Akuzat E Reja Në Procesin Penal Problemet E Lindura Nga Interpretimet Teorike Dhe Praktika Gjyqësore Në Lidhje Me Këto Akuza -Nga Admir Belishta

Në kuadrin e përmirësimit të vazhdueshëm të legjislacionit në përgjithësi dhe atij procedural në veçanti, ligjvënësi shqiptar, me qëllim përqasjen e këtij legjislacioni me legjislacionin e Bashkimit Europian ku ne synojmë të anëtarësohemi, me ligjin Nr.7905, dt. 21.03.1995, ka miratuar kodin e ri të Procedurës Penale të Republikës së Shqipërisë, ligj i cili ka shfuqizuar ligjin Nr.6069, dt.25.12.1979, i emërtuar Kodi i Procedurës Penale i Republikës Popullore Socialiste të Shqipërisë. Implementimi i këtij ligji shume të rëndësishëm në legjislacionin tonë ka huazuar duke përshtatur nocione të reja dhe bashkëkohore në lidhje me rregullat procedurale që duhet të ndjekin subjektet gjatë gjykimit penal. Në këtë kod procedure u përthithën gjerësisht normat ndërkombëtare për subjektet procedurale, duke i vendosur ato në vendin e vet dhe duke përcaktuar drejt raportet midis tyre.1

Midis shumë nocioneve dhe rregullave procedurale, ligjvënësi aktual ka parashikuar dhe rregullime ligjore në lidhje me mënyrën se si procedohet kur ndeshemi përballë një akuze të re në procesin penal, një vepër penale tjetër, një rrethanë rënduese, një fakti të ri, një tërheqje akuze apo dhe cilësimi juridik të gabuar të veprës penale nga ana e prokurorit. Në këto raste procedura penale parashikon rregulla strikte në lidhje me subjektin, kërkesën, momentin procedural kur bëhet kërkesa, si dhe rolin e gjykatës në lidhje me disponimin që iu bën këtyre kërkesave. Këto parashikime ligjore gjejnë zbatim në seksionin e IV të K.Pr.Penale të emërtuara “akuzat e Reja” dhe që janë sanksionuar nga nenet 372-377 të këtij kodi.

 

INTERPRETIMI I NENIT 372 TË K.PR.PENALE

(NOCIONI NDRySHIM aKuZE)

Në Kodin e Procedurës Penale aktuale është parashikuar në nenin 372 të tij ndryshimi i akuzës. Sipas përmbajtjes së kësaj dispozite parashikohet se: “Kur gjatë shqyrtimit gjyqësor fakti del ndryshe nga ç’është përshkruar në kërkesën për gjykim dhe gjykimi i tij është në kompetencën e asaj gjykate, prokurori ndryshon akuzën dhe procedon  me akuzën përkatëse”.

Sipas kësaj dispozite ndryshimin e akuzës ligjvënësi shqiptar e lidh me disa kushte. Konkretisht:

Së pari: kur çështja është në shqyrtim gjyqësor.

Së dyti: kur fakti del ndryshe nga sa është përshkruar për gjykim.

Së treti: kur gjykimi i akuzës së re është përsëri në kompetencë të asaj gjykate.

Vetëm nëse plotësohen të tria këto kushte, prokurori ka të drejtë por njëkohësisht dhe detyrimin ligjor të procedojë me akuzën përkatëse.

Moment diskutimi është forma dhe mënyra procedurale me të cilën duhet të ndryshohet akuza dhe të procedohet me akuzën përkatëse. Formulimi ligjor i dispozitës nuk jep ndonjë detaj në lidhje me këtë fakt. Nisur nga praktikat gjyqësore të hulumtuara, nëse nga përfaqësuesi i organit të prokurorisë, konstatohet gjatë shqyrtimit gjyqësor se fakti është ndryshe nga ai i përshkruar prej tij në kërkesën për gjykim, për të cilën i ka komunikuar dhe akuzën të pandehurit, ky përfaqësues i bën kërkesë gjykatës për të ndryshuar akuzën, kërkim i cili duhet të bazohet në nenin 372 të K.Pr.Penale. Një kërkim i tillë i prokurorit nuk është i ndërvarur nga vendimi i ndërmjetëm i gjykatës. E them këtë pasi është vetë organi i prokurorisë që ka të drejtë të disponojë në lidhje me akuzën. Këtë disponim ky organ e ka jo vetëm në fazën e hetimit (neni 34/1 i K.Pr.Penale), por edhe në fazën e gjykimit (gjate shqyrtimit gjyqësor neni 372 i K.Pr.Penale).

Gjykata gjatë shqyrtimit gjyqësor nëse gjendet përballë një kërkimi të prokurorit në çdo rast mendoj duhet të pranojë në vendimmarrjen e saj kërkimin me qëllim ndryshimin e akuzës. Në këtë këndvështrim në asnjë rast gjykata nuk duhet të rrëzojë një kërkim të tillë të prokurorit, pasi çmuarja e faktit në këtë moment është një atribut ekskluziv i organit të prokurorisë, i cili ka dhe barrën e provës në procesin penal. Jo pa qëllim, ligjvënësi e lidh domosdoshmërish konstatimin e faktit ndryshe nga çfarë është paraqitur në kërkesën për gjykim me bërjen e kërkesës nga prokurori.

Nga ana tjetër në momentin që gjykata pranon kërkesën e prokurorit për ndryshimin e akuzës, organi i prokurorisë vazhdon procedimin me akuzën e ndryshuar. Po kështu në këtë moment i pandehuri njihet dhe i komunikohet akuza e re. Ky komunikim në këtë rast është verbal dhe se nuk ka nevojë që ai të bashkëshoqërohet me ndonjë akt të shkruar.

Kjo kërkesë mund të jetë e favorshme ose e disfavorshme për të pandehurin dhe që vetë ligjvënësi nuk bën ndonjë dallim në lidhje me këtë fakt. ajo mund të jetë në favor të të pandehurit kur akuza e re e komunikuar është më e lehtë dhe anasjelltas.

Por nga ana tjetër vetë ligjvënësi ka garantuar të drejtën e mbrojtjes së të pandehurit kur parashikon në nenin 376/1 të K.Pr.Penale se: “Nëse prokurori ndryshon akuzën, kryetari i seancës i bën të ditur të pandehurit se ka të drejtë të kërkojë një afat për të bërë mbrojtjen duke qenë se ndodhet përballë një situate të paparashikuar. Nëse i pandehuri dëshiron afat për të bërë mbrojtjen kryetari i seancës ndërpret shqyrtimin gjyqësor për një kohë të përshtatshme, e cila nuk mund të jetë më shumë se 10 ditë”. Një fakt i tillë garanton në thelb një të drejtë kushtetuese të të pandehurit në procesin penal, për më tepër kur ai ndodhet përballë rrethanave të paparashikuara, siç është ndryshimi i akuzës.

Problemi i hasur nga praktika gjyqësore është fakti kur prokurori konstaton gjatë gjykimit një fakt të tillë, por heziton të bëjë ndryshimin e akuzës, ose kur prokurori nuk e konstaton një fakt të tillë edhe pse realisht ndodhemi përballë një fakti të tillë. Sipas mendimit tim, të drejtën për të ndryshuar akuzën gjatë shqyrtimit gjyqësor e ka vetëm prokuroria, e cila është organi që kushtetuta dhe ligji i njeh të drejtën e ngritjes së akuzës dhe përfaqësimit të saj në gjykatë. Gjatë këtij momenti procedural, nuk ka të drejtë askush përveç prokurorisë të ndërhyjë duke disponuar në lidhje me akuzën. Por kjo nuk duhet kuptuar që shtetasi i marrë si i pandehur mund të gjykohet për një akuzë të pabazuar, pasi është gjykata ajo që e thotë fjalën e fundit dhe që nëpërmjet vendimmarrjes së saj pas një analize të detajuar të fakteve dhe provave, vendos drejtësinë.

 

 

INTERPRETIMI I NENIT 373 TË K.PR.PENALE

(NOCIONI VEPËR TJETËR PENaLE

DHE RRETHaNË RËNDuESE)

Në kuadrin e disponimit të akuzës prokuroria nuk ka të drejtë vetëm të ndryshojë akuzën, por nëse konstaton, ajo mund të shtojë dhe akuzën për ndonjë vepër tjetër penale që ka lidhje me atë që gjykohet, ose për ndonjë rrethanë rënduese që nuk është përmendur në kërkesën për gjykim, duke ia komunikuar dhe këtë akuzë gjatë gjykimit ose këtë rrethanë rënduese të pandehurit. Një parashikim i tillë ligjor gjen zbatim në nenin 373 të K.Pr. Penale, i cili parashikon se:

“Kur gjatë shqyrtimit gjyqësor del një vepër penale tjetër që ka lidhje me atë që gjykohet, sipas nenit 79 germa “b”, ose një rrethanë rënduese që nuk është e përmendur në kërkesën për gjykim, prokurori i komunikon të pandehurit veprën penale ose rrethanat, po me kusht që gjykimi të mos jetë në kompetencë të një gjykate më të lartë”.

Sipas përmbajtjes dhe qëllimit të kësaj dispozite, që të realizohet praktikisht një gjë e tille duhet të plotësohen disa kushte të kërkuara nga ligji, të cilat janë:

a) çështja të jetë gjatë shqyrtimit gjyqësor. b) gjatë këtij shqyrtimi të rezultojë një vepër penale tjetër që ka lidhje me atë që gjykohet sipas nenit 79 germa “b” ose, c) ka një rrethanë rënduese që nuk është përmendur në kërkesën për gjykim dhe që, d) gjykimi pas komunikimit të veprës penale tjetër ose rrethanë rënduese të mos jetë në kompetencë të një gjykate më të lartë.

Nëse plotësohen këto kushte ligjore prokurori i komunikon të pandehurit veprën penale të re ose rrethanën.

Në pamje të parë dispozita duket e formuluar qartë, por gjatë zbatimit të saj hasen probleme. Problemi kryesor është kur vepra tjetër penale e cila ka lidhje me atë të gjykimit ka nevojë për hetime të tjera procedurale. Në këtë rast një gjë e tillë pengon zhvillimin e gjykimit, pasi prokurori duhet të procedojë me një hetim tjetër, për vepër penale tjetër.

Nëse për veprën tjetër penale nuk ka nevojë për hetime, mjafton vetëm fakti që kjo të ketë lidhje me veprën penale që është investiguar gjykimi e përshkruar në kërkesën për gjykim dhe prokurori bën kërkesë në gjykatë për tu pranuar dhe gjykimi për veprën tjetër penale. Pas disponimit të gjykatës i cili në çdo rast mendoj se duhet të jetë pozitiv si në rastin e sipërcituar për ndryshimin e akuzës, prokurori i komunikon të pandehurit akuzën për veprën penale të re. Nga ana tjetër gjykata pasi verifikon që edhe vepra penale e re e dalë gjatë gjykimit është në kompetencë të po kësaj gjykate, me vendim të ndërmjetëm, bazuar në nenin 79/b të K.Pr.Penale, vendos bashkimin e procedimeve duke vazhduar në të njëjtin gjykim.

Në përfundim gjykata me vendim përfundimtar duhet të shprehet veçmas për të dyja veprat penale dhe nëse jep vendim dënimi për të dyja veprat në zbatim të nenit 55 të K.Penal duhet të aplikojë një nga sistemet e bashkimit të dënimeve, duke dhënë një dënim të vetëm përfundimtar. E njëjta procedurë zbatohet edhe në rastin e komunikimit të një rrethane të re rënduese, por dallimi qëndron që kjo rrethanë e re rënduese nuk do të bashkëshoqërohet në fund me një dënim të ri, por do të ndikojë në caktimin e dënimit për veprën për të cilën po gjykohet i pandehuri, e cila do ketë prirje drejt ashpërsimit të dënimit. Në lidhje me nocionin “rrethana rënduese” ato janë të përcaktuara në mënyrë eksplicite në nenin 50 të K.Penal.

Edhe në këto raste ligji procedural penal i ka garantuar të pandehurit në nenin 376/1 të K.Pr.Penale të drejtën e mbrojtjes, duke i lejuar edhe një afat deri në 10 ditë për të bërë mbrojtjen, nëse e kërkon atë. Kjo procedurë nuk pengohet veçse zgjatet në rastin kur i pandehuri nuk është prezent në gjykim (ne rastin e mungesës) dhe komunikimi i akuzës për veprën penale tjetër ose i rrethanës renduese nuk i behej objektivisht verbalisht. Në rastin e mungesës duhet që ky njoftim të bëhet nëpërmjet njoftimit të ekstraktit të procesverbalit, në të cilin gjen pasqyrim akuza e re. Një zgjidhje e tille ligjore është parashikuar nga ligjvënësi shqiptar në nenin 376/3 të K.Pr. Penale. Padyshim që në këtë rast për njoftimin e të pandehurit në mungesë, do zbatohen të gjitha rregullat procedurale penale për njoftimin e akteve të të pandehurit që gjykohet në mungesë. Edhe në kete rast do respektohet e drejta e mbrojtjes së të pandehurit në mungesë.

Problem i cili mund të haste vështirësi në praktikë është nëse do të supozonim një rast hipotetik kur gjatë shqyrtimit gjyqësor rezulton dhe një vepër tjetër penale që ka lidhje me atë që gjykohet, e cila konstatohet nga prokurori por që kjo vepër është në kompetence gjykimi të një gjykate më të lartë p.sh. në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor në Tiranë ka ardhur për gjykim çështja penale

që i përket të pandehurit B.L. i cili akuzohet për vrasje në rrethana cilësuese (kundër dy ose me shumë personave) parashikuar nga neni 79 /dh i K.Penal dhe gjatë gjykimit rezulton se ky i pandehur dyshohet dhe për një vepër tjetër penale pasi kishte vrarë një punonjës policie për shkak detyre, vepër e cila parashikohet nga neni 79/c i Kodit Penal, e cila duhej të gjykohej nga Gjykata e Krimeve të Rënda, sipas nenit 75/a të K.Pr.Penal.

Pyetjet që do të shtroheshin për diskutim në këtë rast ishin:

Së pari: A duhej prokurori të dispononte në këtë gjykim me një kërkim të tillë?

Së dyti: Nëse prokurori disponon me një kërkim të tillë (i komunikon të pandehurit akuzën për veprën penale tjetër), si duhet të veproje gjykata?

Para se të jap mendimin tim juridik në lidhje me dy pyetjet e shtruara për diskutim, doja të pohoja faktin se ligjvënësi nuk e ka parashikuar drejt klauzolën (parashikimin ligjor) që gjykimi të mos jetë në kompetencë të një gjykate më të lartë, pasi do lindtë problemi kur gjykimi do të ishte në kompetence të nje gjykate tjetër të posaçme të krijuar me ligj siç mund të jetë Gjykata e Krimeve të Rënda. I parë thjesht si formulim, nocioni Gjykatë e Lartë nënkupton hierarkinë e gjyqësorit, p.sh. Gjykata e Rrethit Gjyqësor, Gjykatë apeli apo Gjykatë e Lartë. Prandaj në këtë parashikim, sipas mendimit tim, më i drejtë do të ishte termi gjykatë tjetër dhe jo gjykatë më e lartë.

Në lidhje me pyetjen e parë nisur nga formulimi i dispozitës, mendoj që prokurori nëse konstaton fakte të tilla (këtë vepër penale, vrasje për shkak të cilësive të veçanta të viktimës) nuk duhej t’ia komunikojë në këtë gjykim këtë vepër penale të pandehurit. Kjo pasi vepra penale e re nuk është në kompetencat lëndore të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Tiranë. Po kështu vetë dispozita e kondicionon në mënyrë të shprehur kërkimin e prokurorit me faktin që gjykimi i kësaj vepre të mos jetë në kompetencë të një gjykate më të lartë. Ky është një kusht sine qua non, me ekzistencën e të cilit prokurori nuk duhej të disponojë në këtë gjykim.

Nga ana tjetër ligjvënësi nuk i mohon të drejtën organit të prokurorisë, që kur konstaton një fakt të tillë të ndjekë të gjitha rrugët ligjore për regjistrimin si procedim penal të ri dhe hetimin e tij, ta regjistrojë si procedim dhe më pas duke mos qenë kompetent t’i dërgojë aktet prokurorisë pranë gjykatës kompetente, që në këtë rast do të ishte Prokuroria Pranë Gjykatës së Shkallës së Parë të Krimeve të Rënda. Një zgjidhje e tillë është sanksionuar nga ligjvënësi në nenin 84 të K.Pr.Penale i cili parashikon se:

“Kur gjatë hetimeve paraprake ose në përfundim të tyre prokurori konstaton moskompetencën e vet për çdo lloj shkaku vendos dërgimin e akteve prokurorit pranë gjykatës kompetente”.

Në lidhje me pyetjen e dytë nëse gjykata gjendet përballë një kërkimi të tillë të prokurorit, rruga ligjore që duhej të ndiqte kjo gjykatë në këtë rast mendoj do ishte në këtë mënyrë:

-Disponon me vendim të ndërmjetëm për pranimin e kërkesës se prokurorit dhe bazuar në nenin 79/b të K.Pr.Penale bashkon procedimet (çështjet), pasi i pandehuri po akuzohet për dy vepra penale.

-Më pas pyeten palët nëse kanë ndonjë kërkesë, dhe nëse palët nuk kanë merr vendim të ndërmjetëm duke shpallur moskompetencën.

-Vetë neni 83/1 parashikon se: “Moskompetenca lëndore ngrihet edhe kryesisht, në çdo gjendje e shkallë të procesit”. Kjo dispozite është në unitet të plotë dhe me nenin 85 të K.Pr.Penale i cili parashikon se: “Në qoftë se në gjykimin e shkallës së parë gjykata çmon se procedimi është në kompetencën e një gjykate tjetër, shpall me vendim moskompetencën e vet për çdo lloj shkaku dhe urdhëron dërgimin e akteve gjykatës kompetente”.

Me shpalljen e moskompetencës, gjykata duhet të urdhërojë dërgimin e akteve gjykatës kompetente e cila është Gjykata e Shkallës së Parë e Krimeve të Rënda. Kjo kompetencë e kësaj gjykate është parashikuar në nenin 80/1 të K.Pr.Penale i cili parashikon se: “Në rastet e procedimeve të lidhura ndërmjet tyre dhe që nuk mund të ndahen, nga të cilat një ose disa janë kompetencë e gjykatës për krimet e rënda dhe procedurat e tjera në kompetencë të gjykatave të tjera të shkalles së parë, kompetente është gjykata e krimeve të rënda”.

Po kështu nisur nga formulimi i kësaj dispozite kam mendimin se nuk jemi përballë asnjë rasti që lejojnë veçimin (ndarjen e çështjeve) parashikuar nga neni 93 i K.Pr.Penale, i cili do e lejonte Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Tiranë të dërgonte aktet për gjykimin e çështjes vetëm për veprën penale tjetër Gjykatës së Shkallës së Parë të Krimeve të Rënda.

 

 

INTERPRETIMI I NENIT 374 TË K.PR.PENALE

(NOCIONI FaKT I RI)

Ligjvënësi parashikon në mënyrë të detajuar dhe rastet kur gjatë shqyrtimit gjyqësor të një çështje penale ndodhemi përballë një fakti të ri në ngarkim të të pandehurit që nuk është përmendur në kërkesën për gjykim. Një parashikim i tille gjen zbatim në nenin 374 të K.Pr.Penale. Kjo dispozite procedurale në përmbajtjen e saj parashikon se: “Kur gjatë shqyrtimit gjyqësor del një fakt i ri në ngarkim të të pandehurit që nuk është përmendur në kërkesën për gjykim e për të cilin duhet proceduar kryesisht, prokurori procedon në forma të zakonshme duke tërhequr dosjen për të vazhduar hetimet paraprake. Megjithatë, në qoftë se prokurori kërkon, gjykata mund të lejojë shqyrtimin në të njëjtën seancë kur i pandehuri jep pëlqimin dhe nuk dëmtohet shpejtësia e procedimit”.

Nëse gjatë shqyrtimit gjyqësor ndodhemi përballë një fakti të ri në ngarkim të të pandehurit i cili nuk është përmendur në kërkesën për gjykim, për të cilin duhet proceduar kryesisht, prokurori ka të drejtë të kërkojë tërheqjen e dosjes me qëllim vazhdimin e hetimeve paraprake. Nocioni tërheqje dosje është i përafërt në dukje me nocionin juridik tërheqje akuze, parashikuar në nenin 377 të K.Pr.Penale, veçse ka dallime të dukshme midis tyre në përmbajtje. Në rastin e parashikuar nga neni 374 i K.Pr.Penale, gjykata ka detyrimin ligjor që pasi ndeshet përballë një hetimi të tillë të prokurorit të vendosë në çdo rast mendoj kalimin e çështjes organit të prokurorisë për të vazhduar hetimet e mëtejshme të cilat mund të konsistojnë p.sh. në marrjen me cilësinë e të pandehurit edhe të një personi tjetër i cili nuk ka qenë në kërkesën për gjykim, pasi ka konstatuar që vepra penale është kryer në bashkëpunim nga dy bashkautorë. Por edhe për këtë moment procedural ligjvënësi ka lejuar një përjashtim i cili konsiston në faktin që gjykata pasi njihet me kërkimin e prokurorit i merr pëlqimin të pandehurit dhe nëse ai është dakord dhe ajo vlerëson që nuk dëmtohet shpejtësia e procedimit, lejon shqyrtimin në të njëjtën seancë. Në këtë rast rruga më praktike mendoj do të ishte t’i kthehej dosja prokurorit. Në rastin e parashikuar nga neni 377 i K.Pr.Penale, ligjvënësi në ndryshim nga parashikimi ligjor i nenit 374, i po këtij kodi, i jep të drejtën prokurorit të kërkoje tërheqjen e ankimit dhe se gjykata ka tre alternativa për të disponuar kur gjendet përballë këtij kërkimi. Këto alternativa konsistojnë me faktin që gjykata ose të

japë pafajësi, ose të pushojë çështjen, ose t’i kthejë aktet prokurorit. Edhe pse dy parashikime ligjore me përmbajtje të ndryshme, në praktikë vihen re konfondime të kërkesave të prokurorit, për pasojë edhe të vendimmarrjes së gjykatës.

 

 

INTERPRETIMI I NENIT 375 TË K.PR.PENALE

(NOCIONI NDRySHIM CILËSIMI JuRIDIK I VEPRËS PENaLE)

Në ndryshim nga dy dispozitat e sipërcituara neni 375 i K.Pr.Penale parashikon ndryshimin e cilësimit juridik të veprës penale. Këtë të drejtë e ka vetëm gjykata e cila e ushtron në vendimin përfundimtar. Në përmbajtjen e saj kjo dispozitë parashikon se: “Me vendimin përfundimtar gjykata mund t’i japë faktit një përcaktim të ndryshëm nga ai që i ka bërë prokurori ose i dëmtuari akuzues, më të lehtë ose më të rëndë, me kusht që vepra penale të jetë në kompetencën e saj”. Gjatë interpretimit, literal, logjik, por dhe teleologjik të kësaj dispozite rezulton se nëse gjykata konstaton që prokurori në akuzën që ka ngritur nuk ka përcaktuar drejt faktet juridike, apo nëse i dëmtuari akuzues kur kemi një akuzë private (neni 59 i K.Pr.Penale) nuk i ka përcaktuar drejt faktet, ajo (pra gjykata) ka të drejtë të ndryshojë cilësimin juridik të veprës penale, në përputhje të plotë me vlerësimin e fakteve që i atribuohen të pandehurit. Është pikërisht gjykata e cila ka funksionin e saj kushtetues, garantuese e ligjit dhe misionare e dhënies së drejtësisë për të bërë një disponim të tillë.

Në këtë rast gjykata nuk merr aspak rolin e prokurorisë. Ajo nuk ngre akuzë të re, madje nuk ndryshon akuzë, por vetëm bën një vlerësim të drejtë dhe në përputhje me ligjin të fakteve objekt akuze. Hamendësimet e ndryshme midis juristëve, në lidhje me pozicionin e gjykatës në këtë rast janë shuar nga vendimi Nr.51, dt.30.07.1997 i Gjykatës Kushtetuese.

Zbatimi i kërkesave të nenit 375 të K.Pr.Penale nga ana e gjykatës, nënkupton një garanci më shumë për zhvillimin e një procesi të rregullt ligjor, duke e vënë gjykatën në rolin që i takon për dhënien e drejtësisë. Vetë Gjykata Kushtetuese pranon në arsyetimin e saj se kjo dispozitë procedurale penale (neni 375 i K.Pr.Penale), jo vetëm që nuk vjen në kundërshtim me nenin 148 të Kushtetutës, por është njëherazi në përputhje edhe me parimet e tjera kushtetuese të zhvillimit të një gjykimi të drejtë nga një gjykatë e paanshme. 2

Nga ndryshimi i cilësimit juridik të veprës, gjykata është e kushtëzuar vetëm nga një fakt, i cili është që vepra penale pas ndryshimit të cilësimit juridik të jetë në kompetencën e kësaj gjykate. Problemi vështirësohet nëse gjykata konstaton që ndryshimi i ri i cilësimit juridik të veprës penale nuk është në kompetencën e saj, p.sh është një vepër penale që duhet të gjykohet nga gjykata e krimeve të rënda. Pyetja që do të lindte ishte padyshim një pyetje klasike. Si do të veprohej në këtë rast? Nëse gjykata do pranonte dhe do jepte vendim bazuar në cilësimin juridik të veprës penale të bërë nga prokurori, apo do të bënte ndryshimin e cilësimit juridik?

Personalisht jam i mendimit që nisur nga mënyra e formulimit të dispozitës, gjykata në këtë rast është e kondicionuar nga cilësimi juridik i veprës penale që i ka bërë prokurori dhe se nuk duhet të veprojë duke ndryshuar cilësimin juridik të veprës penale. Nëse do bënte një gjë të tillë, ajo nuk ishte kompetente për të dhënë një vendim penal bazuar në një vepër të tillë. Një gjë të tillë e ndalonte shprehimisht dhe vetë dispozita së cilës po i referohem në analizë (neni 375 i K.Pr.Penale). Kjo pa dyshim do ishte një zgjidhje oportune nisur nga vetë përmbajtja e dispozitës. Duke qenë e tillë, mendoj që kjo dikton nevojën për ndryshime ligjore në lidhje me këtë moment.

Nga ana tjetër vete dispozita e lejon gjykatën që nëse vepra penale është në kompetencën e saj, cilësimin juridik mund ta bëjë me të lehtë se ai i përcaktuar nga prokurori, sikundër dhe më të rënduar p.sh: nëse prokurori vjen në gjykim me një akuzë plagosje e lehtë me dashje dhe nëse gjykata konstaton gjatë gjykimit se nisur nga tërësia e fakteve cilësimi juridik i veprës duhet të jetë, plagosje e rëndë nga pakujdesia, atëherë ky organ nuk ka asnjë pengesë ligjore për të bërë një gjë të tillë. Po kështu nëse i dëmtuari akuzues vjen me një akuzë private dëmtime të tjera me dashje, parashikuar nga neni 90/2 i K.Penal, dhe gjatë gjykimit konstatohet nga gjykata që nuk ndodhemi përballë këtij cilësimi ligjor, por para nenit 90/1 i K.Penal (cilësim më i lehtë ligjor), përsëri nuk do kishte pengesë për të bërë një gjë të tillë.

2 Shih Komentarin e Procedurës Penale, të autoreve H. Islami, a.Hoxha dhe I. Panda, fq.494.

Një moment tjetër që vlen të diskutohet në këtë punim është pikërisht momenti procedural se kur gjykata mund të bëjë ndryshimin e cilësimit ligjor të veprës. Ligjvënësi në lidhje me këtë gjë ka përcaktuar qysh në fillim të dispozitës se ajo mund të bëhet vetëm me vendimin përfundimtar. Pra, nëse gjykata konstaton gjatë shqyrtimit gjyqësor që ka vend për ndryshimin e cilësimit juridik të veprës penale, ajo nuk mundet ta bëjë një gjë të tillë në këtë moment procedural. Vetëm pasi është tërhequr në dhomën e këshillimit, ka analizuar drejt faktet, ajo ka të drejtë të bëjë një konstatim të tillë dhe e shpreh atë kur del me vendimin përfundimtar (gjatë shpalljes së tij në seancë). Nisur nga kjo linjë mendimi, pyetjet që do të shtroheshin për diskutim ishin: Nëse personi akuzohet për një vepër penale e cila gjykohet me trup gjykues të përbërë nga tre anëtarë dhe cilësimi i ri juridik i veprës penale, është për një vepër që gjykohet me një gjyqtar dhe anasjelltas, p.sh. analizojmë plagosje e lehtë me dashje dhe të rëndë me dashje, si do të veprohej? Në rastin e parë praktika gjyqësore e ka zgjidhur pa ndonjë problem. Nëse në dhomën e këshillimit, trupi gjykues i përbërë nga tre anëtarë konstaton që faktet që i atribuohen të pandehurit nuk janë për veprën penale plagosje e rëndë me dashje siç e ka akuzuar prokuroria, por janë për veprën penale të plagosjes së lehtë me dashje që gjykohet me një gjyqtar vendimi do shpallet nga të tre anëtarët e trupit gjykues dhe do të nënshkruhet po nga të tre anëtarët. Kjo pasi ligjvënësi formimin e trupit gjykues me tre gjyqtarë e lidh sipas nenit 13/3 të K.Pr.Penale qysh në momentin që investikohet gjykata bazuar në kërkesën e prokurorisë dhe akuzën që e ka formuluar prokuroria, kurse ndryshimin e cilësimit juridik të veprës e lidh vetëm me vendimin përfundimtar, pra me shpalljen e vendimit. Nëse një vepër penale për të cilën jepet vendim, është gjykuar me tre gjyqtarë, pavarësisht se vepra që shpallet duhej të gjykohej me një gjyqtar, kjo nuk do të përbënte asnjë lloj ndalimi ligjor. Ky është dhe një qëndrim tashmë i unifikuar i praktikës gjyqësore.

Problemi vështirësohet nëse vepra është gjykuar me një gjyqtar dhe në fund ndryshohet cilësimi juridik i veprës, duke u deklaruar fajtor dhe dënuar për një vepër e cila duhej të ishte gjykuar me tre gjyqtarë. Gjykata në këtë rast ndodhet përballë disa alternativave:

Së pari: Të mos disponojë me ndryshimin e cilësimit juridik të veprës, duke i pranuar ashtu siç i ka pranuar prokuroria.

Së dyti: Të ndryshojë cilësimin juridik të veprës penale ashtu siç ka konstatuar vetë faktet.

Se treti: Të formojë një trup gjykues me tre gjyqtarë në dhomën e këshillimit dhe më pas të shpallë vendimin me tre gjyqtarë.

Për mendimin tim do ishte ligjore që në rrethana të tilla të krijuara rishtazi, e vetmja rrugëzgjidhje, nisur dhe nga mënyra se si është formuluar dispozita, ishte që vendimi të shpallej me një gjyqtar edhe pse vepra e re për të cilën është ndryshuar cilësimi juridik kërkonte trup gjykues prej tre gjyqtarë. Prokuroria ka ardhur qysh në fillim me një akuzë dhe nisur nga marzhi i dënimit që parashikonte akuza e formuluar nga prokuroria është formuar dhe trupi gjykues. Gjykimi i kësaj vepre është bërë konform rregullave procedurale dhe se në fund konstatohet fakti nga gjykata që i pandehuri për të njëjtat fakte që ka parashtruar prokuroria duhet të dënohet për një vepër tjetër më të rëndë, gjykimi i së cilës duhej të bëhej me tre gjyqtarë. Duke qenë se ligji e lidh konstatimin e këtij fakti (ndryshimin e cilësimit juridik të veprës) me momentin procedural të dhënies së vendimit, mendoj se do ishte e pakuptimtë që të zgjidheshin dy alternativat e tjera (të formohej një trup gjykues me tre gjyqtarë vetëm për shpalljen e vendimit, apo të pranoheshin faktet ashtu siç i kishte parashtruar prokuroria edhe pse duhej ndryshuar cilësimi juridik i tyre), pasi i hapej rruga një vendimmarrje të padrejtë. Rrugëzgjidhja e vetme në këtë rast mendoj se do ishte shpallja e vendimit nga një gjyqtar dhe se nuk mund të bëhej vendimi i cenueshëm për këtë moment.

Megjithatë praktika gjyqësore në lidhje me këtë moment është e dyzuar. Kështu p.sh. në çështjen penale me Nr. vendimi 155. dt.08.05.2007 Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korcë, kishte vendosur ndër të tjera deklarimin fajtor të të pandehurit K.T. për veprën penale të dhënies ndihmë për kalim të paligjshëm të kufirit shtetëror, dhe në bazë të nenit 298/2 të K.Penal ishte dënuar me 4 (katër) vjet burgim dhe 5.000.000 (pesë milion) lek gjobë. Ky vendim ishte prishur dhe kthyer çështja për rigjykim me tjetër trup gjykues nga Gjykata e apelit Korçë, me vendimin Nr.90 dt.11.07.2007 të kësaj gjykate. Sipas arsyetimit të kësaj gjykate e cila i referohej vendimit të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë, kjo gjykatë kishte pranuar faktin se vepra penale e kryer nga i pandehuri K.T. jo vetëm ishte kryer me qëllim fitimi, por ishte konsumuar dhe në bashkëpunim. Pra, sipas Gjykatës së Apelit, Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë edhe pse kishte pranuar faktin se akuza ndaj këtij të pandehuri duhej t’i referohej nenit 298/3 të K.Penal, në keqinterpretim

të nenit 375 të K.Pr.Penale kjo gjykatë e kishte mbajtur atë në gjykim duke mosqenë kompetente. Nga ana tjetër edhe pse Gjykata e Apelit Korçë e kishte cenuar këtë vendim, ajo nuk kishte një qëndrim të unifikuar në të tilla rastesh, duke mos dhënë orientimet përkatëse për zgjidhjen e kësaj situate juridike të krijuar.

Sipas mendimit tim nuk do të kishte alternativë tjetër më të mirë në këtë rast, për aq kohë sa ligjvënësi nuk e ka rregulluar një situate të tillë. Nëse do pranonim faktet ashtu siç i kishte parashtruar prokuroria, atëherë gjykata thjesht do luante në këtë rast rolin e një noteri duke mos zbatuar drejt ligjin dhe bërë të cenueshme dhënien e drejtësisë. Po kështu edhe nëse do formonim një trup gjykues vetëm për të asistuar në dhomën e këshillimit për të konstatuar faktet dhe për të shpallur vendimin, kjo do më dukej thjesht si një fasadë, pasi në thelb vepra nuk është gjykuar me trup gjykues. Duke u ndodhur në rrethana të tilla, mendoj që është objektivisht e pamundur të konstatohej një fakt i tillë që në fillim apo gjatë shqyrtimit gjyqësor, pasi vetë ligji i ndalonte konstatime të tilla gjatë këtyre momenteve procedurale.

Po kështu edhe hipoteza që mund të hidhet që nëse gjyqtari i vetëm në dhomën e këshillimit konstaton vetë faktin se ndodhemi përballë një ndryshimi cilësimi ligjor të veprës në një vepër që gjykohej me tre gjyqtarë, ai nuk mund të shpallë moskompetencën, pasi trupi i ri gjykues, i cili mund të fillonte gjykimin nga e para nuk mund bënte të njëjtën konstatim për veprën si gjyqtari i vetëm, dhe si rrjedhim do të kishim një rigjykim nul. Padyshim që një situatë e tillë dikton nevojën për rregullime ligjore.

 

 

INTERPRETIMI I NENIT 377 TË K.PR.PENALE

(NOCIONI KaLIM aKTESH PROKuRORIT)

Ligjvënësi shqiptar ka parashikuar në një dispozitë procedurale (në nenin 377 të K.Pr.Penale) rregullimin ligjor kur prokurori kërkon tërheqjen e akuzës. Në përmbajtjen e saj kjo dispozitë e emërtuar kalimi i akteve prokurorit parashikon se: “Kur prokurori e tërheq akuzën dhe në gjendjen që janë provat vërtetohet se i pandehuri nuk ka faj ose del që ekziston një nga rastet e pushimit të çështjes, gjykata vendos pafajësinë e të pandehurit ose pushimin e çështjes. Në rast të kundërt, gjykata vendos kalimin e akteve prokurorit”. Sipas

parashikimit ligjor të kësaj dispozite është pikërisht gjykata ajo që pasi vlerëson provat vendos nëse duhej të japë:

a) pafajësi për të pandehurin,
b) duhet të pushojë çështjen dhe,
c) apo duhej t’i kthejë aktet prokurorit.

Padyshim që një element i rëndësishëm është fakti që në cilin moment prokurori kërkon tërheqjen e akuzës. Një kërkim të tillë përfaqësuesi i prokurorisë e bën në fillim të gjykimit, në fazën e kërkesave paraprake ende pa u çelur shqyrtimi gjyqësor, e bën gjatë shqyrtimit gjyqësor apo në momentin e konkluzioneve përfundimtare. Është pikërisht momenti në të cilin bëhet një kërkim i tillë që i jep gjykatës të drejtën të vlerësojë gjendjen e provave. Nëse një kërkim i tillë bëhet në fazën e kërkesave paraprake padyshim që gjykata do e ketë më të vështirë të vlerësoje gjendjen e provave së në rastin kur ky kërkim bëhet gjatë shqyrtimit gjyqësor.

Nga ana tjetër mendoj që edhe pse ligji nuk e ka në mënyrë të shprehur tërheqja e akuzës domosdoshmërish duhet të justifikohet me kryerjen e ndonjë veprimi procedural hetimor nga ana e prokurorisë. Ky veprim procedural duhet që të ketë qenë i panevojshëm për tu kryer gjatë hetimeve por që ka dalë rishtazi si rezultat i zbulimit të disa rrethanave të reja. P.sh ka nevojë për një ballafaqim, për një paraqitje për njohje etj. Në këtë linjë mendimi unë do e konsideroja abuzim të organit të prokurorisë, nëse prokurori kërkon tërheqjen e akuzës pa shpjegime, se përse e kërkon një gjë të tillë dhe çfarë veprimesh të mëtejshme procedurale kërkon të bëjë. E them këtë pasi gjykata shpeshherë ndodhet përballë një ngërçi kur prokurori nuk motivon tërheqjen e akuzës dhe se në gjendjen që janë provat nuk jemi përpara rasteve të pafajësisë apo pushimit të çështjes. Në të tilla raste gjykata vendos kalimin e akteve prokurorit pa e ditur se çfarë veprimi hetimor të mëpasshëm do të kryejë prokuroria. Në praktikë ka pasur raste kur pas kthimit të akteve nga gjykata, prokurori ka kryer disa veprime formale në thelb fiktive, vetëm sa për të justifikuar faktin që janë kryer veprime të tjera hetimore dhe më pas ka disponuar me pushimin e çështjes, edhe pse këto veprime nuk kanë ndikuar në aspektin e arritjes së një vendimmarrje të tillë.

Kjo padyshim përveç se është e gabuar si praktikë e ndjekur ka sjell një kosto përveçse shpirtërore kur i pandehuri është i paraburgosur (privohet nga liria) edhe ekonomike gjithashtu pasi, pas pushimit të çështjes këtij

të pandehuri i lind e drejta të kërkojë dëmshpërblim për kohën që ka ndenjur padrejtësisht në burg. Kjo situatë bëhet dhe më e rëndë kur prokurori disponon me tërheqjen e akuzës gjatë momentit procedural të konkluzioneve përfundimtare. Në këtë rast do kemi një gjykim të plotë në disa seanca gjyqësore dhe ky fakt “konstatohet” nga prokurori në konkluzionet. Padyshim që kostoja në këtë rast është akoma më e madhe.

Në lidhje me tërheqjen e akuzës nga prokuroria, Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë, me vendimin Nr.157, dt.28.02.2002, kishte ndryshuar vendimin Nr.132, dt.25.09.2001, të Gjykatës së apelit Shkodër duke vendosur pranimin e kërkesës së prokurorisë për kthimin e akteve. Sipas këtij kolegji arsyetohet se: “Gjykata nuk duhet të pranojë tërheqjen e akteve lidhur me akuzën vetëm atëherë kur del qartë dhe janë elementët që K.Pr. Penale parashikon lidhur me pafajësinë e personave të akuzuar. Në të kundërt në qofte se një përfundim i tillë është në dyshim dhe nuk ka pengesa ligjore të tjera, gjykata është e detyruar të pranojë kërkesën e organit të prokurorisë i cili është autoriteti i vetëm që ushtron ndjekjen penale dhe përfaqëson akuzën në gjykim, në bazë të nenit 149 të Kushtetutës dhe të dispozitave të K.Pr. Penale”.3 Bazuar në këtë arsyetim por edhe në trajtimet e bëra nga doktrina e së drejtës procedurale penale ishte e nevojshme të kuptohej se kalimi i akteve prokurorit duhet të përbëjë një përjashtim dhe të përdoret rrallë ose mundësisht asnjëherë, sepse objektivisht ishte një kohe e humbur, një zvarritje e procedimit, përderisa ekziston termi që provat formohen gjatë shqyrtimit gjyqësor në debatin e palëve.

Kolegji Penal i Gjykatës së Lartë në vendimin e tij nuk trajton alternativën e dytë që trajton neni 377 i K.Pr.Penale, që është pushimi i çështjes. Ky kolegj pranon faktin që në arsyetimin që gjykata nuk duhet të pranojë kthimin e akteve vetëm kur del qartë që janë elementët e K.Pr. Penale që parashikojnë pafajësinë e personave të akuzuar. Kjo gjykatë nuk përmend faktin që gjykata nuk duhet të kthejë aktet edhe kur ekzistojnë elementët e parashikuara në ligjin procedural penal në lidhje me pushimin e çështjes. Edhe pse ky Kolegj Penal nuk përmend një fakt të tillë, këtë gjë gjykatës ia garanton vetë formulimi ligjor i nenit 377 të K.Pr.Penale, dhe si rrjedhim gjykata është e detyruar ta zbatojë.

3 Shih Komentarin e Procedurës Penale, të autoreve H. Islami, a. Hoxha dhe I. Panda, fq. 492.

Nisur nga tërësia e grupdispozitave të analizuara konkludoj se organi i prokurorisë gjatë shqyrtimit gjyqësor ka të drejtë:

a) të ndryshojë akuzën

b) t’i komunikojë të pandehurit veprën tjetër penale që ka lidhje me atë që gjykohet ose rrethanën rënduese që nuk është përmendur në kërkesën për gjykim

c) të kërkojë tërheqjen e dosjes për të vazhduar hetimet paraprake, kur konstaton një fakt të ri në ngarkim të të pandehurit, kur ai nuk është përmendur në kërkesën për gjykim.

Ne rastin e parë prokurori vepron vetë i pa ndikuar nga gjykata dhe gjykata thjesht e “noterizon” veprimin e tij. Në rastin e dytë përveç se gjykata e “noterizon” kërkesën e prokurorit, ky organ nuk mund të veprojë nëse gjykimi i veprës penalë që i komunikohet të pandehurit është në kompetencë të një gjykate më të lartë. Po kështu dhe në rastin e tretë prokuroria vepron kryesisht, por është gjykata ajo që pasi vlerëson shpejtësinë e procedimit, merr dhe pëlqimin e të pandehurit dhe lejon shqyrtimin në të njëjtën seancë duke marrë parasysh dhe faktin e ri që i atribuohet të pandehurit duke moslejuar zvarritje të procesit me hetime të tjera.

Nga ana tjetër është pikërisht prokurori që ligjvënësi i njeh të drejtën e tërheqjes së akuzës, por në këtë rast është gjykata ajo që duhet të vlerësojë gjendjen e provave, nëse do miratojë këtë kërkesë të prokurorit, duke vendosur kthimin e akteve, apo nëse do të refuzojë këtë kërkesë, duke disponuar me pafajësi ose pushim çështje. Po kështu është gjykata ajo që ka fjalën e fundit, e cila ka të drejtë të përcaktojë drejt faktet, të vlerësojë provat dhe të disponojë me vendim “Në Emër të Republikës”, duke vendosur drejtësi. Si zëdhënëse e drejtësisë këtij organi ligji i ka njohur të drejtën që pasi të vlerësojë faktet, mund t’i japë faktit një përcaktim ndryshe nga ai që i ka dhënë prokurori ose i dëmtuari akuzues. Pra është gjykata ajo që ka të drejtë të ndryshojë cilësimin juridik të veprës, padyshim duke respektuar dhe klauzolat ligjore në këtë drejtim.

RASTE NGA PRAKTIKA GJYqËSORE

 

 

DHE PROBLEMET E HASURA

Praktika gjyqësore në lidhje me akuzat e reja në procesin penal është e larmishme. Gjykata të ndryshme apo dhe gjyqtarë të ndryshëm në vendimmarrjen e tyre në lidhje me këto akuza kanë mbajtur qëndrime të ndryshme. Për efekte praktike studimore po sjell për ilustrim duke marrë në analizë kryesisht, praktikën gjyqësore të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë. Kështu në çështjen penale që i përkiste të pandehurit D. M. i akuzuar fillimisht nga organi i prokurorisë për veprën penale të dhënies ndihmë për kalim të paligjshëm të kufirit, parashikuar nga neni 298/1 i K.Penal, gjatë shqyrtimit gjyqësor organi i prokurorisë ka ndryshuar akuzën për këtë të pandehur duke e akuzuar atë nga neni 298/1 i K.Penal në nenin 298/2 i K.Penal, pasi dhënia e ndihmës për kalim të paligjshëm të kufirit ishte dhënë kundrejt kundërshpërblimit sipas anës objektive të kësaj vepre penale. Me vendimin Nr.115, dt.19.03.2007 Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë e ka deklaruar të pafajshëm të pandehurin edhe për akuzën e re, pas ndryshimit të akuzës që i kishte bërë prokuroria këtij të pandehuri. Sipas arsyetimit të gjykatës, gjatë analizës së fakteve dhe provave nuk kishte rezultuar të provohej akuza e prokurorisë ndaj këtij të pandehuri.

Po sipas gjykatës ndryshimi i akuzës ishte një kompetencë e ekskluzive e organit të akuzës që në rastin konkret ishte thjesht një veprim formal dhe se ky veprim nuk kishte ndikuar në dhënien e vendimit, pasi si akuza e parë dhe ndryshimi i akuzës nuk mbështeteshin në prova.

Në çështjen tjetër penale që i përkiste të pandehurit I. D. prokuroria në kërkesën për gjykim e kishte akuzuar këtë të pandehur për veprën penale të vjedhjes më shumë se një herë, parashikuar nga neni 134/2 i K.Penal. Gjatë shqyrtimit gjyqësor, prokuroria bazuar në nenin 372 të K.Pr.Penale, kishte ndryshuar akuzën në ngarkim të të pandehurit duke kërkuar deklarimin fajtor për veprën penale të vjedhjes së thjeshtë, parashikuar nga neni 134/1 të K.Penal. Duke e gjetur të provuar akuzën e ndryshuar të prokurorit, gjykata e kishte deklaruar fajtor të pandehurin, duke e dënuar për këtë vepër penale me 3 muaj burgim. Në këtë rast gjykata në ndryshim nga rasti i parë e ka gjetur të drejtë dhe të bazuar në prova akuzën e re të organit të prokurorisë. Si i tillë veprimi i prokurorisë, në këtë rast nuk ishte thjesht formal, si ushtrim i një të drejte të ligjshme të organit të

prokurorisë, por si një veprim i cili kishte qenë i drejtë dhe që ishte marrë parasysh nga gjykata në dhënien e vendimit.

Praktika gjyqësore e kësaj gjykate është e pasur dhe përsa i përket zbatimit të nenit 374 të K.Pr.Penale. Kështu Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë kishte depozituar në gjykatë për gjykim çështjen penale që i përkiste të pandehurit E. M. duke e akuzuar këtë të pandehur për veprën penale të mashtrimit, parashikuar nga neni 143/1 i K.Penal. Pas disa seancash gjyqësore, gjatë shqyrtimit gjyqësor të kësaj çështje konform nenit 369 të K.Pr.Penale, gjykata lejoi leximin e thënieve të një shtetasi që tregonte rrethanat e hetimit. Duke qenë se nga leximi i këtyre thënieve u konstatua një fakt i ri, i cili konsistonte në kryerjen e veprës penale nga i pandehuri në bashkëpunim, prokurori bazuar në nenin 374 të K.Pr.Penale, i kërkoi gjykatës kthimin e akteve. Sipas prokurorit duke qenë se rezultoi një fakt i ri, siç ishte kryerja e veprës penalë në bashkëpunim, ai kërkonte kryerjen e hetimeve të mëtejshme hetimore, të cilat konsistonin në marrjen si të pandehur dhe të personit tjetër dhe në komunikimin e akuzës të dy të pandehurve për shkak se vepra penale ishte kryer në bashkëpunim. Kjo kërkesë e prokurorit është pranuar si e drejtë nga gjykata, duke vendosur kthimin e dosjes për të vazhduar hetimet e mëtejshme. Edhe pse në këtë rast prokurori ka gabuar në formulimin terminologjik të kërkimit, pasi nuk mund të kërkohej kthimi i akteve, por tërheqja e dosjes për të vazhduar hetimet paraprake, në thelb bazueshmëria ligjore ku prokurori mbështeste kërkimin, ishte e drejtë.

Në këtë këndvështrim mendoj që gjykata nuk duhet t’i futet “ lojës së fjalëve “apo anës formale të kërkimit të prokurorit, por thjesht thelbit të kërkimit, çfarë kërkonte prokuroria në thelb, në rastin konkret dhe se ku e bazonte ligjërisht një kërkim të tillë. Pyetja që ka lindur në praktikën gjyqësore është se kush duhet të konstatoje daljen e një fakti të ri në ngarkim të të pandehurit gjatë shqyrtimit gjyqësor? Në lidhje me këtë pyetje nisur dhe nga praktika ime gjyqësore, mendoj që ky fakt patjetër duhet të jetë i perceptuar dhe i konstatuar nga organi i prokurorisë, përveç gjykatës. Kjo pasi nëse prokuroria nuk bindet për konstatimin e një fakti të tillë ri, ky organ nuk mund të veprojë duke disponuar tërheqjen e dosjes dhe çështja do vazhdojë me akuzën për të cilën ka ardhur çështja penale për gjykim. Në këtë rast gjykata vetëm “orienton” prokurorinë në lidhje me faktin e ri të konstatuar në ngarkim të të pandehurit, me qëllim që ky organ të ushtrojë të drejtat ligjore, por nuk ka kompetenca të veprojë kryesisht. Një situatë e tillë mendoj se mund të rregullohet edhe nëse prokurori nuk vepron, por vetëm nëse kjo gjë mund të rregullohet pa kryer veprime të tjera hetimore. Zgjidhja ligjore në këtë rast është vetëm në dhënien e vendimit përfundimtar të gjykatës, duke ndryshuar cilësimin juridik të veprës penale.

Po kështu, në një çështje tjetër penale Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë, kishte paraqitur për gjykim çështjen penale në ngarkim të të pandehurit T.G, duke e akuzuar atë për veprën penale të prerjes së paligjshme të pyjeve, parashikuar nga neni 205 i K.Penal. Gjatë shqyrtimit gjyqësor të kësaj çështje, në momentin procedural të administrimit të provave me dëshmitarë, prokurori i çështjes bazuar në nenin 374 të K.Pr. Penale, kërkoi tërheqjen e dosjes për vazhdimin e hetimeve paraprake, pasi sipas tij në ngarkim të të pandehurit kishte dalë një fakt i ri, i cili nuk ishte përmendur në kërkesën për gjykim, fakt i cili kishte të bënte në kryerjen e veprës penale nga i pandehuri në bashkëpunim me një person tjetër. Me të drejtë Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë, duke e konsideruar si një të drejtë të prokurorit që kishte të bënte me përcaktimin e mënyrës së procedimit të çështjes e duke mos e paragjykuar këtë kërkesë e kishte pranuar atë, dhe me vendimin e saj Nr.209 dt.05.07.2007, ka vendosur kalimin e dosjes prokurorisë për vazhdimin e mëtejshëm të hetimeve paraprake.

Kërkimi i prokurorit i bazuar në këtë dispozitë (neni 374 K.Pr. Penale) nuk duhet konfonduar në kërkimin e prokurorit bazuar në nenin 377 të K.Pr.Penale. Pavarësisht ngjashmërive që kanë, terminologjia e përdorur në të dy dispozitat dhe klauzolat ligjore janë krejtësisht të ndryshme. Tek neni 374 i K.Pr.Penale, ligjvënësi përdor termin tërheqje e dosjes për vazhdim hetimesh nga prokurori, dhe e lidh këtë gjë me konstatimin e një fakti të ri që nuk ishte përmendur në kërkesën për gjykim, kurse tek neni 377 i K.Pr.Penale ligjvënësi përdor termin tërheqje akuze nga prokurori dhe gjykata ka tre alternativa që do t’i vlerësojë bazuar në gjendjen e akteve.

Kur prokurori tërheq dosjen, akuza qëndron ende, veçse fakti i ri që do hetohet, mund të ndikojë në një cilësim të ndryshëm si rregull më të rënduar të saj, ndërsa kur prokurori tërheq akuzën kjo nënkupton faktin që provat e paraqitura nga prokurori në gjykim venë në dyshim akuzën e tij dhe tërheqja e saj duhet të bashkëshoqërohet domosdoshmërish me veprime të tjera hetimore, jo për ta ndryshuar, por për ta bërë të provuar në gjykim. Edhe pse dallimet midis këtyre dy dispozitave janë esenciale, në praktikën gjyqësore vihet re që ka raste kur gjykatat gabojnë në aplikimin e njërës apo tjetrës dispozite, bazuar në kërkimin e prokurorit.

Nga praktika gjyqësore e kësaj gjykate rezulton se është aplikuar sipas rasteve dhe neni 373 i K.Pr.Penale, ku gjate shqyrtimit gjyqësor ka dale një vepër penale tjetër që ka lidhje me atë që gjykohet, prokurori ka proceduar në gjykim duke i komunikuar të pandehurit veprën penale që ka dale gjatë gjykimit. Kështu p.sh. Prokuroria pranë Gjykatës se Rrethit Gjyqësor Korçë kishte sjellë për gjykim çështjen penale që i përkiste të pandehurit

N. K. duke e akuzuar për vrasje në rrethana të tjera cilësuese, parashikuar nga neni 79 /dh i K.Penal. Edhe pse i pandehuri akuzohej nga prokuroria për vrasje në rrethana cilësuese (kundër dy ose më shumë personave), ky organ për ndonjë lajthim (harresë), ose për mungesë profesionalizmi, nuk e kishte akuzuar të pandehurin për mjetin e kryerjes të veprës penale, e cila ishte arma që e mbante pa lejë. Vetëm pas orientimit të gjykatës, në fund të shqyrtimit gjyqësor prokuroria i komunikoi të pandehurit krahas veprës penale të vrasjes në rrethana cilësuese dhe veprën penale të prodhimit dhe mbajtjes pa lejë të armëve luftarake dhe municionit parashikuar nga neni 278/4 i K.Penal. Një akuzë e tillë i ishte bërë prezent për mbrojtjen verbalisht nga gjykata të pandehurit, por ky i pandehur nuk kishte kërkuar kohë, dhe se në seance kishte deklaruar që ishte dakord që të vijonte gjykimi.

Pyetja që do i vinte ndërmend çdo juristi në këtë rast ishte se si do veprohej nëse prokuroria nuk dispononte me akuzën e re? Padyshim që do të krijohej një non sens juridik. Gjykata nuk ishte në gjendje të vepronte pasi nuk është organ që ngre akuza. Nga ana tjetër vetë gjykata për të rregulluar këtë situatë nuk kishte asnjë hapësirë ligjore, pasi nuk mund t’i referohej asnjë dispozitë ligjore. I pandehuri do mbante përgjegjësi vetëm për veprën penale të vrasjes dhe nuk do mbante përgjegjësi për veprën penale të armëmbajtjes. Duke u ndodhur përballë kësaj situate juridike në rastin objekt analizë gjykata e ka deklaruar fajtor të pandehurin për veprën penale të vrasjes në rrethana të tjera cilësuese, duke dënuar për këtë vepër me burgim të përjetshëm. Po kështu në lidhje me akuzën e armëmbajtjes pa lejë parashikuar nga neni 278/4 i K.Penal, gjykata kishte çmuar se i pandehuri nuk mund të mbante përgjegjësi për këtë vepër pasi për termin “pasojë e rëndë”, që e bën të cilësuar veprën penale në paragrafin e katërt, i pandehuri po

mbante një herë përgjegjësi për vrasjen e parashikuar nga neni 79/ dh. Ky i pandehur në rastin konkret do mbante përgjegjësi për veprën penale të prodhimit dhe mbajtjes pa lejë të armëve luftarake e municionit, parashikuar nga neni 278/2 i K.Penal, në formën e mbajtjes dhe përdorimit të armës, si pjesë e anës objektive të veprës penale. Në përfundim gjykata e kishte deklaruar fajtor për këtë vepër penale duke ndryshuar cilësimin juridik të veprës penale, dhe në bazë të nenit 278/2 i K.Penal e kishte dënuar me 2 vjet burgim. Në bashkim të dënimeve, në aplikim të nenit 55 të K.Penal, i pandehuri N. K. ishte dënuar me burgim të përjetshëm. Vërtet ky fakt nuk ka ndikuar në masën e dënimit, pasi dënimi për veprën penale të vrasjes kishte qenë maksimal dhe kishte përthithur dënimin e armëmbajtjes pa lejë, por kjo në thelb kishte të bënte me respektimin e normave procedurale dhe pikërisht me faktin se për çfarë veprash penale duhet të deklarohej personi fajtor, me mënyrën si do veprohet kur dilnin fakte për kryerjen e veprave të tjera penale nga ky i pandehur etj. si kjo. Më kryesorja ishte pikërisht fakti që lidhej me misionin kushtetues të dhënies së drejtësisë nga gjykata duke vlerësuar drejt faktet dhe provat e sjella nga prokuroria gjatë një gjykimi penal.

Praktika gjyqësore ka njohur dhe raste kur gjykatat kane zbatuar gabim ligjin dhe kane keqinterpretuar kërkimin e prokurorit duke ngatërruar kërkimin për ndryshimin e akuzës, me kërkimin për tërheqjen e akuzës. Le t’i referohemi për ilustrim një çështjeje penale konkrete: Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë kishte paraqitur për gjykim çështjen penale kundër të pandehurit G. J., E. J. dhe P. V. duke i akuzuar përkatësisht për vrasje me paramendim mbetur në tentativë në bashkëpunim, vrasje me paramendim, armëmbajtje pa lejë dhe moskallëzim krimi, parashikuar nga nenet 78 – 22 e 25 të K.Penal, 278/2 të K.Penal dhe 300/1 të K.Penal. Gjatë rigjykimit të çështjes, prokurori duke respektuar udhëzimet e Gjykatës së Lartë, qysh në kërkesat paraprake i kishte kërkuar gjykatës tërheqjen e akuzave ndaj të pandehurve G.J. dhe E.J. për veprat penale të parashikuara nga nenet 7825; 78-22-25 dhe 278/2 të K.Penal dhe vënien e tyre nën akuzën e vrasjes në rrethana cilësuese e parashikuara nga neni 79/dh i K.Penal, si dhe lënien e akuzës për armëmbajtje pa leje parashikuar nga neni 278/2 i K.Penal, në ngarkim të të pandehurit G.J. Kërkimi i prokurorit mbështetej në nenin 372 të K.Pr.Penale. Gjykata në këtë rast ndodhej përballë një situate juridike pak konfuze kur midis terminologjisë së përdorur në objektin

e kërkimit dhe bazueshmërisë ligjore ku mbështetet ky kërkim, nuk kishte përputhje. Prokurori kishte përdorur termin tërheqje akuzë që si terminologji juridike i korrespondonte nenit 377 të K.Pr.Penale, kurse si kërkim bazohej në nenin 372 të K.Pr.Penale.

Sipas mendimit tim gjykata në këtë rast duhej të analizonte me hollësi duke i kërkuar shpjegime shtesë prokurorit se çfarë kërkonte konkretisht në kërkimin e tij dhe se cili kishte qenë qëllimi i këtij kërkimi. Nëse do i referoheshim arsyetimit të vendimit të gjykatës në këtë rast rezultonte se: “Gjykata në analizë të kërkesës së prokurorit, mbështetur dhe në kërkesën e palës mbrojtëse çmoi se meqenëse prokurori tërhoqi akuzën, një kërkesë e tillë bazohet në nenin 377 të K.Pr.Penale, ku gjykata duhet t’i kalojë aktet prokurorit, ndërsa argumenti i prokurorit se këtë kërkesë e mbështet në nenin 372 të K.Pr.Penale, nuk mund të pranohet pasi ndryshimi i akuzës bëhet gjatë shqyrtimit gjyqësor dhe jo në kërkesat paraprake”. Në këto rrethana Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë, me vendimin e saj Nr.73 dt.25.02.2004 kishte vendosur kalimin e akteve prokurorisë.

Nisur nga rasti i marre në analizë kam mendimin se është e vërtetë që në aspektin formal procedural, kërkesa për ndryshim akuze bëhet gjatë shqyrtimit gjyqësor, pasi kërkesat paraprake (neni 354 i K.Pr. Penale) sipas procedurës penale janë një moment procedural para deklarimit të hapur të shqyrtimit gjyqësor (neni 355 i K.Pr.Penale), por një gjë e tillë nuk duhet gjykuar në mënyrë të cekët. Padyshim pyetjet që mund të ngrinin juristët në këtë rast ishin: Pse pikërisht gjykata zbatoi pikërisht dispozitën që i përket formulimit të kërkimit nga prokurori dhe jo dispozitën ku prokurori mbështet kërkimin? Personalisht jam i mendimit që gjykata është ajo që bën një vlerësim të drejtë të fakteve, provave dhe kërkimeve apo kundërshtimeve të palëve. Si rezultat i kësaj gjykata duhet të bëjë një vlerësim të drejtë objektiv të kërkimeve nisur nga tërësia e rrethanave dhe kushteve konkrete të kërkimit. Nëse do i referoheshim rastit objekt studimi, duke qenë se çështja ishte kthyer për rigjykim nga Gjykata e Lartë, prokurori kishte pasur si qëllim në kërkimin e tij respektimin e Udhëzimeve të Gjykatës së Lartë. Pikërisht dhe gjykata duhej t’i referohej këtij vendimi, i cili ishte pjesë e akteve, të ndodhura në dosjen gjyqësore, për të parë më konkretisht se cili kishte qenë qëllimi i prokurorit në kërkimin e tij. Gjykata e Lartë në arsyetimin e saj i mëshonte faktit të ndryshimit të kualifikimit ligjor të veprës penale. Duke qenë kjo situatë juridike, qëllimi i prokurorit kishte qenë pikërisht ndryshimi i akuzës dhe jo tërheqja e akuzës për kthim aktesh, pavarësisht formulimit të gabuar të kërkimit të tij.

Bazuar në ankimin e bërë nga organi i prokurorisë Gjykata e apelit Korçë me vendimin e saj Nr.63 dt.14.05.2004 kishte prishur vendimin Nr.73 dt.25.02.2004 të Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë dhe kishte kthyer çështjen për rishqyrtim në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Korçë, me tjetër trup gjykues. Sipas arsyetimit të vendimit të Gjykatës së apelit rezultonte se: “E gjithë kërkesa e prokurorit të seancës gjyqësore pavarësisht se përdorte shprehjen “tërheq akuzën” ishte e orientuar në nenin 372 të K.Pr.Penale dhe se qëllimi i kësaj kërkese dilte fare qartë, pasi prokurori kërkonte njëkohësisht që këta të pandehur të procedoheshin gjatë këtij shqyrtimi gjyqësor për veprën penale të parashikuar nga neni 79/dh e 25 të K.Penal”. Sipas këtij arsyetimi Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë kishte gabuar në vendimmarrjen e saj pasi në rastin objekt shqyrtimi nuk ndodheshim përpara rasteve të parashikuara nga neni 377 i K.Pr.Penale, sepse kjo dispozitë zbatohej vetëm kur prokurori tërhiqte akuzën, pa e shoqëruar këtë kërkesë me kërkesa të tjera. Në rastin konkret prokurori kishte formuluar një akuzë të re ndaj të pandehurve dhe kërkonte që shqyrtimi gjyqësor ndaj tyre të zhvillohej me këtë akuzë. Po sipas kësaj gjykate (Gjykatës së apelit), “Gjykata e Rrethit Gjyqësor nuk kishte argumentuar pse duhet t’i ktheheshin aktet prokurorit, çfarë hetimesh të tjera duhet të bëheshin, në ç’gjendje ishin provat në proces etj, por ajo i referohej vetëm shprehjes së prokurorit “tërheq akuzën”, pa e analizuar në tërësi kërkesën e tij, në varësi të procesit gjyqësor”. Pa vënë në dyshim fuqinë ligjore të një vendimi gjyqësor përfundimtar dhe aq më tepër kur ky vendim gjyqësor është i formës së prerë, nisur nga analiza juridike e fakteve dhe provave të kësaj çështje në funksion të këtij studimi mendoj që arsyetimi i Gjykatës së apelit Korçë, është një arsyetim logjik, i detajuar dhe ligjor. Në këtë arsyetim, kjo gjykatë kishte marrë në analizë dhe momentin procedural kur është bërë një kërkesë e tillë. Sipas saj, arsyetimi i gjykatës së rrethit se kërkesa për ndryshimin e akuzës nuk mund të bëhej në kërkesat paraprake, ishte i pabazuar pasi kishim një orientim të Gjykatës së Lartë që rigjykimi i çështjes ndaj të pandehurve G.J. dhe E.J. duhej të bëhej duke i vendosur ata nën akuzën e parashikuar nga neni 79/dh e 25 dhe se nuk kishte asnjë pengesë ligjore në këtë rast që kjo kërkesë të bëhet qysh në fillim të shqyrtimit gjyqësor.

Duke marrë shkas nga ky arsyetim, kam mendimin se ashtu siç e kam theksuar dhe më sipër vetë neni 372 i K.Pr.Penale parashikon se kërkesa për ndryshim akuze mund të bëhej gjatë shqyrtimit gjyqësor ndërkohë që ky shqyrtim gjyqësor si veprim procedural deklarohej i hapur sipas nenit 355 të K.Pr.Penale, pasi subjektet procedurale të kenë disponuar për kërkesat paraprake. Po kështu, nëse i referohemi nenit 354 të K.Pr.Penale, i cili parashikon se cilat janë kërkesa paraprake, rezulton që ligjvënësi këto kërkesa i lidh me çështje të tilla si juridiksion, kompetencë, bashkim apo ndarje procedimesh si dhe legjitimim paditësi apo të padituri civil. Pra vetë dispozita i nominon se kush quhet kërkesë paraprake. Si rrjedhim në kuptim të ngushtë apo në interpretim të ngushtë të dispozitës, kërkesa për ndryshim akuze nuk mund të bëhet në momentin procedural të kërkesave paraprake. Por nga ana tjetër jam i mendimit që procesi gjyqësor penal duhet parë në tërësi dhe vetë dispozitat përkatëse ligjore ku palët mbështesin kërkesat e tyre nuk duhen parë në kuptim thjesht të ngushtë vetëm ç’ka ato parashikojnë shprehimisht. Në interpretimin e dispozitave, organi procedues, në rastin konkret gjykata, duhet të bëjë një interpretim të zgjeruar të tyre, duke marrë në konsideratë dhe interpretimin telologjik të tyre. Kjo pasi vetë ligjvënësi nuk mund të ketë parashikuar shprehimisht çdo situatë që ndeshet në praktikë. Ka raste në praktikë kur situata të caktuara nuk gjejnë rregullime të parashikuara në mënyrë eksplicite në ligj, por kjo nuk do të thotë që organi që zbaton këto dispozita t’i justifikojë këto fakte me mungesën e parashikimit ligjor. Në këto rrethana, sipas meje duhet të veprojë logjika ligjore dhe oportuniteti ligjor, të cilat orientojnë prokurorin apo gjyqtarin që zgjidhjen juridike ta bëjë duke marrë në konsideratë, jo vetëm situatën faktike që shtrohet për zgjidhje, por rrethanat e çështjes, analizën e dispozitave në tërësi (frymën e ligjit) dhe në proporcion me këto faktorë të gjejnë një zgjidhje të përshtatshme.

Edhe në rastin objekt shqyrtimi në këtë punim, duke marre parasysh natyrën e çështjes e cila ishte për rigjykim, rrethanat e gjykimit të saj, e cila kërkonte domosdoshmërish respektimin e udhëzimeve që kishte lënë Gjykata e Lartë, nga prokuroria dhe gjykata, si dhe faktin që kur mund të dispononte prokuroria para gjykatës për të respektuar Udhëzimet e Gjykatës së Lartë, gjykata duhej të pranonte si moment të përshtatshëm procedural kërkesën e bërë nga prokurori për ndryshimin e akuzës, pikërisht në momentin procedural kur bëhen kërkesat paraprake. Kjo ide është në përputhje të plote dhe me praktikën e deritanishme gjyqësore në lidhje me kërkesat e të pandehurve dhe mbrojtësve për zhvillimin e gjykimit të shkurtuar, e cila bëhet menjëherë pas pyetjes nga trupi gjykues nëse palët kane kërkesa paraprake ose kërkesa të tjera veç atyre që parashikon neni 354 i K.Pr.Penale. Pikërisht në këtë moment prokurori mund të bëjë dhe një kërkesë të tillë për ndryshim akuze, e pavarësisht faktit që të dyja këto kërkime nuk janë të mirëfillta ligjore si kërkesa paraprake të parashikuar nga neni 354 i K.Pr.Penale. Nga ana tjetër duhet të kuptojmë se faktet për ndryshim akuze janë konstatuar nga Gjykata e Lartë dhe jo nga prokurori gjatë shqyrtimit të çështjes. Si rrjedhim vetë rrethanat e diktojnë bërjen e një kërkese të tillë qysh në fillim të gjykimit dhe jo në mes apo në fund të shqyrtimit gjyqësor.

Megjithatë për të qenë edhe në aspektin formal procedural në rregull me ligjin, prokurori mund ta bënte një kërkim të tillë menjëherë pasi deklarohej i hapur shqyrtimi gjyqësor dhe gjykata i jepte fjalën që bazuar në nenin 356/1 të K.Pr.Penale të parashtronte në mënyrë të përmbledhur faktet objekt akuze dhe provat që kërkonte të shqyrtoheshin. Pikërisht në këtë moment prokurori pasi të merrte fjalën i kërkonte gjykatës që para se të jepte shpjegime mbi faktet objekt akuze dhe provat, duhej të dispononte në lidhje me akuzat e dy prej të pandehurve në respektim të Udhëzimeve të Gjykatës së Lartë. Pas një kërkese të tillë gjykata dispononte me vendim duke e pranuar këtë kërkesë, e cila ishte një e drejtë ekskluzive e prokurorit. Të pandehurit njiheshin me akuzën e re dhe pyeteshin nëse kërkonin ose jo kohë për të përgatitur mbrojtjen dhe më pas vazhdonte procedura e gjykimit, parashtrimi hyrës rreth fakteve objekt akuze të prokurorit dhe provat që tregonin këto fakte.

Pavarësisht mendimeve dhe ideve të ndryshme që mund të kenë lindur në lidhje më këtë moment ajo ç’ka është më thelbësorja qëndron jo në faktin e momentit procedural kur bëhet një kërkesë e tillë, por në mënyrën e disponimit të prokurorit, e cila konsiston në një kërkesë të formuluar qartë. Terminologjia ligjore e përdorur nga prokurori duhet të jetë e bazuar drejt ligjërisht dhe me një lidhje të ngushtë organike midis kërkimit dhe bazueshmërisë ligjore të tij, si dhe një zbatim dhe interpretim korrekt e ligjor në disponimin e kësaj kërkesë nga gjykata, duke mos krijuar një konfuzion midis qëllimit të kërkimit dhe vendimmarrjes së gjykatës. Nëse nuk do të ishte kështu, një gjë e tillë do ndikonte negativisht jo vetëm në aspektin cilësor të gjykimit, pasi një vendimmarrje e gabuar do e bënte të cenueshëm si vendim, por do kishte dhe kosto për palët në aspektin kohor, pasi do sillte rigjykim siç kishte sjellë realisht.

Një moment i veçantë procedural është dhe momenti i disponimit të gjykatës në lidhje me ndryshimin e cilësimit juridik të veprës penale nga gjykata. Praktika gjyqësore në lidhje me këtë fakt është tepër e larmishme. Në praktikën e të gjitha gjykatave nuk janë të pakta rastet kur gjykata ndryshon cilësimin juridik të veprës, pra ndryshon kualifikimin ligjor. Kjo jo vetëm nxjerr në pah pozicionin procedural të gjykatës si subjekt, por është një fakt më kuptimplotë, i cili i tregon publikut që drejtësia nuk është thjesht një zëdhënëse e prokurorisë apo një “noteri”, e cila legalizon në emër të drejtësisë vendimin e prokurorit për njoftimin e akuzës. Një trup gjyqësor i specializuar konstaton në fund të shqyrtimit gjyqësor se akuza e prokurorisë nuk kishte qenë e bazuar, pasi bazuar në fakte dhe provat e shqyrtuara, vepra duhej të kualifikohej ndryshe nga çfarë ishte paraqitur në kërkesën për gjykim nga prokurori. Kështu p.sh. në çështjen penale me Nr.318 dt.20.12.2006 Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë kishte depozituar për gjykim çështjen që i përkiste të pandehurit R.E. duke e akuzuar për veprën penale të vjedhjes me dhunë, parashikuar nga neni 139 i K.Penal. Sipas fakteve të paraqitura nga organi i prokurorisë në dt.01.01.2006 i pandehuri

R.E kishte hyrë në banesën e shtetasit Xh.Sh. me një thikë në dorë dhe nën kanosjen me anë të saj kishte kontrolluar banesën ku i kishte marrë 6000 lekë, një aparat celular së bashku me karikuesin, dhe më pas ishte larguar. Por nga analiza e provave të sjella nga organi i akuzës gjykata kishte krijuar bindjen se i pandehuri me veprimet e tij nuk kishte konsumuar elementet e veprës penale të vjedhjes me dhunë, parashikuar nga neni 139 i K.Penal, por kishte konsumuar plotësisht elementet e veprës penale të vjedhjes së thjeshtë, parashikuar nga neni 134/1 i K.Penal. Si pjesë e anës objektive të figurës të veprës penale të konsumuar nga i pandehuri, nuk kishte rezultuar në gjykim që i pandehuri të kishte ushtruar dhunë ndaj personave që ndodheshin në banesë, qoftë kjo e karakterit fizik apo psikik.

Sipas arsyetimit të gjykatës “Vepra penale e vjedhjes me dhunë”, është vepër me dy objekte dhe se si e tillë ajo quhet e konsumuar nga çasti i marrjes së pasurisë dhe përdorimi i dhunës kundër personit, e cila në rastin konkret mungonte. Në mungesë të provimit të anës objektive të kësaj figure vepre penale, gjykata nuk mund ta deklaronte të pandehurin fajtor për këtë vepër, pasi mungonte njëri prej elementëve të figurës së saj”. Në rrethana të tilla gjykata e kishte

deklaruar fajtor të pandehurin R.E. për kryerjen e veprës penale të vjedhjes në bazë të nenit 134/1 të K.Penal dhe se e kishte dënuar për këtë vepër me një vit burgim, duke i dhënë faktit, bazuar në nenin 375 të K.Pr.Penale, një cilësim të ndryshëm juridik nga ai i bërë nga prokurori.

Pyetja që mund të lindë si rezultat i analizës së rasteve të kësaj natyre është nëse gjykata ka hapësire ligjore të bëjë ndryshimin e kualifikimit ligjor të veprës jashtë objektit grupor? Kjo do të thotë nëse gjykata mund të kualifikojë një akuzë për vjedhje brenda llojit të vjedhjeve, që kanë si objekt mbrojtjen e pasurisë apo ndonjë kualifikim tjetër jashtë veprave të vjedhjes, p.sh shpërdorim detyre, mitmarrje etj? Personalisht kam mendimin se ligjvënësi nuk e kondicionin gjykatën që në ndryshimin e cilësimit juridik të veprës penale t’i përmbahet ndonjë objekti grupor. Gjykata është e lirë t’i japë faktit një cilësim juridik që ajo e çmon dhe që konkludon nga konstatimi që iu ka bërë provave gjatë shqyrtimit gjyqësor. Gjykata sipas meje kondicionohet në ndryshimin e cilësimit juridik, vetëm nga konstatimi që ajo u bën provave, konstatim i cili sipas ligjvënësit është ekskluzivitet vetëm i gjykatës.

Në një çështje tjetër penale, Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Pogradec, kishte depozituar në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Pogradec çështjen penale që i përkiste të pandehurve R.Sh, N.L, a.H dhe E.H, të akuzuar për veprën penale të kontrabandës me mallrat e tjera, korrupsionit aktiv dhe korrupsionit pasiv të personave që ushtrojnë funksione publike. Kjo gjykatë pas shqyrtimit të çështjes penale kishte vendosur deklarimin fajtor të të pandehurit R.Sh. për veprën penale të kontrabandës me mallrat e tjera dhe në bazë të nenit 174 të K.Penal e kishte dënuar për këtë vepër me 10 (dhjetë) muaj burgim. Po kështu Gjykata e Rrethit Gjyqësor Pogradec, kishte vendosur deklarimin e pafajshëm të këtij të pandehuri për veprën penale të korrupsionit aktiv dhe të të pandehurve të tjerë për veprën penale të korrupsionit pasiv, parashikuar nga neni 259 i K.Penal. Sipas arsyetimit të gjykatës, të pandehurit N.L, a.H dhe E.H nuk kishin vepruar për përmbushjen e rregullt të detyrës. Këto mosveprime të tyre kishin cenuar veprimtarinë e rregullt të punonjësve në fushën doganore, duke nënkuptuar faktin se në rastin konkret kishim të bënim me një objekt të cenuar të një vepre tjetër penale. Sipas gjykatës në rastin objekt gjykimi, përsa i përkiste veprës për të cilën akuzoheshin të pandehurit mungonte lidhja shkakësore midis veprimeve të të pandehurve dhe pasojës së kundraligjshme e cila nuk ishte vërtetuar me asnjë nga provat e paraqitura nga akuza. Edhe pse gjykata

kishte konstatuar elementët e një vepre tjetër penale ajo nuk kishte vepruar pasi sipas arsyetimit të saj gjykata nuk ishte organ akuze, nuk formulonte akuza dhe as i ndryshonte këto akuza, por vetëm mbi bazën e fakteve të paraqitura bënte cilësimin e duhur ligjor të veprës duke përdorur si reference në këtë arsyetim vendimin Nr.51 dt.30.07.199 të Gjykatës Kushtetuese4 Sipas saj, ngritja, formulimi dhe ndryshimi i akuzës, si dhe tërheqja e akteve sipas nenit 377 të K.Pr.Penale, ishin atribut i organit të prokurorisë. Në këto kushte gjykata i kishte deklaruar të pafajshëm të pandehurit për akuzën e korrupsionit pasiv.

Pyetja që mund të shtrohej për diskutim përpara një rasti të tillë do të ishte: Nëse gjykata duhej të ndryshonte cilësimin ligjor të veprës penale nga ajo e korrupsionit pasiv të personave që ushtrojnë funksione publike, në shpërdorim detyre? Një pjesë e juristëve në lidhje me këtë çështje janë të mendimit që gjykata nuk duhej të vepronte përballë një rasti të tillë. ajo duhej t’i deklaronte të pafajshëm të pandehurit në lidhje me veprën penale për të cilën ata akuzoheshin, dhe më pas, nëse kishte elementë të një vepre penale tjetër, ishte e drejta ekskluzive e organit të prokurorisë të fillonte hetimet kryesisht. Më pas ky organ, pra prokuroria, pasi të kishte përfunduar hetimet, duhej t’iu komunikonte të pandehurve akuzën e re, e konkretisht atë të shpërdorimit të detyrës, dhe më pas ta dërgonte çështjen përsëri në gjykim, ku personat e akuzuar të gjykoheshin tashmë jo për akuzën e korrupsionit pasiv, por për atë të shpërdorimit të detyrës. Personalisht nuk përkrah një ide të tillë. Duke pasur parasysh çështjen konkrete dhe dispozitat ligjore procedurale jam i mendimit që roli i gjykatës në këtë rast nuk duhet të jetë pasiv. Është i drejtë arsyetimi që përdor gjykata në vendimin e saj, që gjykata nuk ngre akuzë por nga ana tjetër gjykata verifikon mbi bazën e fakteve dhe provave akuzën e prokurorisë.  Nëse rezulton se personat e marrë si të pandehur nga

prokuroria nuk kanë konsumuar elementët e veprës penale për të cilën ndaj tyre është ngritur akuza, por kanë konsumuar elementët e ndonjë vepre tjetër penale atëherë gjykata ka të drejtë të bëjë vetë ndryshimin e cilësimit ligjor të veprës penale. P.sh. në rastin objekt studimi, gjykata nuk ka konstatuar elementët e veprës penale të korrupsionit pasiv, por me mosveprimet e tyre të pandehurit kanë cenuar interesat e ligjshme të shtetit, duke konsumuar elementët e

4 Shih arsyetimin e vendimit Nr.51 dt.30.07.1999 të Gjykatës Kushtetuese.

figurës së veprës penale të shpërdorimit të detyrës, parashikuar nga neni 248 i K.Penal. Ky organ duhej të ndryshonte cilësimin juridik të veprës penale të bërë nga prokurori duke i deklaruar fajtorë dhe dënuar të pandehurit për veprën penale të shpërdorimit të detyrës.

Në këtë logjikë gjykata nuk mund të kufizohej në vendimmarrjen e saj duke u dhënë pafajësi të pandehurve për veprën penale për të cilën ata akuzoheshin nga prokuroria dhe duke qëndruar thjesht në pozicionin e konstatuesit për elementët e një vepre penale tjetër. Gjykata nuk duhet të justifikohet vetëm me faktin se nuk është organ që ngre akuza. Nëse elementët e veprës penale të shpërdorimit të detyrës që konstatoi gjykata janë të provuar gjykata nuk duhet të hezitojë në vendimin e saj për ndryshimin e kualifikimit ligjor të veprës. Sipas mendimit tim deklarimi i pafajshëm i një personi mund të bëhet vetëm nëse janë kushtet e nenit 388 të K.Pr.Penale dhe se kur nuk ka vend për ndonjë ndryshim të cilësimit juridik të veprës (nuk ka elementë të ndonjë vepre tjetër penale). Kjo mendoj duhet të jetë rregulli bazë sipas të cilit duhet të veprojë gjykata përballë rasteve të tjera analoge. Megjithatë edhe pse jam partizan i idesë së sipërcituar ka dhe një përjashtim nga rregulli. Ky përjashtim konsiston në faktin nëse gjykata në rastin që i shtrohet për zgjidhje nuk konstaton elementë fajësie për akuzën që i atribuohet të pandehurit nga prokuroria, por konstaton elementë të një vepre tjetër penale, të cilat janë të dyshimta në përmbajtjen e tyre. Në këtë rast gjykata duhet të vendosë deklarimin e pafajshëm të personit të marrë si të pandehur për akuzën që ka ardhur në gjykim prokuroria dhe se në pjesën përshkruese arsyetuese të vendimit konstaton elementë të tillë të veprës tjetër penale, ç’ka e obligon organin e prokurorisë të regjistrojë procedimin penal për veprën tjetër, të hetojë gjithë elementët e kësaj figurë, t’i komunikojë akuzën personit të dyshuar dhe më pas të dërgojë çështjen për gjykim. Gjithsesi mendoj, mbetet detyrim ligjor i gjykatës që të mbajë qëndrimin e duhur ligjor në çdo rast konkret duke zbatuar parimin e njohur botërisht “rast pas rasti”.

Nuk janë të pakta dhe rastet e praktikës gjyqësore në lidhje me vendimmarrjen e gjykatës për kthimin e akteve kur prokurori ka bërë kërkesë për tërheqjen e akuzës. Për të bërë të prekshme këtë praktikë gjyqësore, mjafton të sjellim për ilustrim në këtë studim një shembull. Konkretisht, në çështjen penale me Nr.281 vendimi gjyqësor dt.15.11.2006, Prokuroria pranë Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë, kishte sjellë për gjykim çështjen penale që i përkiste të pandehurit a. P. duke e akuzuar këtë të pandehur për veprën penale të mashtrimit, parashikuar nga neni 143/2 i K.Penal. Pasi çështja ishte gjykuar në Gjykatën e Rrethit Gjyqësor Korçë ishte ushtruar ankim në Gjykatën e apelit Korçë, e cila e kishte prishur vendimin e Gjykatës së Rrethit Gjyqësor Korçë dhe kishte dërguar çështjen për rishqyrtim po pranë kësaj gjykate por me tjetër trup gjykues.

Gjatë rigjykimit, menjëherë pas hapjes nga gjykata të shqyrtimit gjyqësor të kësaj çështje, prokurori i çështjes kishte kërkuar tërheqjen e akuzës dhe kthimin e akteve për hetime të mëtejshme, duke përdorur si referencë ligjore nenin 377 të K.Pr.Penale. ajo që të bie në sy në këtë kërkim të prokurorit është paraqitja e argumenteve të cilat përligjin kërkesën për kthimin e akteve dhe njëherazi pasqyrojnë profesionalizmin e përfaqësuesit të prokurorisë, pasi janë të rralla rastet në praktikë kur prokurori jep motivet përse kërkon tërheqjen e akteve. Në kërkesën e tij prokurori kishte arsyetuar se veprimet e tjera procedurale konsistonin në:

-ballafaqimin ndërmjet të dëmtuarve dhe të pandehurit për të hetuar mbi faktin e njohjes apo jo të detyrimit nga i pandehuri si dhe mbi faktin e shlyerjes ose jo të këtij detyrimi.

-pyetjen e personave të tjerë që tregonin rrethanat e hetimit, konkretisht personat e tjerë të familjes së të pandehurit për të sqaruar faktin nëse ato kishin dijeni mbi këtë detyrim që kishte i pandehuri dhe për të cilin ai akuzohej, për veprën penale të mashtrimit.

Nga ana tjetër e ndodhur përballë kësaj situate, kur prokurori i çështjes bën një kërkim, të cilin e argumenton bindshëm, mbrojtja e të pandehurit nuk mund të ngrejë si kundërpretendim faktin se çfarë veprimesh konkrete procedurale kërkon të kryejë prokurori, pasi i janë bërë prezent këto veprime, por vetëm mund të pretendojë dy alternativat e tjera bazuar në gjendjen e akteve, që ishin pafajësia ose pushimi. Në rastin konkret avokati i të pandehurit i kishte kërkuar gjykatës pafajësinë e klientit të tij, duke argumentuar faktin se nuk provohej që i pandehuri të kishte kryer veprën penale.

E ndodhur përballë këtyre rrethanave faktike dhe ligjore Gjykata e Rrethit Gjyqësor Korçë, kishte aplikuar me të drejtë nenin 377 të K.Pr. Penale duke vendosur kalimin e akteve të çështjes penale organit të prokurorisë për hetime të mëtejshme. Në arsyetimin e saj gjykata përveç referencës ligjore që përdorte, arsyetonte se në kushtet kur gjykata nuk mund të vendoste për pafajësinë e të pandehurit ose për pushimin e çështjes, si alternativa të mundshme bazuar në gjendjen që ishin aktet, duke qenë se vetë kjo gjykatë kishte dyshime mbi faktet objekt i procedimit penal, e parë kjo në lidhje me veprimet e të pandehurit dhe anës subjektive që karakterizon këto vepra, vendos kalimin e akteve. Kjo pasi, vazhdonte gjykata në arsyetimin e saj, kur nuk dilte ende i qartë qëllimi i të pandehurit nëse me mosveprimet e tij kishte pasur si qëllim shmangien nga një detyrim civil apo përfitimi i pasurisë së tjetrit duke përdorur gënjeshtrën apo shpërdorimin e besimit (ana objektive e figurës se veprës penale të mashtrimit). Pikërisht për të sqaruar këtë moment ishte e nevojshme që ashtu sikurse kishte pretenduar dhe prokurori të kryheshin veprime procedurale të mëtejshme dhe të merreshin prova të tjera. Nisur nga kërkimi i prokurorit dhe analiza e gjykatës, kam mendimin që ky rast mund të shërbejë si model në praktikën gjyqësore përsa i përket mënyrës se si prokurori bën një kërkim të tillë dhe arsyetimit të vendimmarrjes që duhet të përdorë gjykata në të tilla rastesh.

 

PËRFUNDIME DHE SUGJERIME

Gjatë zbatimit të këtyre grupdispozitave në praktikë ka pasur dhe vështirësi apo probleme të cilat janë të diktuara nga rrethanat e krijuara sipas rastit konkret. Zgjidhjet e tyre janë bërë sipas situatave të krijuara dhe kanë qenë më tepër zgjidhje oportune se sa ligjore. ajo që të bën përshtypje nga praktika gjyqësore është fakti se mënyra e zgjidhjes që i kanë dhënë prokurorët dhe gjyqtarët kanë qenë të ndryshme. Kjo dikton sipas mendimit tim dy zgjidhje të cilat kërkojnë një ndërhyrje në të ardhmen.

Së pari: Për çështjet e dala nga praktika gjyqësore dhe që janë mbajtur qëndrime të ndryshme, qoftë nga gjyqtarë brenda së njëjtës gjykatë, qoftë nga gjykata të ndryshme, duhet bërë një unifikim i këtyre praktikave duke vënë në lëvizje Kolegjet e Bashkuara të Gjykatës së Lartë të cilat e kanë një atribut të tillë dhe që për vete fuqinë e tyre ligjore vendimet që ato japin përbëjnë burim të së drejtës, pasi janë të detyrueshme për zbatim nga prakticienët e së drejtës. Është e vërtetë që ka praktika gjyqësore të Gjykatës së Lartë për raste të tilla, por duhet theksuar fakti që kjo praktikë nuk është e konsoliduar. Ajo është thjesht me karakter orientues, pasi janë vetëm qëndrime ligjore të Kolegjit Penal të Gjykatës së Lartë.

Së dyti: Vështirësitë dhe problemet e hasura nga praktika gjyqësore diktojnë mënyrën e bërjes së ndryshimeve ligjore, të amendamenteve ligjore të cilat duhet të implementohen dhe të përshtaten në përputhje me problematikën e krijuar edhe me kushtet e diktuara nga rastet gjyqësore. Edhe pse një gjë e tillë mund të kërkojë kohë, jam i mendimit që të gjitha problemet e evidentuara nga praktika gjyqësore duhet të jenë objekt shqyrtimi nga grupet e punës të cilat mund të ngrihet për këtë qëllim që më pas të fillojnë procedurat ligjore për ndjekjen e hallkave përkatëse për zgjidhjen e këtyre problemeve. Për shembull një ndër momentet të cilave u duhet dhënë zgjidhje është pikërisht momenti kur gjykata konstaton në dhomën e këshillimit se ka vend për ndryshim cilësimi juridik të veprës penale, por trupi gjykues i përberë nga një gjyqtar nuk ishte kompetent për të dhënë një vendim të tillë pasi vepra penale duhej të gjykohej nga tre gjyqtarë. Po kështu dhe rregullimi i momentit tjetër procedural kur prokurori i komunikon të pandehurit veprën tjetër penale dhe gjykata ndodhet përballë faktit që kompetentë për gjykimin e kësaj çështje është një gjykatë më e lartë ose gjykatë tjetër si p.sh. Gjykata e Krimeve të Rënda.

 

Marre nga revista Jeta Juridike 2008

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I upload ato.Ne nuk pranojme asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikon dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonje ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën.

 

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

4 × 3 =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles