Shteti Ligjor Në Shqipëri: Midis Aspiratës Dhe Realitetit-Dr. Gentian Zyberi*

Shteti ligjor apo sundimi i ligjit, përkthime të përafërta të termit anglisht ‘rule of law’, janë fjalë të shqiptuara dhe përdorura shpesh nga njerëz të profileve të ndryshme. Kur flitet për shtetin  ligjor  flitet për një sistem  shtetëror  ku sundimi i ligjit  është  një aksiomë.  Ndërsa  diskutimet  mbi  shtetin  ligjor  bëhen  nga  pikënisje  e  aspekte  të ndryshme në këtë shkrim theksi mbetet në forcimin e shtetit ligjor si një kusht parësor për  progres  shoqëror  si  dhe  për   integrimin  në  strukturat  euro-atlantike.  Duhet përmendur që në krye që koncepti i ‘sundimit të ligjit’ per se nuk thotë asgjë rreth asaj se sa ‘i drejtë’ është vetë ligji apo ligjet, por thjesht se si sistemi shtetëror i përmbahet ligjit. Si një pasojë e kësaj, një shtet jodemokratik apo një që nuk respekton të drejtat e njeriut mund të ekzistojë me apo pa ‘sundimin e ligjit’, një situatë që reflektohet në disa  diktatura  moderne.  Gjithsesi,  sundimi  i  ligjit,  shteti  ligjor,  apo  ‘Rechtstaat’ konsiderohet si një parakusht për demokracinë dhe ka shërbyer si një platformë  e përgjithshme për diskutimin rreth respektimit të të drejtave të njeriut.Sundimi i ligjit është një ideal antik i parashtruar së pari nga Platoni si i bazuar në arsyen   hyjnore  dhe  përbërës   i  rendit  natyror.

Ky  koncept  vazhdon  të  jetë  i rëndësishëm si një ideal normativ, edhe pse akademikë ligjorë akoma kanë vështirësi që ta përkufizojnë atë. Kuptimi i sundimit të ligjit varion mes kombeve dhe traditave ligjore  të  ndryshme.  Gjithsesi,  përgjithësisht  ai  mund  të  kuptohet  si  një  regjim politiko-ligjor nën të cilin ligji kufizon  qeverinë duke promovuar disa liri dhe duke krijuar rregull dhe parashikueshmëri në lidhje me funksionimin e një vendi. Në sensin më të thjeshtë sundimi i ligjit është një sistem që tenton të mbrojë të drejtat e qytetarit nga përdorimi arbitrar dhe abuziv i pushtetit të qeverisë. Kështu,  në traditën ligjore anglo-amerikane sundimi i ligjit është shikuar si një mburojë kundër despotizmit dhe si zbatim i kufizimeve ndaj forcës së qeverisë. Kohët e fundit sundimi i  ligjit është konsideruar si një prej dimensioneve kyçe që përcakton cilësinë dhe mirëqeverisjen e një shteti. Kërkime si Indikatorët Botërorë të Qeverisjes  e përcaktojnë sundimin e ligjit si: “masa në të cilën aktorët kanë besim dhe i zbatojnë rregullat e shoqërisë, dhe në veçanti cilësinë e zbatimit të kontratës, policinë dhe gjykatat, si dhe gjasat e krimit ose dhunës.” Bazuar në këtë përkufizim projekti Indikatorët Botërorë të Qeverisjes ka zhvilluar matje agregate për sundimin e ligjit në më shumë se 200 vende

2.  Elementët Themelorë të  Shtetit Ligjor

Në librin e tij titulluar ‘Moraliteti i Ligjit’ shkollari amerikan i së drejtës, Lon Fuller, identifikon tetë elementë të ligjit që janë njohur si të nevojshëm për një shoqëri që aspiron të zbatojë sundimin e ligjit.2  Këto elelemente janë si vijon:

1.  Ligjet duhet të ekzistojnë dhe këto ligje duhet të zbatohen nga të gjithë, duke përfshirë edhe punonjësit zyrtarë.

2.  Ligjet duhen publikuar.

3.  Ligjet nuk duhet të jenë retroaktivë. Për shembull, gjykata nuk mund të dënojë një person për një krim përpara se një normë penale me këtë efekt të jetë aprovuar.

4.  Ligjet duhen shkruar me qartësi që të mënjanohet zbatimi i padrejtë.

5.  Ligji duhet të mënjanojë kundërshtitë.

6.  Ligji nuk duhet të urdhërojë të pamundurën.

7.  Ligji duhet të rrijë konstant përgjatë kohës që të lejojë formalizimin e rregullave; gjithsesi,  ligji duhet që të lejojë për rishikime kur rrethanat shoqërore dhe politike ndryshojnë.

8.  Veprimet zyrtare duhet të jenë konsistente me rregullin e deklaruar.Në vetvete këto tetë elemente mund të duken të qarta dhe të kuptueshme, por ato janë të  vështira të zbatohen në realitet, sepse qeveritë  janë të detyruara t’i japin përparësi një qëllimi ndaj një tjetri në një mënyrë të tillë që të reflektojë zgjidhjet politike të shoqërisë. Për shembull, të bërit e shumë ligjeve që janë shumë të detajuar dhe  specifikë  mund  ta  bëjë  një  sistem  shumë  të  ngurtë.  Kjo  ngurtësi  mund  të shkaktojë që gjykatat e një vendi  (gjyqësori) të neglizhojë elementin njerëzor të çdo rasti të veçantë. Përveç kësaj, në vend që të aplikohen ligjet vetëm në të ardhmen, disa janë paracaktuar që të aplikojnë në mënyrë retroaktive, apo ndaj sjelljes të së kaluarës, sepse ato janë kaluar me qëllimin specifik për të korrektuar sjelljen në fjalë. Edhe Fulleri vetë në shkrimet e tij i pranoi këto konflikte dhe sugjeroi që shoqëritë duhet të balancojnë objektivat e ndryshme të rreshtuar më sipër.Kriteret  e  Fullerit  janë  të  dobishme  për  të  kuptuar  sundimin  e  ligjit  sepse  ato përvijojnë  llojet  e  rregullave,  apo  detyrimeve  formale,  që  shoqëritë  duhet  të zhvillojnë në mënyrë që t’i qasen problemeve ligjore në një mënyrë që minimizon

abuzimin e procesit ligjor dhe pushtetit politik. Sundimi i ligjit, sidoqoftë,  shtrihet përtej   thjesht   ca   rregullave   dhe   rregullohet   gjithashtu   nga   të   ashtuquajturat ‘detyrimet institucionale’ mbi qeverinë që lihet të kuptohen nga elementët e Fullerit. Një  detyrim  i  tillë  është  ekzistenca  e  një  gjyqësori  të  pavarur;  një  tjetër  është zhvillimi  i  mënyrave  për  të  promovuar  një ‘qeverisje  transparente’.  Detyrime informale, si  kultura  lokale  apo  traditat  që  mund  të  inkurajojnë  qytetarët  për  të rregulluar sjelljen e tyre në përputhje me ligjin, gjithashtu ndihmojnë që të kufizojnë qeverinë, promovojnë lirinë, dhe kështu që të definojnë sundimin e ligjit. Megjithëse dukshëm i vagët,  sundimi i ligjit mund të përkufizohet në mënyrë konkrete si një teori e qeverisjes që  mbështetet  në një seri  detyrimesh  ligjore  dhe shoqërore që synojnë  të  inkurajojnë  rregullin  dhe  të  parandalojnë  ushtrimin  arbitrar  dhe  të paarsyeshëm të pushtetit të qeverisë.

 

 

3.  Sundimi i Ligjit dhe Zhvillimi

Institucione  ndërkombëtare  si  Banka  Botërore,  Bashkimi  Europian,  dhe  shumë politikanë   në  të  gjithë  botën  besojnë  se  sundimi  i  ligjit  promovon  zhvillimin ekonomik.  Për  këtë  arsye edhe  disa  prej  tyre e  lidhin  dhënien  e ndihmës  apo  e drejtojnë  një pjesë të mirë të saj në konsolidimin e shtetit ligjor, apo sundimit të ligjit.

A.   Lidhja mes Sundimit të Ligjit dhe Zhvillimit Ekonomik

Zhvillimi ekonomik modern vjen shpesh me futjen e një ekonomie tregu, ose të një ekonomie të bazuar në ndërmarrjet private që nuk bazohet në prodhimin e planifikuar nga qeveria. Max Weber, një sociologjisë dhe ekonomist i njohur, ka komentuar që rregulli kapitalist në të cilin bazohet një ekonomi tregu është organizuar në një shtet racional, të bazuar në ligje. Ekonomia e tregut sjell blerësit dhe shitësit në treg për transaksione   komplekse  dhe  shitjen  ndërkombëtare  të  të  mirave.  Në  kohën  e globalizimit, aktorët në  një ekonomi tregu mund të vijnë nga pjesë të ndryshme të botës.Ligji është i rëndësishëm për ekonominë e tregut sepse është baza e përbashkët në të cilin  palët mund të bëjnë marrëveshje; ai u jep palëve besim se konfliktet do të zgjidhen në  mënyrë eficiente dhe të drejtë. Për këtë arsye parashikueshmëria dhe rregulli që sundimi i ligjit promovon shihen si një forcë stabilizuese pas zhvillimit ekonomik.  Sundimi  i ligjit  ndihmon  në fiksimin  e ‘rregullave  të lojës’  në fusha kritike si investime, prona, dhe kontrata.Sundimi i ligjit shërben edhe si një garanci e rëndësishme për të drejtat shoqërore dhe për  përgjegjësinë e qeverisë. Detyrimet e qeverisë janë veçanërisht kritike për shumë  ekonomi  në  tranzicion  ku  një  ekonomi  e  mëparshme  e  planifikuar  do transformohet në një që bazohet në treg. Kur qeveria nuk është pronarja e vetme e tokës, kapitalit dhe krahut të punës sundimi i ligjit garanton që elementë themelorë të ekonomisë nuk do të preken nga  veprime arbitrare të qeverisë. Sundimi i ligjit kështu siguron pjesëmarrësit e tregut që qeveria do të adoptojë një qëndrim të duarve larg nga investimet dhe prodhimi, duke ju mundësuar pjesëmarrësve që të ushtrojnë plotësisht të drejtat e tyre në lidhje me tokën, krahun e punës dhe kapitalin.

B.   Përbërës të Rëndësishëm të Reformave Lidhur me Shtetin Ligjor i.    Reformat e Gjyqësorit

Eficienca e gjyqësorit është një komponent i rëndësishëm në reformat e shtetit ligjor pasi ekzistenca e një gjyqësori të pavarur dhe të paanshëm është një aspekt themelor i sundimit  të  ligjit.  Për  shtetet  që  dilnin  nga  regjime  komunistë  krijimi  i  mjeteve eficiente për  zgjidhjen  e konflikteve ishte kyçe për t’ju përgjigjur kërkesave të një ekonomie të privatizuar. Në nivelin më të thjeshtë kjo nënkuptonte që gjykatat duhet të ishin aty për të zgjidhur çështjet dhe për të zbatuar vendimet. Për vende që janë në një fazë më të avancuar në këtë proces reforme ka nevojë për reforma më komplekse strukturore që forcojnë kapacitetin e gjyqësorit, pavarësinë, si dhe transparencën.Për   të   rritur   transparencën   dhe   përgjegjshmërinë   sisteme   të   teknologjisë   së informacionit duhet të instalohen në mënyrë që të rritet aksesi i publikut. Për të rritur pavarësinë e gjykatave qeveria duhet t’u japë atyre fondet që u lejon atyre të marrin vendimet e veta administrative dhe financiare. Më tutje, për vendet që i kanë zbatuar këto reforma strukturore, për të inkurajuar adoptimin e sundimit të ligjit rendimenti i gjykatave duhet vlerësuar në baza periodike. Pavarësia, përgjegjshmëria, Eficienca, aksesi, mundësia për t’ju drejtuar, mekanizmat e tjerë të zgjidhjes së konflikteve si dhe cilësia  e profesionistëve  janë  disa prej karakteristikave që mund të japin një sistem matjeje të saktë të suksesit të sistemit.

ii.       Rregullat Ligjore

Një synim i rëndësishëm i reformës së sundimit të ligjit është që të krijojë një kuadër të  plotë  dhe  të  përshtatshëm  ligjor.  Siç  e  ka  thënë  edhe  Fulleri  ‘ligjet  duhet  të ekzistojnë’.  Reformat  ekonomike  kanë  gjeneruar  një  numër  të  madh  ligjesh      në vendet në zhvillim.  Mes 1990 dhe 1995,  45 vende në zhvillim apo ish socialiste nxorën ligje të reja për investimet që mbulonin një numër të madh fushash. Shumë prej këtyre u kaluan që të liberalizoheshin regjimin e mëparshëm të investimeve në vendin në zhvillim duke ofruar mbrojtje të qartë dhe të gjerë ligjore për të gjitha llojet e investimeve. Në Kinë për shembull aktiviteti i përgjithshëm legjislativ kombëtar ka njohur rritje të vazhdueshme. Kjo rritje evidencohet nga fakti që numri i përgjithshëm i ligjeve, urdhëresave dhe ligjeve të amenduara u rrit në 360 në periudhën 1993-1998 nga vetëm 60 mes 1978 dhe 1993 – periudha kur reformat ekonomike filluan

C.   Inkurajimi Institucional në Nivel Global

Për të inkurajuar zhvillimin shtesë specifik për një shtet në fillimin e viteve 1990Banka   Botërore   dhe   Fondi   Monetar   Ndërkombëtar   (FMN-ja)   filluan   që   ta kushtëzonin ndihmën financiare në zbatimin e sundimit të ligjit në vendet marrëse. Këto   organizata   japin  ndihmë   për  të  mbështetur   iniciativat   në  përgatitjen   e legjislacionit,  informacionit  ligjor,  edukimit  publik  dhe  ligjor,  dhe  reformës  së gjyqësorit  duke  përfshirë  mënyrat  alternative  të  zgjidhjes  së  konflikteve.  Duke kushtëzuar fondet në  institucionalizimin  e sundimit  të  ligjit,  Banka  Botërore  dhe FMN-ja  gjithashtu  shpresojnë   të  reduktojnë  korrupsionin  që  minon  zhvillimin ekonomik duke frikësuar investitorët dhe duke ndaluar rrjedhjen e lirë të të mirave dhe kapitalit.Në Synimet e Zhvillimit të Mijëvjeçarit Kombet e Bashkuara gjithashtu përkrahin sundimin e ligjit si një mjet për të sjellë praktika më të pranueshme ambientale. Këto Synime janë tetë dhe Kombet e Bashkuara shpresojnë që t’i arrijnë deri në 2015 në një përpjekje për t’ju përgjigjur sfidave më të mëdha të zhvillimit botëror. Synimet u kërkojnë shteteve që të  aprovojnë ligje në fusha të tilla si të drejtë ndërkombëtare mjedisi dhe energjie, si dhe një thirrje ndaj shteteve që të inkurajojnë qytetarët që të zbatojnë  këto  rregulla  nëpërmjet  ndryshimeve  në  zakone.  Kombet  e  Bashkuara pranojnë haptas që arritja e Synimeve varet shumë nga zhvillimi i sundimit të ligjit, mes faktorëve të tjerë.

 

 

 

4.  Kriticizmi i Sundimit të Ligjit

Vetë termi ‘ sundimi i ligjit’ sugjeron që vetë ligji është sovran, ose qeverisësi në një shoqëri. Si një ideal, sundimi i ligjit qëndron për pohimin që asnjë person apo pjesë e veçantë e qeverisë nuk mund të ngrihet mbi rregullat e bëra nga zyrtarë të zgjedhur politikë.  Këto   ligje   reflektojnë  moralin  e  një  shoqërie,  dhe  në  një  demokraci perëndimore ata  supozohet që të jenë të paravendosura, formalizuara, neutrale dhe objektive. Të gjithë u  nënshtrohen atyre në të njëjtën mënyrë. Pra, sundimi i ligjit promovon barazinë nën apo para ligjit.Kritikët  e sundimit  të ligjit,  gjithsesi kanë vërejtur që ky  sistem  krijon një  elitë qeverisëse që ka fuqinë që të manipulojë përmes ligjit. Ashtu si profesori i Harvardit dhe  lideri  i lëvizjes së studimeve kritike ligjore Morton J. Horwitz, ka sugjeruar, “duke promovuar drejtësi procedurale [sundimi i ligjit] lejon të zgjuarin, llogaritësin, dhe të pasurin që të manipulojë format e tij në avantazhin e vet.” Studiuesit që janë dakord me këtë deklaratë e shohin ligjin si ‘të papërcaktuar’, që domethënë ligji nuk ka një kuptim të qartë  apo objektiv. Si rrjedhojë ligji nuk mund të shërbejë si një pengesë efektive ndaj abuzimit të pushtetit nga qeveria sepse strukturat e pushtetit në shoqëri, dhe jo vetë ligji, përcaktojnë rezultatin e çështjeve dhe problemeve ligjore. Për arsye se interpretimi ligjor dhe zbatimi i ligjit influencohen nga elita udhëheqëse sundimi i ligjit nuk bën më shumë sesa të legjitimizojë ato marrëdhënie ligjore dhe struktura pushteti që ekzistojnë tashmë. Mungesa e  rezultateve të paracaktuara së bashku me influencën e mundshme të elitës udhëheqëse domethënë që detyrimet e barazisë dhe parashikueshmërisë që sundimi i ligjit imponon janë  të pamundshme për t’u arritur. Megjithëse sundimi i ligjit duket të jetë “objektiv”, që dmth zbatohet me drejtësi për të gjithë njerëzit, në të vërtetë zbatohet në mënyrë subjektive dhe të padrejtë.  Teoria  e  sundimit  të  ligjit  në  këtë  mënyrë  ka  fituar  një  legjitimitet  të pamerituar në botën moderne.Pjesërisht duke ju përgjigjur kriticizmit që u përvijua më sipër disa studiues kanë komentuar që pjesë e problemit me sundimin e ligjit është konceptimi i tij i ngushtë. Në vend  që të shihet sundimi i ligjit vetëm si një libër rregullash i fokusuar ndaj gjyqësorit  studiuesit  duhet  të  fokusohen  më  shumë  në  detyrimet  informale  dhe institucionale   që   kufizojnë   qeveritë.   Për   shembull   kufizimeve   morale   dhe tradicionale  që  shoqëritë  imponojnë  ndaj  qeverisë  duhet  t’u  jepen  më  shumë vëmendje në reforma dhe në konceptimin e përgjithshëm të sundimit të ligjit. Këto aspekte të sundimit të ligjit nuk i nënshtrohen të njëjtit manipulim. Ky konceptim më i gjerë mund të ndihmojë të mënjanohen situatat në të cilat elita ligjore manipulon ligjet sepse nga përkufizimi i tij sundimi i ligjit nuk varet vetëm nga gjyqësori, që shpesh reflekton forcën e elitës.

 

 

B. Kufizime Shtesë mbi Sundimin e Ligjit

Ligjet shpesh janë të paaftë  që të ofrojnë standarde definitive të sjelljes për arsye të strukturave të tyre komplekse dhe ambiguitetit të pashmangshëm të gjuhës. Siç është përmendur më sipër  kjo shpesh  çon në një  zbatim të paparashikueshëm të ligjit. Kritikë  të  sundimit të ligjit pretendojnë që për arsye të paqartësisë  në rregulla në asnjë  kohë  nuk  është  një  person  plotësisht  i  mbrojtur  brenda  një  sfere  të  lirive individuale.  Për  më  tepër,  sundimi  i  ligjit,  nuk  mund  të  lidhet  drejtpërdrejt  me nocione  të  përgjithshme  të  drejtësisë  dhe  paanësisë.  Sundimi  i  ligjit  kritikohet nganjëherë për atë që toleron rregulla jashtëzakonisht të padrejta, rregulla që godasin justifikimet  teorike  të  sundimit  të  ligjit  –  promovimin  e  lirisë  dhe  kufizimin  e qeverisë.

C. Ligji dhe Zhvillimi: Transplantet Ligjore

Termi ‘transplant ligjor’ përshkruan fenomenin e huazimit të rregullave ligjore nga vende të  tjera. Debatet akademike shpesh gravitojnë rreth implikimeve morale dhe praktike të transplanteve ligjore dhe, si shtesë, imponimin e sundimit të ligjit. Shumë vende  në  zhvillim  duke  përfshirë  Kinën,  Rusinë,  Turqinë  dhe  Japoninë,  që  nga fillimet  e  viteve  1900  kishin  tradita  të  ndryshme  ligjore  të  vetat.  Kur  vende  në zhvillim si këto adoptojnë ligje nga vende të tjera, rregullat e huazuara mund të mos i përshtaten traditave bazë, kulturës, dhe kontekstit shoqëror të vendit në zhvillim.  Për shembull demokracitë perëndimore tentojnë të  fokusohen në të drejtat personale të cilat shumë persona i asociojnë me kapitalizmin. Për rrjedhojë, nocionet perëndimore të asaj çfarë përbën sundimin e ligjit reflektojnë këtë pikëpamje për botën. Struktura të   tjera   ligjore,   sidoqoftë,   mund   të   theksojnë   detyrat   ndaj   komunitetit   dhe përgjegjësitë. Përveç kësaj,  në perëndim, zhvillimet ligjore  ndodhën  në të njëjtën kohë me zhvillimet shoqërore, politike dhe ekonomike, ndërsa në vende si Shqipëria krijimi i sundimit të ligjit është pasojë e ndryshimit të sistemi, dëshirës për t’u bërë pjesë e strukturave euro-atlantike, dhe nevojës për të bashkëvepruar me shtete më të zhvilluara. Prandaj, ligjet e transplantuara mund të jenë në kundërshtim me norma kulturore, politike dhe shoqërore sepse ato nuk janë krijuar në të njëjtën kohë.Transplantet ligjore janë veçanërisht të zakonshme në ligjet në fushën e ekonomisë si konkurrenca (antitrust), mbrojtja e konsumatorit, të drejtat e pronësisë intelektuale, si dhe  rregullat  e  bursës  dhe  letrave  me  vlerë.  Në  këto  ligje  transplantet  ligjore zakonisht krijojnë më pak polemika sesa në fusha të tjera të ligjit, si ato në të drejtën kushtetuese, administrative, apo familjare.  Me sa duket kjo gjë ndodh sepse ligjet në fushën          e        ekonomisë përfshijnë   koncepte     si       eficienca,

stabiliteti,   dhe parashikueshmëria  e tregut, ndërsa ligjet jo-ekonomike mund të presin më thellë në kulturën  e  një shoqërie. Transplatimi i ligjeve në fushën e ekonomisë  megjithatë kritikohet shpesh si të jetë një formë e kamufluar e shantazhit. Për arsye se shtetet perëndimore përgjithësisht kontrollojnë aksesin në tregun ndërkombëtar, në njëfarë mënyre  shtetet  në  zhvillim  duhet  të  pranojnë  ligjet  e  shteteve  të  zhvilluara  dhe kuptimin e sundimit të ligjit në mënyrë që të marrin pjesë efektivisht në aktivitetin ekonomik ndërkombëtar.

 

 

5.  Reforma në Drejtësi

A. Fokusi i Reformës

Pushteti gjyqësor është një nga tre shtyllat kryesore të shtetit ligjor. Për vetë natyrën e këtij  pushteti  çdo  iniciativë  për  reformë  shihet  me  njëfarë  dyshimi.  Megjithatë, reforma në  drejtësi në Shqipëri është kthyer në një temë e ditës duke nisur që prej shkarkimit të Prokurorit të Përgjithshëm. Natyrshëm lind pyetja: A është një fushatë radhe për politikën shqiptare reforma aktuale në drejtësi? Ndryshimet e realizuara në kryesimin  e  Prokurorisë  së  Përgjithshme,  në  anëtarësinë  e  Këshillit  të  Lartë  të Drejtësisë, emërtesat e reja nëpër gjykata dhe prokurori rrethesh, janë pjesa e vetme e dukshme e reformës. Ndërkohë, pakkush  vëren që ndikimi real që këto lëvizje dhe këto ndryshime japin në procedurat reale, në  praktikat e zakonshme të organeve të drejtësisë,  në marrëdhëniet reale me qytetarët, është  i  papërfillshëm. Prej  kohësh, media e shkruar dhe ajo audio-vizuale ndjekin seanca gjykimesh  për kriminelë dhe banda, për privatizime dhe konflikte pronash që njihen dhe janë objekt konfliktesh me jehonë publike.Aspekti  tjetër,  ai  i  burokracisë  së  hetimit  dhe  i  gjykimit,  dhe  profesionalizimi  i strukturave përkatëse është pak ose aspak i pranishëm në mediat tona. Në të vërtetë, është ky  kryesisht  ky  element  i administrimit  të drejtësisë që fsheh  brenda  vetes deformimin dhe informalitetin real të drejtësisë institucionale. Në sallat e gjykimeve, në dosjet e proceseve të  shtyra, në dosjet me dokumente të papranueshme dhe me taktika gjykimesh në serial, atje fshihet korrupsioni dhe abuzimi me drejtësinë. Fokusi i reformës në drejtësi duhet të jetë pikë  së pari në aksesin e njerëzve në proceset e drejtësisë dhe në aspektet që u përmendën më  sipër. Por me sa duket, kjo reformë duket se është shumë e vështirë për të mbërritur në këtë nivel konkretësie. Është për këtë  arsye  që  skepticizmi  ndaj  reformave  që  ndërmerren,  së  pari  si  devizë  dhe premtim politik  dhe  më  pas  si  procedim  institucional  dhe  administrativ,  mbetet  i pranishëm në gjykimet dhe vlerësimet e qytetarëve.

B. Probleme Lidhur me Shtetin Ligjor në Shqipëri

Ndonëse dihej që rruga e ndryshimit të Shqipërisë nga një shtet totalitar në një shtet demokratik  do  të  ishte  e  vështirë,  mendohej  që  vështirësitë  do  të  tejkaloheshin kryesisht  nëpërmjet një kombinimi të vullnetit politik të faktorit të brendshëm dhe ndihmës  ekonomike  dhe  teknike  nga  jashtë.  Megjithatë,  edhe  pas  tetëmbëdhjete vjetësh probleme themelore mbeten akoma pa u zgjidhur. Çështje kyçe si kthimi dhe kompensimi i pronave mbeten akoma të pazgjidhura përfundimisht dhe janë subjekt polemikash të vazhdueshme.  Probleme të tjera që ndeshen dhe përmenden rëndom janë  mosfunksionimi  normal  i  institucioneve  shtetërore,  sidomos  i  administratës shtetërore në hallka të ndryshme. Kjo gjë ka rezultuar ndërmjet të tjerash në shërbimin jocilësor apo të munguar ndaj qytetarit, u ka  hapur  rrugë presioneve  dhe lojërave politike në kurriz të pushtetit gjyqësor, si dhe ka krijuar premisat për një kuadër ligjor akoma të paplotë e të ngjashëm me një çarçaf gjithë arna, në  adoptimin  e të cilit përgjithësisht nuk merret fare parasysh mendimi i grupeve të interesit.Në dyert e gjykatave shqiptare është shumëfishuar shprehja e thjeshtë qytetare: “As hasmin  mos e pafsh këtu”! Duket thjesht si një zhargon, por ky urim buron si një deduksion prej  dhimbjes, vuajtjes, dhe pse jo edhe kalvarit që ndodh pas dyerve të gjykatave. Nuk ka nevojë për shumë mend që të kuptohet se ka shkelje procedurash dhe ligji  kur  një  person  mbetet  prej  më  tepër  se  tre  muaj  në  qeli,  në ndjekje  të procedurave shtyrëse dhe hetuese për  masën e sigurisë. Për më tepër janë tronditës fakte  të  tilla  flagrante  kur  eksperti  që  vlerëson  dëmin  apo  krimin  ekonomik  të shkaktuar në një rast nga prerja e pyjeve, nuk është as inxhinier pyjor e as ekspert kullotash,  por  zooveteriner!  Administrimi  i  drejtësisë  është  përgjegjësi  e  madhe publike që nuk mundet të degjenerojë në një “turp të radhës” të drejtësisë shqiptare. Kalvari i pafund i njerëzve të thjeshtë në mjediset e institucioneve të drejtësisë mbetet një  pasqyrë  e  shërbimit   të   munguar  ndaj  qytetarëve  dhe  të  pamundësisë  së rivendikimit të së drejtës së tyre nëpërmjet këtyre organeve. Në këto kushte reforma është  e  dënuar  që  të  shtojë  skeptikët,  pasi  ajo  nuk  mund  të  tjetërsojë  realitetin tronditës.Sa është aspiratë dhe sa realitet konsolidimi i shtetit ligjor në Shqipëri? Në qoftë se mendohet  se  vendimet  e  Komisionit  të  Shërbimit  Civil  për  rikthim  në  detyrë  të punonjësve të pushuar padrejtësisht janë lënë në fuqi në mbi 92 për qind të rasteve nga gjykatat e apelit dhe si të tilla janë shndërruar në tituj ekzekutivë kjo tregon se ka diçka  që  nuk  shkon  në  mirëfunksionimin  e  administratës.  Ky  shqetësim  shtohet shumëfish kur merr  vesh se shkalla e rivendosjes së të drejtës së këtyre nëpunësve, pra rikthimi i tyre në detyrë, është e nivelit zero. A është ky shteti ligjor të cilin ne duam  që  të  ndërtojmë  dhe  forcojmë?  Shembujt  flagrantë  të  këtij  lloji  si  dhe  të emërimit në punë të personave në bazë militantizmi partiak apo lidhjesh farefisnore janë shqetësues edhe sikur të numërohen me gishta.Po cili është rezultati i mosrespektimit të shtetit ligjor? Nga njëra anë taksapaguesit shqiptarë paguajnë nga xhepat e tyre qindra e mijëra nëpunës të shkarkuar për motive politike, të cilët për këtë shkak kanë fituar të drejtën e tyre të ligjshme të paguhen për një vit rresht ose të  rrinë  në listë pritje pra të paguhen, pa punuar. Nga ana tjetër dalëngadalë  kështu  formatohet  një  administratë  e  paaftë  e  për  rrjedhojë  edhe  e korruptuar dhe jo eficiente, që pastaj bëhet barrierë dhe taksidare e biznesit. Kjo lloj politike cënon xhepat e qytetarëve  taksapagues si dhe të     ardhmen evropiane dhe perspektivën për një jetë më të mirë për të gjithë qytetarët shqiptarë.

C. Propozimet Lidhur me Reformën në Drejtësi

Reformat në drejtësi që janë diskutuar deri më tani prekin si gjyqësorin ashtu edhe prokurorinë. Kështu, janë hedhur për diskutim një sërë propozimesh që prekin direkt interesat dhe kompetencat e organit të akuzës. Ulja e pagave në masën 30 për qind,

 

 

 

heqja  e  së  drejtës  për  pushimin  ose  mosfillimin  e  procedimit  penal,  zhveshja  e prokurorëve  nga  imuniteti,  si  dhe  e  drejta  për  kallëzim  penal  ndaj  Prokurorit  të Përgjithshëm  janë  disa  nga  ndryshimet  e  pritshme.  Përpjekjet  e  politikës  për  të nënshtruar ose të paktën zbutur organin e akuzës, të pasqyruara edhe në deklarata të përfaqësuesve të mazhorancës          që      shigjetojnë drejtpërdrejt         Prokurorinë          e Përgjithshme, pritet të zyrtarizohen me një ligj të ri, i cili zvogëlon kompetencat e këtij  institucioni.          Propozimet  e mësipërme pritet të jenë pjesë e diskutimeve për hartimin e projektligjit të ri për “Organizimin dhe funksionin e prokurorisë”. Miratimi i tyre do të zhvishte përfaqësuesit e organit të akuzës nga një sërë atributesh që kanë aktualisht. Përveç uljes së pagës në masën 30 për qind për gjithë sistemin e akuzës, përfshi Prokurorin e Përgjithshëm, si dhe heqjen e së drejtës për vendimin e pushimit dhe mosfillimin e procedimit penal e zhveshjen e prokurorëve nga imuniteti, ky ligje mendohet që t’u japë të drejtën qytetarëve të bëjnë kallëzim penal ndaj prokurorëve, duke mos përjashtuar as Prokurorin e Përgjithshëm.Siç u përmend më sipër pikat më të nxehta që pritet të ndryshohen në ligjin  për prokurorinë, sipas burimeve nga institucioni i akuzës, prekin drejtpërdrejt jo vetëm sistemin e  prokurorisë, por dhe vetë prokurorët.  Çështja më e diskutueshme  është reduktimi  i  pagave  të  prokurorëve  në  masën  30  për  qind,  duke  përfshirë  dhe Prokurorin e Përgjithshëm. Aktualisht paga e një prokurori pranë Gjykatës së Shkallës së Parë është e barabartë me pagën e një gjyqtari të kësaj shkalle, dhe nëse miratohet ky propozim, prokurori do të paguhet 30 për qind më pak se gjyqtari. I njëjti parim vlen edhe për Prokurorin e Përgjithshëm, paga e  të cilit aktualisht është e barabartë me  kryetarin  e  Gjykatës  së  Lartë.  Kjo  prek  drejtpërdrejt  parimin  e  pavarësisë  së organeve që administrojnë drejtësinë.Mbrojtja e prokurorit është një pikë tjetër e cila pritet të ndryshohet. Me propozimet e reja,  prokurori  mund  të  ndalohet,  kontrollohet  ose  arrestohet  pa  marrë  leje  nga Prokurori i Përgjithshëm. Sipas ligjit aktual, në rast se kreu i akuzës nuk jep pëlqimin brenda 24 orësh organet përgjegjëse janë të detyruara të lirojnë prokurorin. Kallëzimi penal ndaj prokurorëve është një çështje që mund të rrezikojë seriozisht pozicionin e prokurorit. Me propozimet për  ligjin e ri, sipas burimeve, u jepet e drejta të gjithë qytetarëve të bëjnë kallëzim penal kundër prokurorit, i cili pezullohet automatikisht. Miratimi i këtij ndryshimi do të prekë edhe Prokurorin e Përgjithshëm, i cili me ligjin aktual emërohet dhe shkarkohet nga presidenti me pëlqim të Kuvendit.

 

 

 

 

 

D. Makiazh apo Ndryshime Rrënjësore

Propozimi për heqjen e së drejtës së prokurorit për të pushuar apo mosfilluar një procedim penal, duke ia kaluar këtë kompetencë gjykatës, është nga ato që krijojnë polemika. A është një ndryshim i tillë në ligjin për prokurorinë një ndryshim radikal? Në të vërtetë çfarë kjo  nënkupton është thjesht heqja e diskrecionit të prokurorit në fillimin apo jo të procesit penal duke ja nënshtruar këtë kontrollit të gjykatës. Kjo gjë nuk kërkon ndryshimin e gjithë sistemit ligjor. Ka disa vende që ku hetimet paraprake ndiqen  nga  një  gjyqtar,  juge  d’instruction,  i  cili  merr  të  gjithë  vendimet  për  një procedim penal të caktuar, përfshi edhe pushimin e procedimit. Në Shqipëri hetimet paraprake  ndiqen nga prokurori, i cili ka të drejtën e  pushimit  ose mosfillimit  të procedimit penal.Paga e Prokurorit të Përgjithshëm është e barabartë me pagën e kryetarit të Gjykatës së Lartë ndërsa paga e prokurorit është e barabartë me pagën e gjyqtarit të gjykatës pranë së cilës funksionon prokurori ku ai është emëruar. Me propozimet për ndryshim paga e prokurorit ulet  në masën 30 për qind. Sipas nenit 24 të Kodit të Procedurës Penale, neni 24, pika 2, thuhet se prokurori ka të drejtë të mos fillojë ose të pushojë procedimin   penal   në   përputhje   me   kodin.   Me   propozimet   për   ndryshim   kjo kompetencë i kalon gjykatës. Prokurori mund të  pezullohet nga detyra, kur ndaj tij fillon një procedim penal deri në përfundimin e procedimit. Kur zbulohen shkelje të rënda  disiplinore  Prokurori  i  Përgjithshëm  i  propozon  Presidentit  të  Republikës shkarkimin  e  prokurorit  nga  detyra.  Me  propozimet  për  ligjin   e  ri,  prokurori pezullohet automatikisht nga detyra në rast se ndaj tij depozitohet një kallëzim penal.Ky propozim prek edhe kreun e akuzës, duke i dhënë të drejtë çdo qytetari që të depozitojë  kallëzim  penal  për  Prokurorin  e  Përgjithshëm.  Sipas  ligjit  të  tanishëm Prokurori nuk mund të ndalohet, kontrollohet ose arrestohet pa pëlqimin e Prokurorit të Përgjithshëm, përveç rasteve kur kapet duke kryer një krim. Në qoftë se Prokurori i Përgjithshëm brenda 24 orësh nuk jep pëlqimin për dërgimin në gjykatë të prokurorit, organi përgjegjës është i  detyruar  të lirojë prokurorin. Kjo pikë është propozuar të ndryshojë, duke shmangur miratimin nga Prokurori i Përgjithshëm. Sipas propozimit, policia mund të ndalojë,  kontrollojë  ose arrestojë  prokurorin,  pa pasur nevojë  për pëlqimin e Prokurorit të  Përgjithshëm. Natyrshëm që ndryshime të tilla janë mjaft radikale dhe krijojnë një tension mes dy pushteteve, përkatësisht atij gjyqësor dhe atij ekzekutiv. Nga ana tjetër qenia prokuror apo gjyqtar nuk mund të përdoret si mburojë për t’i shpëtuar përgjegjësisë ligjore për veprime antiligjore.

 

E. Trysnia mbi Pushtetin Gjyqësor në Shqipëri

Gjyqësori në Shqipëri ka qenë dhe vazhdon të jetë nën trysninë e politikës ndërsa kësaj të  fundit i mungon vullneti për të kryer reformën në drejtësi. Shembulli më i qartë i trysnisë së politikës ndaj gjyqësorit ose efektit negativ të kapriçove të politikës mbi gjyqësorin janë zgjedhjet e fundit që po bëhen në të gjitha shkallët e këtij sistemi. Një shembull që ilustron këtë më së miri është refuzimi i kandidaturës së z. Traja, ish gjyqtar i Gjykatës Europiane të të  Drejtave të Njeriut, për pozicionin e gjyqtarit të Gjykatës  së  Lartë.  Reforma  në  drejtësi  prej  kohësh  është  kryefjala  e  politikës shqiptare, por pas një vrulli fillestar duket se ajo  ka  mbetur vendnumëro, pasi me përjashtim të ligjit për organizimin  e gjyqësorit, asnjë hap  tjetër nuk është hedhur akoma  në  këtë  drejtim.  Fatkeqësisht,  reforma  në  drejtësi  ka  ngecur  në  kuadrin  e lojërave të fjalëve mes aktorëve politikë. Nga ana tjetër, strukturat që drejtojnë dhe menaxhojnë pushtetin gjyqësor më tepër i kushtojnë rëndësi anës mediatike, se sa anës  funksionale,  për t‘ju përgjigjur  asaj që kërkon  reforma, që është që pushteti gjyqësor të luajë atë rol që ka sipas kushtetutës dhe ligjeve përkatëse, atë të dhënies së drejtësisë. Gjithë përgjegjësia e atyre që menaxhojnë pushtetin gjyqësor ka të bëjë jo vetëm me aspektin  ndërkombëtar, për të plotësuar ato detyrime që ne kemi përpara institucioneve dhe organizmave ndërkombëtare, por në radhë të parë për ta vënë atë në eficiencë, për t’i shërbyer zhvillimit të vendit dhe nevojave të qytetarit.Padyshim që ndikimet politike të çfarëdo krahu qofshin ato nuk janë në të mirën e reformimit të këtij sistemi. Shembulli më i qartë i këtij ndikimi politik, siç edhe u përmend më sipër janë proceset e emërimeve nëpër gjykata të niveleve të ndryshme, në  Këshillin  e  Lartë  të  Drejtësisë,  në  Gjykatën  e  Lartë  apo  edhe  në  Gjykatën Kushtetuese.   Janë   vetë   grupimet   politike   që   përdorin   vendimet   e   Gjykatës Kushtetuese sipas interesave të tyre të momentit. Për shembull, kur interpretojnë një problem të caktuar, ata i referohen një vendimi të Kushtetueses, ndërsa kur një tjetër vendim i kësaj gjykate nuk u vjen  për shtat,  ata fillojnë  dhe e konsiderojnë  këtë institucion si të manipuluar, jo profesional,  të  korruptuar,  e me mjaft etiketime të tjera. Të gjitha këto indicie bëjnë që të krijohet bindja se në Shqipëri aktorët politikë kryesorë nuk kanë vullnetin e duhur politik për ta bërë reformën në drejtësi. Zgjedhja e kryetarëve të gjykatave të rretheve nuk i shpëtoi dot politizimit të KLD-së. Kështu, ndonëse  u  zhvillua  një  proces  formal  ku  u  thirrën  dhe  u  dëgjuan  platformat  e kandidatëve   për   kryetarë,   procesi   i   votimit   nuk   u   bë   transparent,   procesi   i vendimmarrjes nuk u zbardh. Atëherë si mund të besohet në një proces të tillë edhe sikur rezultatet të jenë korrekte? Duke pasur parasysh mënyrën se si votohet, ndoshta duhet parë edhe Kushtetuta, por KLD-ja duhet të rregullohet urgjentisht, sepse ka në dorë   përgjegjësi   të   mëdha   lidhur    me    menaxhimin   e   pushtetit   gjyqësor.Pushteti gjyqësor është një pushtet që administron drejtësinë dhe vë në vend drejtësinë duke  ndarë të drejtën nga e padrejta. Një nga treguesit e shëndetit të këtij pushteti është se sa u  rezistojnë vendimet shkallëve dhe niveleve të ndryshme të gjykimit. Çelësi  për  ta  vënë  përpara  përgjegjësisë  gjyqësorin  është  analiza  profesionale  e vendimeve. Pra, në qoftë se  një vendim qëndron në fuqi deri në Gjykatën e Lartë, atëherë ai në një rrjedhë normale të procesit ligjor do të marrë formë të prerë. Ndërsa mund të gabojë një apo dy shkallë të  gjyqësorit, sistemi vetë ofron mundësinë për korrigjim.  Pavarësisht  besimit  të  ulët  që  gëzon  pushteti  gjyqësor  në  publik  nuk mundet që gjyqtarët t‘i etiketojmë dhe t‘i grupojmë si të korruptuar. Korrupsioni ka emër dhe duhet të ketë përgjegjësi individuale.Një nga problemet kryesore të gjyqësorit është menaxhimi i tij, çka është vështirësuar edhe më  shumë me ndryshimet që u bënë me ligjin  “Për organizimin  e pushtetit gjyqësor”, ku bishti është bërë më i rëndë se sqepari. Me këtë ligj i është dhënë një rol më i madh kancelarit dhe trupës ndihmëse administrative të gjyqësorit, në një kohë që gjykatat   kanë   përgjegjësinë   kryesore.   Përgjegjësia   e   gjyqtarit   fillon   që   tek procesverbali, ku pasqyrohen gjithë  thëniet e palëve në proces dhe ky procesverbal është  në  dorë  të  njerëzve  që  nuk  kanë  të  njëjtën  përgjegjësi.   Por  në  gjyqësorin shqiptar një tjetër problem është ai i sistemit të shpërblimeve. Ka gjyqtarë që kanë për shqyrtim 100 apo 200 çështje dhe ka gjyqtarë që kanë 30-40 çështje; ose ka gjyqtarë që kanë ngarkesë të plotë, por çështjet e tyre më së shumti janë zgjidhje martesash, që janë çështje të lehta. Niveli i shpërblimit të tyre është i njëjtë, pagesa e tyre është e njëjtë. Ndoshta ka ardhur koha që të stimulojmë gjyqtarët më racionalë me shpërblime më të larta, çka mund të influencojë pozitivisht për të pasur më shumë stimul pune.Infrastruktura dhe shtrirja gjeografike e gjykatave mbetet një problem më vete. Me ndryshimet e fundit që janë bërë, janë krijuar rrethet gjyqësore, por po të shihet me vëmendje, këto kanë krijuar shumë probleme në praktikën e përditshme të punës, në zvarritjen  e  proceseve,  në  lëvizjen  e  gjyqtarëve,  në  menaxhimin  e  sekretimit  të dosjeve, por edhe në problemet që hasin personat që kanë interesa përpara kësaj trupe gjyqësore, të cilët  humbasin  shumë kohë, sepse duhet që një qytetar nga Përmeti të shkojë në Gjirokastër, ose në Tepelenë. Kjo zgjidhje është shembull i një sistemi të propozuar nga një grup specialistësh  të huaj të zbatuar me nxitim pa u analizuar në kuadrin e kushteve shqiptare. Ky është një shembull i rënies në tendencën që çfarë na thonë specialistët e huaj e marrim për të mirëqenë, pa marrë mendimin e specialistëve vendas apo të grupit të prekur nga ligji përkatës. Pjesë e reformës në drejtësi mund të jetë edhe rishikimi i shtrirjes së gjykatave të apelit.

 

 

E. Korrupsioni i Gjyqësorit

Për hir të së vërtetës duhet pranuar se ka individë të veçantë të gjyqësorit që janë të korruptuar dhe kjo është më se logjike, pasi gjyqësori është pjesë e të tërës, është pjesë e  një sistemi shqiptar, që akoma ka vështirësi të shkëputet nga mentalitete të vjetra. Por në  këtë trupë gjyqësore ka shumë gjyqtarë të ndershëm, profesionalistë shumë  të  mirë  dhe  të  përkushtuar.  Ndonëse  thuhet  vetëm  se  gjyqësori  është  i korruptuar, nuk thuhet se si  mund  të zgjidhet ky problem. Korrupsioni në drejtësi ashtu  si  dhe  në  fusha  të  tjera  në  të  vërtetë  nuk  është  e  vështirë  të  zbulohet. Korrupsioni ose paaftësia në gjyqësor zbulohen shumë thjesht nëpërmjet analizës së vendimeve të formës së prerë.  Në qoftë  se  një  gjykatës ka dhënë dy  vendime të kundërta për çështje të njëjta, atëherë ose është i  paaftë dhe duhet të largohet, ose është i korruptuar dhe sërish duhet të largohet. Përfshirja në bllok e të gjithë trupës gjyqësore nuk është e drejtë. Lufta ndaj korrupsionit në rradhët e gjyqësorit ka nevojë të precizohet dhe të individualizohet dhe personat të ndëshkohen sipas përgjegjësisë individuale.

F. Avokatia dhe Reforma në Drejtësi

Avokatia në Shqipëri ka filluar realisht nga funksionimi në vitin 2000. Ky institucion erdhi nga një periudhë vakumi për gati 30 vjet, kohë gjatë së cilës ky profesion nuk është  ushtruar.  Për    këtë  arsye  ajo  nuk  trashëgoi  as  eksperiencën  e  nevojshme profesionale dhe as atë etike e morale. Në vitin 2000 avokatët filluan të organizohen duke  paguar kuotat dhe duke evidentuar të ardhurat. Ndryshime të tjera përfshijnë veshjen e  veçantë dhe serioze, përdorimin e kartave të identitetit, dhe provimin për marrjen e licencës së avokatëve. Ky organizim kulmoi me ligjin e vitit 2003, që u bë me ndihmën e Këshillit të Evropës, nëpërmjet specialistëve të huaj. Në ligjin e 2003-it është adaptuar një sistem të procedurave për masat disiplinore ndaj avokatëve, të cilët gjatë procesit  hetimor dhe gjyqësor  shkelin kodin e etikës lidhur  me paraqitjen  e avokatit në këto procese. Për fat të keq probleme vazhdojnë të ekzistojnë. Ka avokatë që zvarrisin gjyqet, ka prej tyre që luajnë edhe  rolin e sekserit, ka avokatë që nuk paguajnë tatime, ka që nuk prezantohen me dinjitet nëpër procese e kështu me rradhë. Megjithatë  nuk  duhet  harruar  se  avokatia  në  Shqipëri   ushtrohet  në  kushte  të tejskajshme vështirësie. Kështu, si në të gjithë botën edhe ne e kemi të detyruar me ligj që avokatit t‘i vihet në dispozicion  çdo dokument nga institucionet  shtetërore, shoqatat jofitimprurëse,  apo edhe subjektet private,  për nevojat  e procesit,  por  ky detyrim ligjor pak gjen zbatim.Nuk duhet harruar gjithashtu që mungesa e traditës bën që zakonisht avokati të jetë pala e diskriminuar në proces. Në qoftë se hyjmë në një proces penal, ku prokurori dhe  avokati  paraqesin  secili  kërkesa  paraprake,  avokatit  rrallë  mund  t‘i  pranohet ndonjë kërkesë, kurse prokurorit do t‘i pranohen pothuajse të gjitha. Specifika tjetër që anashkalohet shpesh në analizën e institucionit të avokatit është që avokati nuk jep drejtësi, që do të thotë se është gjykata ajo që ndan të drejtën nga e padrejta. Dhe në qoftë se gjykata është në atë shkallë profesionalizmi dhe ndershmërie që duhet, nuk ka avokat që ta korruptojë. Megjithatë nuk janë të pakta rastet kur avokati çështje të cilat i ka të sigurta i humbet, ndërsa çështje që nuk ka shpresa t‘i fitojë, por thjesht shkon të përfaqësojë  klientin dhe i fiton. Absurditete të tilla ndodhin sepse gjyqësori është ose nën trysninë politike, ose nën trysninë shtetërore, ose në trysninë e klaneve dhe atyre që e zgjodhën, ose nën trysninë financiare të korrupsionit. Kjo  është një shenjë e mosfunksionimit të shtetit ligjor dhe mosrespektimit të ligjit.Megjithatë përgjegjësia i mbetet Dhomës Kombëtare të Avokatisë për mosmarrjen e masave disiplinore në prani të kërkesave për këtë qëllim nga klientët, gjyqtarët, apo edhe Ministria e Drejtësisë. Në ligjin aktual parashikohen disa procedura të zgjatura, të cilat e ndërlikojnë problemin. Duhet që këto procedura të bëhen sa më fleksibile.Kështu që lind nevoja që kjo pjesë e ligjit që shihet se nuk funksionon si duhet të rishikohet. Puna e avokatit është më e ndërlikuar, për shkak të marrëdhënies që ai ka me  klientin. Për shembull, në rastin e Gjykatës së Krimeve të Rënda, ku paraqiten çështje  të  vështira,  avokati  është  nën  trysninë  edhe  të  urdhrave  të  klientit  apo familjarëve të tij. Nëse ata i kërkojnë atij që të mos paraqitet në gjyq, pozita e tij është shumë e vështirë. Kjo çështje duhet të zgjidhet nëpërmjet parashkrimit në ligj, por jo të kalohet apriori përgjegjësia tek avokati, i cili ndodhet në një pozitë të vështirë pasi ai nuk mund të konfliktohet me klientin.

G. Nevoja për një Kornizë për Reformën në Drejtësi?

Si mund të realizohet  reforma  në drejtësi?  Cilat  duhet të jenë parametrat e kësaj reforme? Siç dihet pranimi i Shqipërisë në Bashkimin Europian varet nga përmbushja e kritereve të Kopenhagenit: stabiliteti i institucioneve që garantojnë demokracinë, të drejtat e njeriut dhe respekti për dhe mbrojtja e minoriteteve, si dhe natyrisht, sundimi i ligjit. Pra, është e vërtetë që vendi ka nevojë më shumë se kurrë për bërjen e kësaj reforme edhe për shkak se shteti ligjor është një parakusht themelor për anëtarësimin e vendit në BE dhe NATO. Reforma në drejtësi nënkupton që Kuvendi i Shqipërisë duhet të nisë punën për përfundimin e kësaj reforme sipas një pjesëmarrjeje me bazë të gjerë. Për këtë qëllim Komisioni Parlamentar për  Reformën në Drejtësi, i ngritur me vendim të Kuvendit, duhet të fillojë sa më parë nga  puna. Pak muaj më parë, mazhoranca dhe opozita pas diskutimeve të gjatë në Komisionin e Ligjeve arritën të miratojnë disa ndryshime vetëm në ligjin për organizimin dhe funksionimin e sistemit gjyqësor. Megjithatë, para së gjithash është i nevojshëm krijimi i një marrëdhënieje të re mes politikës  dhe drejtësisë,  që duhet të shënojë mbylljen përfundimtare të një raporti të  vështirë mes tyre, të një raporti të ngritur  shpesh  mes klientelizmit  dhe shërbesës së  ndërsjellë jashtë parimeve dhe vlerave që sistemi i drejtësisë duhet të bartë.

6.  Konluzione

 

Siç dëshmon edhe dështimi i përpjekjeve për të arritur në një përkufizim të saktë sundimi i  ligjit është një teori e komplikuar.  Po aq sa ajo trupëzon politikën  dhe idealet e demokracisë, një kuptim i plotë e kësaj teorie duhet të përfshijë ndërveprimin e ligjit me gjuhën, historinë, strukturat shoqërore, dhe kulturën. Është me rëndësi të theksohet që  sundimi i ligjit është më shumë se një grumbull rregullash dhe aplikimi ligjor i tyre. Si një teori e shumë-mbrojtur në studimet e zhvillimit sundimi i ligjit është   gjithashtu  një  çështje  e  bërjes  së  politikave,  zhvillimit  institucional,  dhe politikave  ndërkombëtare. Në  rastin  e  Shqipërisë,  sundimi  i  ligjit  dhe  reforma  në drejtësi janë të lidhura ngushtësisht. Konsensusi mes forcave politike për nevojën për reformën në drejtësi është me rëndësi në mënyrë që ky proces të zhvillohet me hapin e duhur. Ndërsa hapi i parë  në këtë drejtim është bërë me miratimin e mendimeve të ligjit mbi pushtetin gjyqësor  ka një marrëveshje që në mënyrë që kjo reformë të jetë efektive ajo duhet të jetë më e gjerë. EURALIUS, një program i Komisionit Europian do të kontribuojë në këtë drejtim duke dhënë mbështetjen e tij për të gjithë elementët e reformës.Ndonëse  marrëveshja  e  forcave  politike  është  një  parakusht  për  progres  në  këtë drejtim ajo nuk mjafton që reforma në drejtësi të përmbushet me sukses. Konsensusi mbi parimet  duhet të shoqërohet me një konsultim të gjerë me aktorët kryesorë që preken nga kjo reformë gjatë përgatitjes së legjislacionit dhe një debat i gjerë dhe i plotë nga Kuvendi. Një proces i tillë do të rezultojë në një legjislacion që jo vetëm duket mirë por edhe mund të zbatohet në praktikë, pra, në një legjislacion që do ketë impaktin e dëshiruar në realitet.  Sundimi i ligjit  është një parakusht themelor për anëtarësinë e Shqipërisë në BE. Vendosja e mekanizmave që lejojnë sundimin e ligjit të zbatohet ashtu si duhet është një detyrë themelore e të gjitha forcave politike si dhe e  shoqërisë  civile,  duke  përfshirë  këtu  edhe  potencialet  njerëzore  të  angazhuara ndërmjet të tjerash edhe në Institutin Alb-Shkenca.

 

Marre nga  RSHSL, Konferenca Vjetore 2008

Shënim I Stafit I DrejtesiaShqiptare.com:

E drejta e autorit mbetet i  autorit të punimit . Opinionet e shprehura  dhe studimet  juridike  e publikuara në këtë Website janë të autorëve përkatës  qe I kane shkruar ato. Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi në qoftë se  shkrimi është upload-uar pa lejen e autorit.Ne nuk pranojmë asnjë përgjegjësi për pikëpamjet, vërtetësinë e informacionit që përmbajnë artikujt që publikon dhe shkeljet e se drejtës së autorit.Kushdo që ka ndonjë ankese  rreth  së  drejtës  së autorit ne publikimet e ketij website,  është I lutur  te dërgoje një email  tek kontakt@drejtesiashqiptare.com.  Ne do ta  shqyrtojmë me përgjegjesi ankesën dhe do ta heqim menjëherë shkrimin.

 

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *


*

seventeen − 4 =

You may use these HTML tags and attributes: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>

Powered by WordPress | Designed by: Dog Groomer | Thanks to Assistant Manager Jobs, Translation Jobs and New York Singles