një bazë më vete që ka gjetur pasqyrim në Kodin e Procedurës Administrative, por disa momente kryesore të procedimit, që kanë të bëjnë me inicimin e procedimit, mënyrën e shqyrtimit të tij dhe me parimet bazë ku mbështetet organi procedues, janë pasqyruar edhe në këtë ligj.

Sipas ligjit kompetenca për konstatimin e kundërvajtjes, me përjashtim të rasteve kur ligji parashikon ndryshe, i takon organit administrativ, përgjegjës për zbatimin e ligjit të posaçëm.Kur ligji i posaçëm parashikon një organ administrativ, që mbikëqyr zbatimin e tij e që ka vetëm të drejta për të rekomanduar masa apo dënime administrative, atëherë ai ia përcjell, pa vonesë, rastin organit administrativ, që ka të drejtën e shqyrtimit të kundërvajtjes dhe të nxjerrjes së vendimit përkatës për kundërvajtjen administrative.Kompetenca për shqyrtimin e kundërvajtjes i takon:

a) organit administrativ apo titullarit të organit administrativ, sipas dispozitave të parashikuara nga ligji i posaçëm;

b) gjykatës, kur parashikohet nga ligji i posaçëm apo në rastet kur ligji parashikon dënim me heqje lirie;

c) titullarit të organit administrativ, që merret me zbatimin e ligjit, në rastet kur ligji nuk shprehet për kompetencën për shqyrtimin e kundërvajtjes dhe nxjerrjen e vendimit përkatës;

ç) kryetarit të bashkisë apo të komunës, për shkelje të përcaktuara si të tilla nga këshilli bashkiak apo i komunës përkatëse,

Në rastet kur kompetente për shqyrtimin e kundërvajtjes është gjykata, organi administrativ, që merret me zbatimin e ligjit të posaçëm, ka edhe detyrimin të vërë në lëvizje gjykatën për shqyrtimin e kundërvajtjes.

Shqyrtimi i kundërvajtjes bëhet në prani të kundërvajtësit, por mund të bëhet shqyrtimi në mungesë në rastet ku vërtetohet se ai është vënë në dijeni dhe përsëri nuk paraqitet për shkaqe të arsyeshme, kur ligji i posaçëm parashikon konstatimin e shkeljes nëpërmjet aparaturav edhe  për raste të tjera, të rregulluara me ligj të posaçëm.

Afati i shqyrtimit është 30 ditë nga momenti i konstatimit, deri në 6 muaj. Megjithatë,ligji parashikon edhe përjashtime, siç është rasti kur, për shqyrtimin e kundërvajtjeve administrative, është kompetente gjykata, kur ligji i veçantë ka parashikuar afate të ndryshme ose kur konstatimi i shkeljeve është bërë nga struktura auditimi apo inspektimi. Në krahasim me ligjin e vjetër për kundravajtjet administrative vëmë re qe janë zgjatur afatet e shqyrtimit administrative. Sipas ligjit të vjetër shqyrtimi i kundërvajtjes administrative bëhet brenda 15 ditëve nga data e konstatimit të saj, por jo më vonë se 2 muaj pas kryerjes.

Për sa i përket vendimit për kundërvajtjen administrative,ai duhet  të përmbajë : organin që ka nxjerrë aktin;identitetin i kundërvajtësit;shpjegimin i përmbledhur i fakteve dhe i provave, ku mbështetet vendimi;shkeljen e kryer, duke referuar në dispozitën ligjore ku mbështetet vendimi;masat administrative, përfshirë dënimin me gjobë, detyrimin për shpërblimin e dëmit apo të tjera;dh)sendet e sekuestruara, nëse ka;e) cilësimi si titull ekzekutiv për masën e gjobës; ë) të drejtat për ankim dhe afati. Përveç këtyre te dhënave ligji i posaçëm mund të parashikojë edhe të dhëna të tjera, që duhet të përfshihen në vendimin e dënimit. Duhet thëne se në ndryshim nga ligji i mëparshëm,të dhënat që duhet të përmbaje vendimi për kundërvajtjen administrative janë më të qarta dhe këto të dhëna janë shtuar në numër.

 VII.                        Gjykimi  shpërblimit të dëmit.

Kundravajtja administrative dhe  shkaktimi i dëmit  janë  dy institute juridike krejt te ndryshme nga njëra-tjetra,por ato kane një lidhje të ngushte midis tyre. Kjo lidhje ngushte vjen për shkak se dëmi shkaktuar nga kundravajtja administrative  dhe detyrimi qe rrjedh  nga shkaktimi i demit  kryen me të njëjta veprime të kundraligjshme[23].

Për shkak të kësaj lidhje legjislacioni jone ka pranuar se  gjykimi i shpërblimit të dëmit mund të bëhet bashkë me kundravajtjen,pa pasur nevoje për një gjykim tjetër[24]. Konkretisht  në  nenin 16 të ligjit të mëparshëm parashikohej se së bashku me kundërvajtjen administrative, kur është rasti shqyrtohet edhe shpërblimi i dëmit të shkaktuar nga kundërvajtësi. Dhe ligji i ri  në lidhje me ketë çështje   bënë një rregullim të njëjte me ligjin e mëparshëm. Në ligjin e ri shpërblimi i dëmit rregullohet nga  neni 12 dhe neni 15.I vetmi ndryshim qe  parashikojnë këto dy dispozita ne lidhje me ligjin e mëparshëm është  që sipas ligjit te ri  organi qe shqyrton kundravajtjen duhet të vendos për shpërblimin e dëmit  në një akt administrativ më vete . Pra duhet të nxjerre një akt tjetër nga ai i konstatimit të kundravajtjes

VIII.                        Ankimi i vendimeve për dënimet administrative.

Ligji i ri rregullon të drejtën për ankim ndaj vendimeve për dënimet administrative në  mënyrë të hollësishme në një serë nenesh. Kështu ne lidhje me ankimin ndaj vendimeve për dënimet administrative ky ligj parashikon këto rregulla kryesore :

1.      Vendimi për kundërvajtjen administrative nuk mund të ankimohet në rrugë gjyqësore nëse ligji i posaçëm parashikon të drejtën e subjektit për t’u ankuar në rrugë administrative, por kjo e drejtë nuk është ushtruar.

Pra ligji, kërkon në fillim ezaurimin apo shterimin e rrugëve administrative, përpara se një subjekt t’i drejtohet gjykatës, në rastin e vendosjes së një sanksioni administrativ. Ky rregullim eshte  në përputhje me Kodin e Procedurës Administrative.Rishikimi  administrativ si rregull i përgjithshëm  është një kusht “sine qua non” për  tu nënshtruar rishikimit gjyqësore. Në nenin 137 të Kodit të Procedurave Administrative,  parashikohet se “në parim palët e interesuara mund t’i drejtohen gjykatës vetëm pasi të kenë ezauruar rekursin administrativ”, si dhe nisur nga parimet e tjera të procedimit administrativ të parashikuara nga ky Kod, dalim në përfundim se si parim është e detyrueshme ndjekja paraprakisht e rrugës administrative të ankimimit ndaj  akteve administrative dhe pastaj individët  kane te drejte ti drejtohen gjykatës. Ndjekja e rrugës administrative (të apelimit administrativ) për zgjidhjen e mosmarrëveshjes administrative përpara se subjekti t’i drejtohet gjykatës, është e detyrueshme  kur plotësohen dy kushte :

a)      nëse ligji që rregullon marrëdhëniet juridike dhe veprimtarinë administrative të fushës përkatëse, parashikon shprehimisht se ndaj aktit administrativ mund të ushtrohet ankim administrativ[25].

Në këtë rast ankimi drejtuar organit më të lartë, është jo vetëm një e drejtë, por edhe një detyrim për palën e interesuar, për të konsumuar të gjitha shkallët brenda sistemit administrativ. Ankimi tek organi epror konsiderohet ankim shterues në kuptimin e ezaurimit të mjeteve efektive të brendshme, me qëllim që më pas të drejtohesh në gjykatë[26]. Përveç detyrueshmërisë së parashikimit të ndjekjes së rrugës administrative të ankimit, të organit ku ai drejtohet dhe që ka kompetencën për shqyrtimin e saj, eventualisht, sipas natyrës së marrëdhënieve juridike dhe asaj të mosmarrëveshjes, ligji i posaçëm mund të parashikojë ose jo edhe modalitete konkrete mbi afatet, kushtet e procedurat që duhen respektuar për të bërë të pranueshëm për shqyrtim në themel ankimin administrativ, për procedurat e shqyrtimit dhe natyrën e vendimmarrjes nga organi administrative, etj. Nëse rregulla të tilla eventuale nuk janë parashikuar, gjejnë zbatim afatet, kushtet e procedurat e parashikuara nga Kodi i Procedurave Administrative.

b)      si dhe tregon organin apo organet konkrete administrative tek të cilët eventualisht, sipas hierarkisë, duhet të drejtohet apelimi administrativ[27].

Kur ligji nuk parashikon konkretisht të paktën organin se ku duhet të paraqitet ankimi dhe afatin e ankimit, pavarësisht rregullit të përgjithshëm të ezaurimit të ankimit administrativ, çështja duhet të paraqitet drejtpërdrejt në gjykatë. Kjo ndodh për shkak se nuk i takon palës të gjejë organin administrativ më të lartë, por është detyrë e ligjit të orientojë në mënyrë konkrete palën. Jo pa qëllim neni 137, pika 3 e KPA parashikon se në parim palët mund t’i drejtohen gjykatës vetëm pasi të kenë ezauruar rekursin administrativ, duke e nënkuptuar se edhe mund të mos e ezaurojnë domosdoshmërisht dhe në çdo rast rekursin administrativ. Këtu ndikon mënyra e hartimit të dispozitës ligjore dhe specifika e çdo rasti konkret.

Kur plotësohen këto dy kushte dhe  kërkuesi nuk ka ezauruar ankimin administrativ,gjykata e nxjerr atë jashtë juridiksionit.

 2.      Në rastet kur ligji i posaçëm ka parashikuar procedurë të ankimit administrativ dhe vendimi përfundimtar merret nga një organ administrativ më i lartë se organi administrativ, që ka nxjerrë vendimin e parë për kundërvajtjen administrative, atëherë ankimi administrativ pezullon ekzekutimin e aktit të parë të kundërvajtjes administrative, që ka parashikuar dënimin me gjobë, deri në marrjen e vendimit përfundimtar[28].

Në rast se ekziston organi epror administrativ dhe në rastet kur gjykata e shqyrton, pezullimi vendoset me një kërkesë të veçantë të subjektit. Pra, që në këtë moment, akti administrativ, dënimi me gjobë, mund të kthehet në titull ekzekutiv. Edhe kjo norme është ne përputhje  me Kodin të Procedurave Administrative.

 3.      Neni 25 rregullon ankimin në rrugë gjyqësore të kundravajtjes administrative.

Kundër vendimit për kundërvajtjen administrative, që parashikon dënim me gjobë, të nxjerrë nga organi i administratës, mund të bëhet ankim në gjykatë brenda 30 ditëve nga data e njoftimit të vendimit.Në rastin e shqyrtimit në rrugë gjyqësore të vendimit për kundërvajtjen administrative, që ka parashikuar dënim me gjobë, gjykata shqyrton ligjshmërinë e aktit dhe, kur gjykon se organi administrativ ka keqinterpretuar ligjin, ka tejkaluar apo ka shpërdoruar kompetencat, vendos edhe në lidhje me dënimin.Barra e provës në kundërvajtjen administrative bie mbi organin e administratës publike që ka nxjerrë vendimin për kundërvajtjen administrative.

Vëmë re se afat i ankimit në gjykatë nga 5 dite që ishte me ligjin e mëparshëm ka shkuar në 30 dite. Kjo zgjatje afat i referohet afatit të përgjithshëm të K.Pr.A.

 IX.                        Ekzekutimi  i vendimit te dënimeve administrative

Procedura për ekzekutimin e vendimeve të dënimit me gjobë mbetet faza e fundit dhe ndër më të rëndësishmet.Duhet thëne se ekzekutimi  i vendimit te dënimeve administrative ka qënë një pjese shumë problematike  e ligjit të mëparshëm .Një pjesë e madhe te dënimeve administrative mbeteshin të  paekzekutuara[29]. Mungesa e përcaktimit të organit kompetent që do të shqyrtojë kundërvajtjen, mospërcaktimi i llojit të shkeljes, mungesa në disa raste e së drejtës së ankimit dhe mospërcaktimi i organit që duhet të merret me vjeljen e gjobave kanë pasur ndikimin e tyre negativ në këtë drejtim. Në ligjin e mëparshëm  ishin vendosur  vetëm parimet baze te ekzekutimit  të dënimeve administrative ,por mungonte përcaktimi i qarte i organit shtetërore  që do realizoje ekzekutimin këtyre vendimeve si dhe duhet te shtoheshin  normat detajuese  për procedurën që ndiqej  në ekzekutimin  me synim  unifikimin e një praktike  të përgjithshme  që do të ndiqej  për ekzekutimin e gjobave[30].

Per shkak të kësaj problematike dhe për rendësinë që kanë  gjobat si të ardhura ne buxhetin e shtetit ekzekutimi i dënimeve administrative zëne rreth 33% të ligjit të ri për kundravajtjet administrative.Ligji i  përcaktoj qartë përgjegjësinë e organit administrativ në konstatim dhe marrjen e vendimit të kundërvajtjes administrative.Sipas këtij ligji vendimi për kundërvajtjen administrative, sipas këtij ligji, bëhet i ekzekutueshëm nga organi administrativ që e ka nxjerrë atë. Kur organi administrativ që ka nxjerrë vendimin e kundërvajtjes administrative, i cili është bërë i ekzekutueshëm, nuk ka në përbërjen e tij struktura të ekzekutimit me forcë të detyrimeve, për ekzekutimin e vendimit të kundërvajtjes administrative ngarkohet shërbimi përmbarimor. Ky ligj jo vetëm përcaktoj  përgjegjësinë e organit administrativ në konstatim dhe marrjen e vendimit të kundërvajtjes administrative, por edhe procedura të plota të vënies në ekzekutim të dënimit administrativ me gjobë si titull ekzekutiv dhe të dënimeve të tjera administrative që nuk janë titull ekzekutiv. Janë tituj ekzekutivë: aktet administrative që parashikojnë dënim me gjobë të vendosur nga inspektoratet shtetërore, nga autoritetet e kontrollit dhe të mbikëqyrjes publike, nga të gjitha organet e administratës publike, që kanë kompetencë në nxjerrjen e akteve administrative individuale, veprimtaria e të cilave rregullohet me ligj të posaçëm, nga organet e administratës publike si dhe nga bashkitë dhe komunat. Nuk janë tituj ekzekutivë aktet administrative të vendosura nga organet administrative, kur akti është i natyrave të tjera dhe nuk parashikon dënim me gjobë, kur akti, përveç çështjeve të tjera, trajton edhe dënimin me gjobë për pjesën që nuk parashikon dënimin me gjobë dhe në çdo rast kur një gjë e tillë është e parashikuar nga ligji i posaçëm. Aktet administrative të dënimit me gjobë shndërrohen në tituj ekzekutivë në disa raste:Në rastin kur merren nga organi i posaçëm i parashikuar në ligj dhe ky ligj nuk parashikon procedurat e ankimit administrativ ose në rastin kur ligji i posaçëm parashikon procedurat e ankimit administrativ dhe organi epror administrativ del me një vendim përfundimtar. Në rastin kur ligji i posaçëm ka parashikuar procedurat e ankimit administrativ, paraqitja e këtij ankimi përpara organit administrativ epror, do të pezullojë zbatimin e dënimit me gjobë. Në rastin e vendimit të kundërvajtjes administrative, që parashikon dënim të një natyre tjetër dhe jo dënim me gjobë, ai shndërrohet në titull ekzekutiv në momentin kur ligji i posaçëm ka parashikuar procedurat e ankimit administrativ dhe e drejta për ankim nuk ushtrohet brenda afateve ligjore të parashikuara në ligjin e posaçëm.

Në ligj u  përcaktuan me hollësi e rregullat e sekuestros  dhe konfiskimit duke filluar që nga inicimi i kësaj procedure e deri në realizimin e të drejtës së ankimit nga shtetasi, që nuk është dakord me këtë masë.

Në ketë ligj u përcaktua gjithashtu përgjegjësia e punonjësit të organit administrative  në ekzekutimin e dënimit administrative. Në nenin  44 u parashikua se në rast se gjobat dhe detyrimet e tjera, të vendosura nga vendimi për kundërvajtjen administrative, nuk paguhen për mosveprim të punonjësit të organit administrativ, i cili ka miratuar vendimin përkatës dhe detyrimin që të kërkojë arkëtimin e shumave, apo për shkak se punonjësi nuk nis procedurat e vënies në ekzekutim të aktit administrativ, atëherë ndaj tij fillojnë procedurat e largimit nga detyra.

    X.                         Shpërndarja e të ardhurave të mbledhura nga gjobat.

Rëndësi të madhe merr sidomos ekzekutimi i vendimeve të kundërvajtjeve administrative që parashikojnë dënimin me gjobë, sa kohë që gjobat janë të ardhura, që shkojnë kryesisht në Buxhetin e Shtetit, pra që përbëjnë një të ardhur shtetërore[31]. Shpërndarja e të ardhurave të mbledhura nga gjobat ka ndryshuar me ligjin e ri. Sipas ligjit te ri  të ardhurat nga gjobat dhe të ardhurat e tjera, të mbledhura në zbatim të dispozitave të këtij ligji, kalojnë në Buxhetin e Shtetit, me përjashtim: a) të  ardhurave nga kundërvajtjet, të miratuara nga organet kolegjiale të njësive të qeverisjes vendore, të cilat kalojnë 100 për qind në favor të buxhetit të pavarur të bashkisë ose të komunës;b) të rasteve kur ligji i posaçëm ka vendosur ndryshe.  Në ligjin  e mëparshëm parashikoheshin rregullime te tjera kur kundërvajtjet ishin  konstatuara nga organet e shërbimit të policisë rrugore dhe nga organet e Policisë Pyjore[32]. Kështu nëse kundërvajtjet ishin  konstatuara nga organet e shërbimit të policisë rrugore, 70 për qind kalonin ë në favor të Ministrisë së Rendit Publik për nevoja të shërbimit rrugor dhe 30 për qind në favor të buxhetit të shtetit dhe kur kundërvajtjet ishin  konstatuara nga organet e Policisë Pyjore, 30 për qind kalonin në favor të Drejtorisë së Përgjithshme të Pyjeve dhe Kullotave për nevoja të shërbimit pyjor dhe 70 për qind në favor të Buxhetit të Shtetit.

Ligji i ri solli  një ndryshim edhe  në mënyrën e përdorimit të të ardhurave të mbledhura nga gjobat. Në ndryshim me ligjin e mëparshëm  që parashikonte se shumat që i kalojnë bashkisë ose komunës, të përdoren: 30 % për shpërblimin e punonjësve që realizojnë nxjerrjen e gjobës ose detyrimit dhe 70 për qind sipas kritereve që përcakton këshilli ,ligji aktual ja lë mënyrën e përdorimit të të ardhurave të mbledhura nga gjobat në dore plotësisht këshillit të njësisë së qeverisjes vendor

 XI.                        Parashikimi dhe shuarja e dënimit administrative.

Ligji  i ri ne nenin  46 parashikon  se me përjashtim të rasteve kur ligji i posaçëm parashikon ndryshe, dënimi administrativ, i nxjerrë nga organi i administratës publike, i cili nuk ekzekutohet me kalimin e dy viteve nga data e nxjerrjes së vendimit për kundërvajtjen administrative, parashkruhet. Në dallim me ligjin e mëparshëm ,ligji aktuale  kërkon  qe organi administrativ, që ka nxjerrë vendimin për kundërvajtjen administrative, me vendim konstaton parashkrimin. Ai në vendimin, ku konstatohet parashkrimi i dënimit administrativ, listohen edhe arsyet që kanë çuar në këtë përfundim. Detyrimi i organit  administrativ, që ka nxjerrë vendimin për kundërvajtjen administrative,të dale me një vendim  të posaçëm ku konstaton parashkrimin dhe detyrimi i tij   për të arsyetuar pse nuk ishte e mundur  ekzekutimi i dënimit  mendoj se do ta bëjë më të përgjegjshme edhe vetë administratën shtetërore në ekzekutimin e dënimeve administrative.

Ndërsa Neni 47 I ligjit te ri  rregullon shuarjen e dënimit administrative.Ai përmban ketë parashikim “Kundërvajtësi, i cili, pas kalimit të dy viteve nga data e dhënies së dënimit, nuk ka kryer kundërvajtje tjetër administrative dhe ka shlyer detyrimet e lidhura me kundërvajtjen, quhet i padënuar administrativisht”.

Një risi tjetër e ligjit  te ri në krahasim me ligjin e mëparshëm  është se  afat i parashkrimit të dënimit,ashtu edhe ai shuarjes se dënimit është rritur në dy vjet. Në ligjin e mëparshëm ky afat ishte vetëm një vit.

 XII.                        Përfundime 

Si përfundim mund të themi se  ligji tenton  të bëje një rregullim  sa me të plotë të të gjithë dinamikës së marrëdhënieve në fushën administrative në momentin e kryerjes së një kundërvajtjeje administrative. Gjithashtu, ai rregullon një sërë çështjesh të pazgjidhura apo të paunifikuara me pjesën tjetër të legjislacionit në fuqi.

Ligji solli një serë risish .Ai solli unifikimin e një praktike të përgjithshme që do të ndiqet për ekzekutimin e gjobave në mënyrë të detyrueshme, duke synuar procedura të shpejta dhe efektive, dhe përqendrimin e tyre mundësisht në një organ të vetëm shtetëror ose në ato organe që sigurojnë efektivitet në ekzekutimin e tyre, përkatësisht, tek organet që kanë në përbërjen e tyre struktura për mbledhjen me forcë të detyrimeve.

Mendoj se përgjithësisht problematikat  që nxori ne pah ligji i mëparshëm  janë mbajtur parasysh gjatë hartimit të ligjit të ri “Për kundërvajtjet administrative” dhe ligji  solli një përmirësimi dhe harmonizimi të mëtejshëm me  ligje të tjera ekzistuese. Të shpresojmë që këto përmirësime  do ta bëjë më të përgjegjshme edhe vetë administratën shtetërore në evidentimin  e rasteve të kundërvajtjes dhe  në zbatimin të vendimeve ndëshkuese të lidhura me to.



[1] Dobjani,E.(1998).E drejta administrative 3-Kundravajtjet administrative në Shqipëri. Tiranë. Fq 9

[2] Botuar në Fletoren  Zyrtare Nr 5,date 18/05/1993

[3]Procesverbali i datës 11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[4] Ibid.

[5] Gazeta Zyrtare nr 63,datë 04/06/1948

[6] Dobjani,E.(1998).E drejta administrative 3-Kundravajtjet administrative në Shqipëri. Tiranë. Fq109

[7] Neni 4 i ligjit nr.10279,datë 20.5.2010“Për Kundërvajtjet Administrative”.Botuar  në fletoren zyrtare Nr.73

[9]Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[10] Ibid.

[11] Neni 6 i ligjit nr. 10 279,datë 20.5.2010 “Për Kundërvajtjet Administrative”.Botuar  në fletoren zyrtare Nr.73

[12] Kushtetuta e Republikës së Shqipërisë  (Ligj, Nr.8417, Date: 21.10.1998, Dt.Miratimit: 21.10.1998, ndryshuar me ligjin nr. 9675, datë 13.01.2007 dhe ligjin nr. 9904, datë 21.04.2008).

[13] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[14] Ligj, nr.7850,“Për Kodin Civil të Republikës së Shqipërisë” Dt.Miratimit:29.07.1994, Fletorja.Zyrtare Nr.11, Faqe:491

[15] Neni 2 i ligjit nr.7697, datë 7.4.1993Për Kundervajtjet Administrative”.Ndryshuar me ligjin Nr.7813 datë 14.4.1994,dekretin Nr.939, datë 11.10.1994,ligjin nr.8016, datë 2 5.10.1995,ligjin Nr.8343, datë 6.5.1998,ligjin Nr.9119 datë 24.7.2003 dhe me ligjin Nr.9302, datë 28.10.2004

[16] Kodi Penal parashikon përgjegjësi penale për krime në moshën 14 vjeç, ndërsa për kundërvajtje moshën  vjeç.

[17] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[18] Ibid.

[19] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[20]  Shiko: vendimin nr.13, datë 29.05.1997 të Gjykatës Kushtetuese.

[21] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[22] Ibid.

[23] Dobajni.E(2012) E drejta Administrative 1.Tirane.Fq 375

[24] Ibid

[25] Vendimi unifikues nr.1 datë 26.11.2010  i Kolegjit të Bashkuara të Gjykatës së Lartë.

[26] Sokol,S.(2013).“Ankimi administrativ dhe ankimi gjyqësor në këndvështrimin e ligjit dhe të jurisprudencës gjyqësore”.Leksion.UET.

[27] Vendimi unifikues nr.1 datë 26.11.2010  i Kolegjit të Bashkuara të Gjykatës së Lartë.

[28] Neni 23 i  ligjit nr. 10 279,datë 20.5.2010 “Për Kundërvajtjet Administrative”.Botuar  në fletoren zyrtare Nr.73

[29] Dobajni.E(2012) E drejta Administrative 1.Tirane.Fq 375

[30] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[31] Procesverbali i datës  11.05.2010 të mbledhjes së Komisionit parlamentar për çështjet ligjore, administratën publike dhe të drejtat e njeriut. http://www.parlament.al/ Marrë më datë 03/06/2013

[32] Neni 20 i ligjit Nr.7697, datë 7.4.1993Per Kundervajtjet Administrative”.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

3 × three =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles